Ný menntamál - 01.04.1998, Blaðsíða 30

C )
Af þeim fjölda barna sem þjónustunnar nutu reyndust
síðan alltaf einhver vera sem vísa þurfti áfram til sér-
hæfðrar læknismeðferðar og annarra þjónustustofnana
utan skólakerfisins. Samkvæmt nýrri reglugerð við lög
um grunnskóla frá 1996, sem í gildi gekk við flutning
grunnskólans til sveitarfélaganna, breyttist verksvið sál-
fræðinga og annarra sérfræðinga við skólaskrifstofur.
Reglugerðin mælir svo fyrir að kennslufrœðileg og sál-
fræðileg þekking og færni skuli vera til staðar innan
skólanna og að henni sé beitt til að fyrirbyggja og leysa
margvíslegan vanda sem birtist til dæmis í sértækum
örðugleikum nemenda í aðlögun og námi. Skólaskrif-
stofur eru alfarið ráðgefandi þar sem eftirlit með skóla-
starfi var flutt frá þeim til sveitarstjórnanna. Ráðgjöfin
er valdalaust þjónustustarf sérfræðings og byggir á
þekkingu sem veitt er í þágu barnsins samkvæmt beiðni
foreldra og starfsmanna skólanna. Nú sem áður er oftast
leitað eftir aðstoð til skólaskrifstofu vegna einstaklings-
mála, þ.e. vegna vanda tiltekins barns þegar kennarar
telja sig ekki geta bætt líðan þess, atferli og ástundun.
STAÐAN í DAG
Varla verður sagt að mikil ánægja ríki með hinn nýja
farveg sem sérfræðiþjónusta skólanna er komin í. Skort-
ur er á boðlegum úrræðum fyrir börnin og þau fá ekki
lengur sálfræðilega meðferð. Það er álit margra kennara
og sálfræðinga að núverandi sérfræðiþjónusta við nem-
endur á grunnskólastigi sé ekki eins góð áður var. Sama
er að segja um aðra sérfræðinga sem að málum barnanna
koma utan skólakerfisins. Starfsmenn skóla og sveitar-
félaga fara fram á að sálfræðingar starfi fasta daga úti í
skólunum og heyrst hefur að skólastjórar vilji að sál-
fræðingar verði ráðnir beint að einstaka skólum og yrðu
skólastjórarnir þannig næstu yfirmenn þeirra. Starfs-
menn skólaskrifstofa um allt land reyna að þreifa sig
áfram með viðunandi úrræði og vinnufyrirkomulag, yf-
irmenn þeirra biðja um auknar fjárveitingar til að geta
ráðið fleiri sálfræðinga og á vegum heilbrigðisráðuneyt-
isins starfar nefnd til að samræma mál í þessum flokki
milli þess og ráðuneyta mennta- og félagsmála. Mörg
heimili vita ekki hvert þau eiga að snúa sér með mikið
álag og flókinn vanda og margir sem að málum barna
koma, telja til bóta að horfið verði aftur til fyrra starfs-
fyrirkomulags.
í kjölfar verkefna minna í atferlisráðgjöf fyrir kennara
í grunnskólum norðan heiða og sunnan, tel ég augljóst
vera að kreppan sem talað er um og birtist í meintum
hægagangi og skorti á skilvirkni í sérfræðiþjónustunni,
er almennur stjórnsýslulegur vandi en ekki til kominn
vegna starfsmanna eða rekstrarhátta á einstaka skóla-
skrifstofu. Segja má að kreppan kristallist almennt í
óljósum boðleiðum og vinnuferli sérfræðiþjónustunnar.
Hún kristallast einnig í skorti á samræmi á vinnuferlinu,
I skorti á hlutlægum viðmiðum um þann farveg sem mál
30
eiga að rata, og í skorti á mati á árangri. Auk þess krist-
allast kreppan í því að menntun og starfsþjálfun kennara
og flestra þeirra sérfræðinga sem þjónustuna eiga að
veita bjó þá að öllum líkindum betur undir aðra starfs-
hætti en veruleikann í grunnskólunum og undir annað
verklag og tegund þjónustu en þá sem krafist er af þeim
samkvæmt nýrri reglugerð.
HVAÐ ER TIL RÁÐA?
Þekkingaröflun
Aukin þekking fæst að öllu jöfnu með kerfisbundnum
rannsóknum. Þá er talað um framfarir í vísindum. Ekki
er óalgengt að ný tæki þróist í kjölfarið, eða gömul tæki
nýtist með öðrum hætti en áður var. Tækin leyfa áður
óþekktar aðferðir, tækni, sem eykur líkur á skjótum ár-
angri og góðri endingu. Gagnsemi nýjunganna ræðst af
því að hún nýtist sem flestum. I stjórnun, kennslutækni
og námsefnisgerð hafa þróast aðferðir sem byggja á vís-
indalegum grunni atferlissálfræðinnar. Sama er að segja
um svokallaða atferlismótun. Þessar aðferðir hafa ýmis-
legt umfram aðrar aðferðir sem miða að sama marki og
ná því jafnvel. Hér skulu nefnd hlutlæg viðmið um
framvindu og gæði, megindleg (quantitative) gögn og
innbyggt símat á mældum árangri sem segir okkur hvort
markmiðið náðist sem sett var í upphafi. Þetta líkan er
sýnt á I. mynd.
ÁRANGURSSTJÓRNUN METUR RAUNVERULEGA STÖÐU
OG MATAR HANA VID MARKMIDIN
MARKMIÐ: MÆLING —► MAT----► Aðgerð
Hvað á að gera?
Hvaða árangri á að ná?
sem næst
markmiðinu.
Töluleg gögn Hvemig miðar? Staðan stillt
D A T A Já / Nei svo hún falli
SÍVIRK VIÐGJÖF UM FRAMVINDU MÁLS
Mynd 1