Ný menntamál - 01.04.1998, Blaðsíða 12

Dr. Birna Arnbjörnsdóttir
Hver er tilgangur
nýbúafræðslu?
Nýbúafræðsla á sér ekki langa sögu á íslandi. Hér
hafa þó alltaf verið einstaklingar sem gengið hefur
misjafnlega að aðlagast íslensku skólakerfi vegna
ónógrar íslenskukunnáttu, hvort sem það hafa verið börn
aðfluttra foreldra sem ekki höfðu íslensku að móðurmáli
eða börn íslenskumælandi foreldra sem snúið höfðu
heim eftir langdvalir erlendis. Þessi börn fengu enga
markvissa aðstoð í íslensku eða við námið almennt. Það
var ekki fyrr en skipulögð móttaka á flóttafólki hófst að
skólamenn fóru að huga að sérstakri íslenskukennslu
fyrir þessa nemendur. Undanfarinn áratug eða svo hafa
verið settir á laggimar sérstakir móttökubekkir fyrir
nemendur með annað móðurmál en íslensku og kennur-
um nýbúa hefur verið boðið upp á námskeið í nýbúa-
kennslu. Þá eiga öll börn sem hingað koma rétt á aðstoð
í íslensku þó svo að móttökubekkir séu ekki fyrir hendi.
au
ei
ey
Nú er verið að vinna námskrá í sérstakri íslenskukennslu
sem hluta af nýrri námskrá fyrir grunnskóla. Tilgangur
námskrár er að móta heildarstefnu í nýbúafræðslu og
vera kennurum til leiðbeiningar um hver skulu vera
markmið og innihald kennslunnar. Sem innlegg í þá
umræðu langar mig að fjalla um hver tilgangur nýbúa-
kennslu sé og hvernig hugmyndir skólamanna um eðli
menntunar barna sem stunda nám á öðru máli en móð-
urmálinu hafa breyst á undanförnum áratugum. Þá mun
ég fjalla um niðurstöður nýrra langtímarannsókna í
Bandaríkjunum á námsframvindu nemenda með önnur
móðurmál. En í þeim rannsóknum kom sérstök ensku-
kennsla mjög illa út miðað við tvítyngiskennslu. Að
lokum mun ég lýsa í stuttu máli nýjum kennsluaðferðum
sem sem leitast við að viðhalda eðlilegri framvindu í
námsgreinum og námsþroska meðan nemandinn er að
tileinka sér nýja tungumálið.
Tilgangur nýbúakennslu og reynslan
í Bandaríkjunum
I upphafi var skólakerfinu í Bandaríkjunum ætlað að
gera alla innflytjendur að Bandaríkjamönnun. Um það
bil sem vesturfarar héldu til nýja heimsins í lok síðusta
aldar, var 'amerikanisering', þ.e. öllum innfleytjendum
skyldu kennd góð og gild engilsaxnesk gildi, talin besta
leiðin til að stemma stigu við utanaðkomandi menning-
aráhrifum. I skólum var lögð megináhersla á föður-
landsást og samsömun. Þessi aðferð gekk misjafnlega
vel og og rannsóknir hafa sýnt að það tók tvær kynslóð-
ir áður en enskan festist í sessi og samsömun átti sér
stað. Þarfir samfélagsins voru aðrar en nú og flestum
innflytjendum gekk ágætlega að ná fótfestu sem verka-
fólk og í iðnaði þrátt fyrir vankunnáttu í ensku.
I Bandaríkjunum er lögboðið jafnrétti til náms og upp
úr 1960 kröfðust spænskumælandi foreldrar í Texas og
Florida þess að skólar stuðluðu að viðhaldi menningar
og móðurmáls barna þeirra og að þeim yrði veitt sérstök
12