Bjarki


Bjarki - 28.01.1902, Blaðsíða 1

Bjarki - 28.01.1902, Blaðsíða 1
VII, 3, Eitt blað á viku. Verð árg. 3 kr. borgist fyrir 1. júlí, (erlendis 4 kr borgist fyrirfram). Seyðisfirði, 28. jan. Uppsögn skrifleg, ógild nema komin sje til útg. fyrir i.okt. og kaupandi sje þá skuldlaus við blaðið. 1902. Hví»í-ir»,l* á«stfpfSiir hafa kristnir menn fyr- nverjdr dsiÆour ir bvíi aö biutia„ 8je innbiasin af srníli ? Fyrirlestur íJBindindishús- inu á sunnudaginn ki. 5 e. h. D. Ostlund. oooooooooooooooooooooooooooooo eo BANNLOG QEQN ÁFEINQI. — o — III. David Östlund: Er það ekki haft á frelsi einstaklingsins og þar af leiðandi órjettlátt að gefa bannlög gegn tilbúning, aðflutning og sölu áfeingra drykkja? Þannig finnst mjer spurningin vera, sem fyrir þessum fundi liggur ti! umræðu. Svarið er fyrst og fremst undir því komið, hvað meint cr með frelsi. Sumir álíta það frelsi að gera allt það, sem manni getur til hugar komið. En slíkt frelsi c'ugur hvergi nema þar, sem aðeins væri um eina veru að ræða. En þegar vjer tölum um lög, þá meinum vjer allt annað. Lögin, sem gefin eru út — hvort sem átt er við ísland eða önnur lönd — snerta menn í fjelagi, snerta þjóðfjelagið., Um leið Og lögin tala til einstaklíngsins, taka þau tillit til heildarinnar, tillit til velferðar alls þjóðfjelagsins. En þá liggur líka í augum uppi, að skil- greining orðsins frelsi hlýtur að verða allt önnur en hin áður tilfærða. Hin eina rjetta skilgreining hlýtur að verða á þessa leið : Frelsi er það, að hverjum manni er heimilt að gera hvað eina, sem hann vill, er kemur eigi f bága við rjetl eða frelsi annara. Þjófurinn getur t. d. eigi sagt: Jeg hef frelsi til að stela, því að sá, sem eigandi er að hlutunum, segir: Nei, þú getur það ekki, af því að jeg hef frelsi til að njóta þess, sem mitt er. Morðinginn getur eigi sagt: Jeg hef frelsi til að slá menn í hel, því að menn mega segja: Vjer höfum fullan rjett (o: frelsi) til að lifa. Jeg skal leyfa mjer að vilna í nokkur oið eftir einhvern merkasta heimspeking 19. aldar, Jobn Stuart Mill. Hann segir í bók sinni »Um frelsið «: »Jafnsnart sem hegðun manns er skaðvæn högurh annara nær valdhríngur mannfjelags- ins yfir Lana, og þá kemur það til álíta, hvort það muni almenningsheill til eflingar eða ekki, að mannfjelagið skerist í lcikinn.« ísl. útg., b!s. 150. Nú er það einmitt »komið til álita«,aa það »muni almenningsheill til eflingar« að banna aðfiutning og sölu áfeingra drykkja hjeríland- inu. Þar sem því verður eigi neitað, er frægustu cðlisfræðingar heimsins hafa fært óyggjandi rök fyrir, nl. að »áfeingi er eitur«, öllum heil- brigðum mönnum skaðlegt til drykkjar, og að það sje aðeins gagnlegt sem læknislyf og ti! iðnaðar, þá er það er það líka fyllilega rjett- látt að aftaka með lögum brúkun þess til drykkjar. Sala áfeingra drykkja — eins og hún er tíðkuð bæði hjer á landi og í öðrum löndum — er sannarlega harðla »skaðvæn högum annara«, Hún sviftir svo marga bæði frelsi og fje, hún veldut svo mikilli neyð saklausum konum og börnum — sem sannarlega eiga heimting á vernd mannfjelagsins —, að hið eina rjetta er það, að «mannfjelagið skerist í leikinn«. Og eingin bót mun verða að slíku gagni eins og algert bann gegn aðflutning og sölu þess- ara drykkja. En auðvitað þarf meirihluti Iandsmanna að vera með slíkum lögurr, því að öðrum kosti er hætt við því, að lögunum yrði ekki hlýtt. En jeg óttast það ekki, þvf varla mun þing og stjórn gera neitt slíkt lagafrumvarp að lögum, nema það njóti stuðnings að minnsta kosti 2/8 atkvæðisbærra manna. Slík lög yrðu eigi ófrjálslegri en flest önn- ur lög, og einhverjar skorður setja öll lög, eins og eðlilegt er og óhjákvæmlegt, en til- gángur allra rjettlátra laga er þó velferð allra, og að því leyti, sem hann næst, eru lögin góð og frjálsleg. Jeg skal nú leyfa mjer _ að fara nokkrum orðum um það, seni málshefjandi hjelt fram. »Guð tekur eigi hið vonda frá manninum með valdi,« sagði hann. — Ef þetta á að sanna, að slík bannlög sjeu órjettlát, þá sannar það líka,að 611 önnur lög sjcuþað; öll lög og öll sektarákvæði miða þó að þvf að »taka hið vonda frá manninum.« Skaparinn lætur oss sem einstaklinga hafa sjálfræði viljans; það getaeingin lög frá oss tekíð ; en jafnframt ætlast hann vafalaust til þess að mannfjelagið setti sjer ýms lög, ákvarðanir og stjórn (sbr. Rómv. 13, I — 3.) Málshefjandi segir, að sjer »finnst alveg rjett» að gefa baunlög handa ofdrykkjumönnum, en ófrjálslegt gagnvart hófsemdarmanninum. — Ef það er »alveg rjett« gagnvart nokkrum meðlimum mannfjelagsins,— því þá ekki gagn- vart öðrum ? Auk þess eru einmitt höfsemdar- mennirnir oft sekir í því að skapa drykkjumenn, því að dæmi þeirra er einna hættubgast til að leiða þá út á hinn hála ís ofdrykkjunnar. Einn háttvirtur fundarmaður hefur óskað eftir, að sýnt væri fram á, hvort það sje guðs orði samkvœmt að gcfa slík bannlög. Jeg hugsaði ekki að þessar umræður mundi gánga út á hina biblíulcga hlið málsins og hef því ckki tekið biblíuna með hjer. Sumir af andstæðingum bannlaganna munu því miður ekki skifta sjer neitt af því, sem heilög ritn- ing segir í þessu máli, og vilja jafnvcl stæra sig af því að tala miður virðulega um þá bófc, sem fyrir mig og aðra trúaða menn er rödd guðs. Jeg krefst heldur ekki, að þeir menn beygi sig fyrir þessu orði, sem segjast ekki trúa því. En hans vegna, sem óskaði eftir að einnig væri litið á þessa hlið málsins og vegna annara, sem trúa á og virða orð ritningar- innar, vil jeg vitna í þessi orð, sem drottinn talar fyrir munn eins af spámönnum sfnum: »Vei þjer, sem skeinkir á fyrir þinn ná- únga! sem byrlar öðrum brennandi drykk, og gerir þá ölvaða til þess að sjá þeirra svfvirðingu.« Hab. 2, 15 (sbr. 5 Mós. 29, 19. 20). Orð þessi eru harla alvarleg, og stæðu þau eigi í »bók bókanna«, þá hefði jeg eigi þor- að að taka þau mjer í munn. En skyldi það ekki eftir þeim vera' mikill ábyrgðarhluti að vera skeinkari og eins hitt, að ríkið gefur lög, sem heimiia slíka sölu og tekur þátt í gróðanum af henni? Biblían talar mikið um þetta mál, og jeg er þess fullviss, að hún sje okkar megin, en að mínu áliti væri það heppilegra að taka þessa hlið málsins fyrir sjerstaklega. Og ef það verður gert, mun jeg leitast við að leiða rök að þeim orðum mínum, að hún sje á rr.óti sölu Og nautn áfeingra drykkja. IV. Eyólfur Jónsson : Jeg ætla að biðja ykkur í hamíngjunnar nafni að fara ekki að sækja bibh'una eins og cinn ræðumaður stakk upp á. Okkur varðar hreint ekkert um hvað hún hefur að segja ( þessu máli, og þó að Habakuk karlinn eða einhver annar eigi að hafa sagt, að maður megi ekki rjetta náunganum eitri blandna skál, þá finnst mjer naumlega að þetta geti heimfærst upp á vfnnautn eða það mál, sem hjer er til umræðu, eða því þá ekki eins um kaffi, tóbak o. fl. ? Jeg efast líka um að þessir biblfuherrar hafi allir verið hreinir bindindismenn ; naumlega get jeg trúað, að Salomon gamli hafi allt af verið það. Jeg er á móti algerðu aðrlutningsbanni og tcl það óþolandi haft á frelsi manna ,og hafa í för með sjer mörg óþægindi. Vínandinn er að mörgu leyti nauðsynlegt lyf, fyrst og fremst til verkfræðilegrar notkunar (teknisk Brug), þar sem nálega hver einasta iðnaðargrein,ef í lagi er, þarfnast meira eða minna af honum, og enn fremur er bæði vínandi og annað áfeíngi, þó í litlum stíl sje, nauðsynlegt til heimilisþarfa, og að geta cigí feingið þetta annarstaðar en á lyfjabúðinni og þá aðeins eftir læknis- eða sýsluroanns-vottorði veldur bæði óþægindum og kostaði. Jeg er samdóma því, að lækningaaðferðin gegn ofdrykkjunni, með bindindistjelögum etc. sje heppilegri en bannlðg, því mjer er f heilð

x

Bjarki

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Bjarki
https://timarit.is/publication/28

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.