Ný menntamál - 01.04.1998, Blaðsíða 25

>
L-jii þarf svo að vera, þurfa vellíðunarsjón-
armið og árangurssjónarmið að stangast á?
Getum við ekki séð fyrir okkur skóla þar sem
nemendur vinna að mismunandi verkefnum en
jafnframt leggja allir sig fram til hins ítrasta?
Viðhorftil náms
Forsenda náms er ástundun og agi
Menn uppskera eins og þeir sá
Ahersluatriði í skólastarj'i
Nám einstaklingsins
Full nýting hæfileika einstaklingsins til að
ná hámarksárangri
Neikvæðar afleiðingar fyrir suma nemendur
Þeir kynnast ekki endilega vel innbyrðis
Fyrir suma nemendur eru af báðum sjónarmiðum
nokkrar miður æskilegar afleiðingar. I skóla sem vinn-
ur samkvæmt árangurssjónarmiðinu getur verið erfitt
fyrir nemendur að kynnast hver öðrum því að skóla-
borðum er gjarnan raðað þannig að hver nemandi vinn-
ur fyrir sig mestallan skólatímann. I skóla sem hefur
vellíðunarsjónarmið í fyrirrúmi brennur við að samnem-
endur og kennarar láti hæfileikaríka nemendur heyra
það beint og óbeint að þeir skuli ekki halda að þeir séu
betri en aðrir. í rannsókn minni ræddi ég t.d. við móður
nemanda sem hafði orðið fyrir aðkasti samnemenda
vegna þess að hann var metnaðarfullur í námi, nokkuð
sem hann hafði vanist í skóla erlendis. Móðirin sagði:
Við fengum engar undirtektir frá neinum kennurum
með þetta (kvartanir vegna eineltis) af því að „hann væri
ekkert öðruvísi en allir hinir“, hann gæti bara bjargað
þessu sjálfur. „Ef hann er ekki ánægður getur hann bara
farið eitthvað annað því að hann þarf ekki meira en við
bjóðum upp á.“
Þessi skóli lagði þó yfirleitt mikið upp úr vellíðan
nemenda. í öðrum skóla var haft eftir kennara um nem-
anda sem talinn var hafa mikla námshæfni: „Maður
hoppar nú ekkert upp í loftið þó það sé sagt um einhvern
einn gauk að hann sé greindur“ (Gretar L. Marinósson).
Munur er á skólastigum og búsetu að því er varðar
þessi sjónarmið, árangurssjónarmiðið mun algengara á
efri skólastigum og í þéttbýli en vellíðunarsjónarmiðið á
yngri skólastigum og í dreifbýli. Spyrja má hvers vegna
vellíðunarsjónarmiðið sé algengara úti á landi. Er það
valið af brýnni þörf vegna þess að félagslegt taumhald
er sterkara í litlum samfélögum og því erfiðara að skera
sig úr hópnum? Af skiljanlegum ástæðum einkennist
kennsla eldri barna meira af kröfum námsgreina og und-
irbúningi undir próf.
Ýmislegt bendir einnig til þess að þeir skólar sem
lengst hafa náð í að auka þátttöku fatlaðra nemenda í al-
mennu skólastarfi hafi vellíðunarsjónarmið fyrst og
fremst að leiðarljósi þar eð eitt meginmarkmið þeirra er
að veita fötluðum nemendum tækifæri til félagslegrar
þátttöku. Þessir skólar verða því gjarnan fyrir ásökun-
um um að þeir fórni námsárangri fyrir jafnræðishug-
sjónina, að þeir geri of litlar kröfur og veiti ekki dugleg-
um nemendum nám við sitt hæfi. Á hinn bóginn eru
þeir skólar sem setja námsárangur á oddinn sakaðir um
að mismuna nemendum eftir hæfni þeirra til bóknáms.
Oft vinna þessi sjónarmið gegn hvort öðru þannig að
skólar geta ekki sinnt báðum í einu svo að vel sé. En
þarf svo að vera, þurfa vellíðunarsjónarmið og árangurs-
sjónarmið að stangast á? Getum við ekki séð fyrir okk-
ur skóla þar sem nemendur vinna að mismunandi verk-
efnum en jafnframt leggja allir sig fram til hins ítrasta?
Vitaskuld eigum við að gera kröfu um að hver og einn
leggi sig fram hvert svo sem viðfangsefnið er, vinnuað-
ferðirnar eða markmiðin. En félagslegt jafnræði þarf að
ríkja og oft er samanburður óhjákvæmilegur. Því er
nauðsynlegt að gefa færi á hvorutveggja, einstaklings-
vinnu og hópvinnu, einstaklingsmarkmiðum og hóp-
markmiðum, samkeppni og samvinnu, samvinnu nem-
25