Ný menntamál - 01.04.1998, Blaðsíða 38

( )
Við þurfum „að rækta“ karlmenn
án þeirrar „karlmennsku“ sem leyf-
ir, jafnvel ætlast til, grófs tals um
konur (sem kynverur) eða hvetur þá
til þess að hengja upp mismunandi
smekklegar (réttar sagt mismunandi
ósmekklegar) myndir af nöktum
konum upp á vegg á karlavinnustöð-
um. Slíka „karlmennsku“ vil ég ekki
sjá og ég veit að Hafsteinn Karlsson
og aðrir, sem tekið hafa málefni
drengja í skólum í sérstakt fóstur,
vilja hana ekki heldur.
Einelti og nýliðavígsla eru fyrir-
brigði sem eru ekki bundin við
drengi eða fullorðna karlmenn. Ein-
elti er hugsanlega jafnalgengt meðal
stúlkna og drengja og einelti sem
stúlkur beita hver aðra er hugsan-
lega ekki neitt betra en einelti sem
drengir sem beita hver annan (Guð-
jón Olafsson 1996). En einelti og
busavígslur eru ofbeldi sem okkur
ber að reyna að koma í veg fyrir.
Einelti meðal drengja lýsir sér
kannski þannig að sá sem er lagður í
einelti reynir að ná sér niðri á ein-
hverjum öðrum. I þessu sambandi
bendir Morgan (1996) á bannið við
að klaga einelti. Með því er verið að
rækta samstöðu, finna hverjum megi
treysta í einhvers konar samsæri til
að standa vörð um eitthvað sem
karlmenn halda að sé vald. í þessu
tilviki er það sjálf karlmennsku-
ímyndin um hreystimennið, sem
þolir þrýsting félaganna, sem er í
húfi. Ekki lítið það! Nýliðavígsla
hefur svipaða eiginleika. Fram-
haldsskólabusi sættir sig við slíka
vígslu, ofbeldið og niðurlæginguna
sem í henni felst af því að hann mun
síðar geta pínt einhvern annan. Ein-
elti og nýliðavígsla venja fólk, karla
og konur, við að vera sett í goggun-
arröð. Eineltið venur við kumpána-
regluna: þú svíkur ekki félaga þína.
Og með þessu kerfi er feðraveldi
viðhaldið. Og skólar ættu fremur að
kenna að goggunarröð feli ekki í sér
eðlileg samskipti.
Elmræða um „æskilega“ karl-
mennsku og óæskilega gæti verið
mun lengri - en hún er ekki einka-
38
mál. Það er verkefni karla og kven-
na í skólum, fagfólks og foreldra, að
ræða markmið uppeldis og kennslu.
Hvers konar manneskjur viljum við
að skólarnir okkar taki þátt í að
skapa? Viljum við skapa sérstaka
karla(ó)menningu, þar sem kvenfyr-
irlitning fær að grassera, og sérstaka
kvennamenningu þar sem fagrar
listir og vísindi fá að blómstra? Vilj-
um við að skólar kenni drengjum og
stúlkum aðferðir og viðhorf til að
ala upp börn? Slíkt tekst ekki nema
við byrjum fyrr og höldum því
markvisst áfram fram á unglingsár
(Martin 1995, Guðbjörg Linda
Rafnsdóttir 1997). En ef tækist í
samstilltu átaki skóla og samfélags
að hafa áhrif á þá þætti karlamenn-
ingar sem eru óæskilegir, þá gæti vel
verið að fleiri karlmönnum þætti
kennsla í leik- eða grunnskóla
áhugaverðari starfsgrein en nú virð-
ist tilfellið (sjá t.d. Benton de Corse
og Vogtle 1997).
Karlmennska og kvenleiki eru
ekki gefin fyrirbrigði. Hugmyndir
um karlmennsku og kvenleika
breytast stöðugt (um breytingar á
karlmennsku, sjá t.d. Connell 1995).
Skólum ber skylda til þess að taka
þátt í þeim breytingum, ekki ein-
göngu að fylgja á eftir og taka karl-
mennsku og kvenleika í þjóðfélag-
inu sem gefin fyrirbrigði. Hlutverk
skóla er ekki síður að virkja nem-
endur til að hafa áhrif á hvað gerist í
lýðræðislegu samfélagi. Hér er ekki
rúm til að fjalla frekar um slíkar
leiðir en benda má á t.d. bók þeirra
Salisburys og Jacksons (1996),
Challenging Macho Values, auk
sumra kafla í ritstýrðu verki þeirra
McLeans, Carey og White (1996),
Men’s Ways ofBeing.
Lokaorð!
Orð eru til alls fyrst, er oft sagt.
Sennilega hafa fáar greinar í Nýjum
menntamálum hrundið af stað jafn-
mikilli og gagnlegri umræðu og