Ný menntamál - 01.04.1998, Blaðsíða 28

C
vænta af skólanum, en fæstir skólar megna enn sem
komið er að standa undir.
011 börn þurfa persónulegan stuðning við nám sitt,
ekki einungis svonefndir stuðningsnemendur. Hann
felst m.a. í því að hjálpa nemanda að átta sig á því hvað
hann getur og að þróa hugsun, skilning og vilja í við-
fangi við krefjandi verkefni. Þetta má gera að hluta í
hópi en einstaklingsvinna er jafnframt nauðsynleg. í
þessum tilgangi þarf skólinn að kynnast öllum sínum
nemendum vel strax í upphafi skólagöngu og vinna
heildaráætlun um nám þeirra út frá persónulegum for-
sendum þeirra og endurskoða hana reglulega. Slíka
heildaráætlun ætti að vinna í samvinnu kennara, nem-
anda og (ekki síst) foreldra.
Vegna þess að uppeldishlutverk skólans virðist verða
æ mikilvægara tel ég fulla ástæðu til að ítreka að börn-
um má yfirleitt treysta. Oft eru böm talin óáreiðanlegri
og óheiðarlegri en fullorðið fólk en því er öfugt farið.
Þetta kemur m.a. fram í rannsóknum á börnum sem vitn-
um. Því ber okkur fullorðnum að gæta þess sérstaklega
að börn séu ekki talin sek af neinum ávirðingum fyrr en
það er sannað. Það er ekki síst mikilsvert sem hluti
þeirrar fyrirmyndar sem kennarar þurfa að vera.
Ymislegt þarf að breytast til að fyrirmyndarskólinn
verði að veruleika:
Nemendur þurfa að fá aðstoð við að kynnast því
hvernig þeir sjálfir læra til að taka aukna ábyrgð á eigin
námi. Meginhluta kennslutímans ætti að nýta í sam-
vinnu nemenda, umræður og verklega vinnu. Hópskipan
ætti að vera sveigjanleg og fjölbreytt í samræmi við við-
fangsefni og til þess að nemendur hafi tækifæri til að
vinna með fjölbreyttum hópi samnemenda. Nemendur
skulu ekki bundnir í hópa til langframa, hvorki eftir
námsframmistöðu, kyni eða fötlun, hvorki til að að-
greina hópana eða til að halda ólíkum einstaklingum
saman.
I grunnskóla framtíðarinnar þarf hlutfall kennara og
nemenda að vera nálægt 1:5 í stað 1:14 eins og það er nú
(Tölfræðihandbók um menntun og menningu, 1996).
Skólatíminn verði ámóta langur og dagvinnutími full-
orðinna, 6-8 stundir daglega, eftir aldri nemenda, og
skólaárið standi allt árið að undanskildu sumarleyfi 2-6
vikum. Innihald skólastarfsins sé hins vegar afar fjöl-
breytilegt, starfið fari ekki allt fram í skólahúsnæði og sé
jafnvel ekki allt í höndum skólans, einkum um sumar-
tímann.
Skólinn þarf að leitast við að verða samfélag með eig-
in markmiðum, áherslum og aðferðum, byggðum á sam-
eiginlegum gildum og viðhorfum. Þetta þarf að koma
fram í stjórnarháttum og samstarfi starfsfólksins. Skól-
ar ættu að hafa frumkvæði að því að draga fyrirtæki,
stofnanir og félagasamtök inn í námið til að gera það
merkingarbærara og verklegra. Foreldrar ættu að hafa
mun meira að segja um skólastarf en þeir gera í dag og
28
vera til ráðuneytis um markmiðasetningu og vinnubrögð
í námi barna sinna.
Margir munu eflaust telja sig skynja ávæning af svo-
nefndri nýskólastefnu í ofangreindum hugmyndum. Ég
tel að skólastarf eigi að byggjast á mannúðarhyggju og
fjölhyggju þar sem umburðarlyndi og samhygð eru í fyr-
irrúmi. Þetta er ekki meira andóf gegn svonefndri hefð-
arhyggju en svo að það er rauði þráðurinn í skólalöggjöf
okkar auk þess að vera megininntak kristins siðferðis.
Auk þess á það ekki að þurfa að koma í veg fyrir kröfu-
hart og árangursríkt skólastarf. Þvert á móti er það
grundvöllur þess. Margir munu eflaust einnig telja sig
vinna nú þegar samkvæmt ofangreindum hugmyndum.
Það efa ég ekki og hef raunar séð margar þeirra í fram-
kvæmd, þótt sjaldnast hafi þær allar átt við um sama
skólann. Hins vegar gefa þær fáu rannsóknir, sem til eru
á því sem gerist í almennum grunnskólum, vísbendingu
um að víðast hvar hafi kennsluhættir lítið breyst undan-
farna áratugi (sjá t.d. Ingvar Sigurgeirsson, 1992).
Ég treysti þó sveitarfélögum, í náinni samvinnu við
foreldra, ágætlega til að vinna að því að móta grunn-
skóla sína í samræmi við ofangreinda framtíðarsýn.
Flest það sem einkennir góðan skóla, er nefnilega ekki
spurning um peninga heldur viðhorf þeirra sem áhrif
hafa á starf hans. Viðhorf í átt til jafnréttis og umburðar-
lyndis eru víða afar sterk, ekki síst á landsbyggðinni. En
góður skóli er mannfrek stofnun vegna þess að vélar
koma aldrei í stað þess stuðnings sem kennari veitir.
Bættur skóli merkir því óhjákvæmilega að við þurfum
að gera ráð fyrir að leggja mun meira fé í þetta verkefni
í framtíðinni en við gerurn nú.
Greinin er að nokkru byggð á erindi sem flutt var á menntaþingi í Háskólabíói 5. okt.
1996
Heimildir
Anna Kristín Sigurðardóttir. 1997. Sérkennsla í grunnskólum Reykjavíkur skólaáriö
1996-1997. Fræðslumiðstöð Reykjavíkur, kennsludeild.
Gretar L. Marinósson (í undirbúningi). Fyrirmyndarskólar. Rannsókn á því hvernig
grunnskólar koma til móts við sérþarfir nemenda sinna.
Ingvar Sigurgeirsson. 1992. The Role, Use and Impact of Curriculum Materials in
Intermediate Level lcelandic Classrooms . A thesis submitted for the degree of
doctor of philosophy at the University of Sussex (education).
Tölfrœðihandbók um menntun og menningu. 1996. Reykjavík, menntamálaráðuneyt-
ið.
Gretar L. Marinósson er dósent við
Kennaraháskóla Islands.