Ný menntamál - 01.04.1998, Blaðsíða 18

Brynhildur Sigurðardóttir:
Hvernig vinna má
með hugtök og
hugmyndir í
náttúrufræðikennslu
S
janúar síðastliðnum fékk
Brynhildur Sigurðardóttir
Nýsköpunarverðlaun forseta
Islands fyrir verkefnið Tengsl
heimspeki og náttúrufrœði-
kennslu í grunnskólum. I
þessari grein segir
Brynhildur frá því hvernig
hún hefur unnið að því að
tengja náttúrufrœðikensnlu
við heimspeki.
„Náttúruvísindafælni“
Fyrir nokkru sat ég á tali við
konu sem fór að segja mér frá
því hvernig hún hefði misst allan
áhuga á því að læra náttúrufræði, til-
tölulega snemma á skólagöngu
sinni. Hún rifjaði upp erfiðleikana
við að ná skilningi á hugtökum eins
og fasi og massi. Henni fannst ekki
hægt að takast á við námsefnið á
meðan skilningur á þessum orðum,
sem stöðugt voru í notkun, var ekki
til staðar. Þegar hún leitaði skýringa
hjá kennara sínum fékk hún heldur
hranaleg svör: „Hvað er þetta, fasi
er bara fasi!“
Um langt skeið var náttúrufræð-
18
inni lítill gaumur gefinn í íslenska
skólakerfinu. Við höfum frekar lagt
áherslu á tungumál okkar og menn-
ingu og í þröngri stundaskrá hafa
greinar eins og eðlisfræði oft þurft
að víkja fyrir öðrum viðfangsefnum.
Nú virðist þetta vera að breytast,
augu kennara og ráðamanna eru að
opnast fyrir því að náttúrufræði er
mjög mikilvægur liður í þeirri
grunnmenntun sem skólar eiga að
veita. Ég er meira að segja svo bjart-
sýn að vonast til þess að auknum
tíma verði varið í náttúrufræði-
kennslu án þess að það bitni á öðru
starfi því ég veit að fleiri greinum er
þröngur stakkur búinn. Náttúru-
fræðikennsla getur leitt nemendur
inn í furður jarðarinnar sem við
búum á og vekur þá til vitundar um
möguleika og takmarkanir mannsins
í þessum heimi. Náttúrufræði-
kennsla á líka að veita nemendum
skilning á vísindunum sem kanna
náttúruna og hafa gjörbylt mannlegu
samfélagi á allra síðustu öldum.
Þegar stór hluti Islendinga útskrifast
úr grunnskólum með það viðhorf að
þetta svið komi sér ekkert við og sé
ekki skiljanlegt nema ákveðnum
manngerðum þá er greinilega eitt-
hvað að. í hópi þeirra sem nú eru
grunnskólakennarar eru margir
haldnir þessari „náttúruvísinda-
fælni“ og það er allt annað en auð-
velt fyrir þá að eiga að fara að kenna
nemendum um ljós, hita, vistkerfi,
þörunga og tregðulögmál. Betri
náttúrufræðikennsla á íslandi er því
ekki eitthvað sem hægt er að koma á
með einu átaki, hér þarf að koma til
hugarfarsbreyting sem mun einung-
is nást á löngum tíma og með sam-
stöðu um hvert eigi að stefna.
Nauðsynlegt að fást við hugtök
Að mörgu þarf að hyggja við und-
irbúning náttúrufræðikennslu. Nem-
endur eiga að læra að þekkja hug-
tök, kenningar og ótal tegundir lif-
andi og lífvana náttúrufyrirbæra.
Þeir eiga að upplifa náttúruna af eig-
in raun, fara í stuttar og langar vett-
vangsferðir, skoða, rannsaka og
njóta þess sem fyrir ber og læra að
umgangast það af virðingu. Þeir
eiga líka að læra vísindaleg vinnu-
brögð; gera verkáætlanir, fram-
kvæma tilraunir, túlka niðurstöður,
gera grein fyrir viðfangsefnum sín-
um með fjölbreyttum aðferðum og
setja gögn fram á stærðfræðilegan
hátt. Að lokum eiga nemendur að
geta tengt náttúrufræðin við þann
veruleika sem þeir búa í og skilja