Bjarki


Bjarki - 11.02.1902, Blaðsíða 1

Bjarki - 11.02.1902, Blaðsíða 1
VII, 5. Eitt blað a viku. Verð árg. 3 kr. borgist fyrir 1. júlí, (erlendis 4 kr borgist fyrirfraraV Seyðisfirði, 11. febr. Uppsögn skrifleg, ógild neraa komin sje til útg. fyrir i.okt. og kaupandi sje þá skuldlaus við blaðið. 1902. Yfirsetukona. Níunda yfirsetukvennaumdæmi Norður-Múla- sýslu (Hofteigssókn frá Hofteigi og Hnefilsdal, svo Og Brúarsókn) verður laust I. maí næst- komandi. pær yfirsetukonur, sem óska að verða skip- aðar í umdæmi þetta, snúi sjer til oddvita sýslunefndar Norður-Múlasýslu innan 15. apríl næstkomandi. Skrifstofu Norður-Múlasýslu 31. janúar 1902 Jöh. Jóhannesson. aoooooi^>»^oeeoeeeeeoeooooooooeeoo NOBELSVERÐLAUNIN. I0- des. síðastl. var í fyrsta sinn útbýtt verðlaunum úr Nobelsjóðnum. En gjafasjóður Nobels er svo merkilegur og einkennilegur í sinni röð, að hjer skal fyrst skýra frá ætlunar- verki hans-óg fyrirkomulagi með nokkrum orð- um. Alfred Nobel, hinn heimsfrægi uppfundninga- maður að dýnamitinu, ljet eftir sig 33 millj. kr. Nobel átti einga afkorrendur, og kona hans var dáin á undan honum. Auðnum ráð- 'tafaði hann, í óvenjulega stuttorðu erfðaskjali, svo: Deilið rentunum af þessurn milljónum í fimm hluta og gcfið þeim fimm mönnum, sem næstliðið ár hafa unnið mannkyninu mest gagn með verkum, sem snerta eðlisfræði, efnafræði, '^knisfræði, skáldskap og friðarmálið. Annað skrifaíSi Nobel ekki í erfðaskja! sitt 27. növ. '895 i París, nema upptalninga á stofnunum þeim, sem útbýta skyldu verðlaununum. Aldrei hefur hjer í álfu jafn-stórkostleg gjöf verið gefin í þjónustn vísindanna og listanna. En þótt erfðaskjalið sje stuttort, þá eru reglurnar, sem nú hafa verið settar fyrir útbýting verð- launanna, heil bók. Alfrcð Nobel átti tvo bræður, og voru þeir baðir dánir á undan honum. Annar þeirra hjet Lúðvfg og höfuðmaður þeirrar kvíslar af ætt- inni, sem frá honum er komin, er Emanuel Nobel, eigancji atórra olíunáma í Rússlandi. Hann var Vel ánægður með gjafabrjef föður- bróður síns og kvaðst ekki taka rnóti nokkr- um arfi, þótt því yrði hrundið. En erfingjar hins bióðursins, Emanuels, gerðu kröfur til þess, að gjafabrjefið væri dæmt ólögmætt. I'eir bjuggust til málssóknar, en hættu þó við ^ana gegn því að fá 1 millj. króna af sjóðn- Urn- Nú, þegar fyrsta verðlaunaveitingin fei fram, hefur málafærslumaður í Stockhólmi, sem þá var við málin riðinn, risið upp með máls- sókn á hendur verðlaunanefndinni og hcimtar 20,000 kr. fyrir starf sitt. Flestir lögfræðingar álíta, að ef Emanuel Nobcl hefði ekki tekið í málið eins og hann gerði, þá hefði gjafabrjef- inu orðið hrundið,til hagnaðar fyrir erfingjana, vegna þess, hve formlaust það var. Emanuel Nobel hefur því ráðið miklu um allar regHir og fyrirskipanir, sem síðar hafa verið settar viðvíkjartdi vcrðlaunaveitingunni. Þeirri ákvörð- un gjafabrjefsins hefur t. d. verið breytt, að verðlaunin skyldu bundin við verk, sem unnið hefði verið næstliðið ár á undan. Þá var ákveðið, þótt ekkert væri að því vikið í gjafa- brjefinu, að reisa 5 vísindastofnanir, eina í hvcrri af þeim vísindagreinum fyrir sig, sem nefndar eru í brjefinu. Til þessa voru teknar af sjóðnum 2 milljónir. Einnig feingu þessar stofnanir allar rentur af höfuðstólnum fyrsta árið. Sjóðurinn var þá orðinn 30 milljónir. Ársrenta af því fje er rúm millj. og á nú ár- lega að skifta þeim peningum í fimm staði til verðlauna samkvæmt fyrirmælum gjafabrjcfsins. Pað yrðu þá rúmar 200,000 í hvern stað. En 50,000 kr. eru ætlaðar til ársútgjalda hverrar fyrir sig af hinum fimm stofnunum ; verða þá hver verðlaun árlega 150,000 kr. Þó þau sjeu á þennan hátt orðin nokkuð lægri, en annars hefði orðið, þá taka þau lángt fram öllu því, sem til er af sama tægi. Auk þess, sem vcrðlaunin'gera hvern þann, sem einu sinni hrcppir þau, sæmilega efnaðan, þá má nærri geta, að það þykir ekki lítill heiður að hljóta þau, þar sem menn af öllum þjóðum hafa jafnan rjett til þeirra. Veiting þriggja verðlaunanna, í eðlistræði, efnaíræði og læknisfræði, er i höndum hins vísindalega aka- demis í Stockhólmi, veiting skáldskaparverð- launanna í höndum sænska akademisins og veiting friðarmálaverðlaunanna í höndum stór- þingsins norska. Nefnd manna er kosin til að undirbua vcrðlaunaveitinguna í hverri' grein um sig. Sú nefnd á að skrifast á við helstu vís- indastofnanir, vísindamenn og rithöfunda um allan heim og fa tiilögur þeirra og leiðbein- ingar. I þetta sinn, eða fyrir árið 1901, hafa þessir menn feingið verðlaunin: I eðlisfræði Vilhelm Konrad Röntgcn, upp- fundingamaður X-geisIana; hann er 56 ára gamall, fæddur 27. mars 1845, og nú kennari í eðlisfræði við háskólann í Wvrsburg. 1 efnafræði van't Hoff kennari við háskólann í Berlin, f. 30 ág. 1852. I læknisfræði Emil Adolt Behring hásköla- kennari í Marburg, f. 1854. I skáldskap René Francois Armand Sully- Prudhomme. Hann er ljóðskáld, 61 árs að aldri og á síðan 1881 sæti í franska Akademí- inu. Friðarmálsverðlaununum hefur vcrið skift milii tveggja: Frédéric Passy, sem er einn af elstu formælendum þess máls, og nú áttrxður, f. 19. maí 1822, og Henry Dunant, stofnanda fjelagsins »Rauði krossinn*. Hann er nær 74 ára, f. 28. maí 1828. Þrír htnir fyrstnefndu eru þýskir, hinn fjórði og fimmti franskir og hinn síðastnefndi sviss- neskur. Verðlaunaveítfngin fór fram með mikilli við- höfn í Stokkhólmi og voru þeir fjórir serrt verðlaunin nöfðu verið dæmd þar boðnir þang- að. Prudhomme var sjúkur og gat ekki kom- ið; hinir þrír komu. SkáldskaparverðJaunaveitingin hefur vakið töluverðar þrætur eftir á Og þykir ekki hafa tekist sem best. Ekki svo að skilja, að allir, sem til þekkja, játi ekki að Prudhomme sje merkilegt skáld. En hann er lítt kunnur utan Frakklands og það þykir ekki koma vel heim við hugmynd Nobels um þann mann, sem hefði »unnið mannkyninu mest gang« o. s. frv. Eft- ir því hefði valið heldur átt að koma á ein- hvern almennt lesinn og heimsfrægan rithöf- uud, t. d. eins og, Tolstoi. Nobel haf|íi verið mjög frjálslyndur maður, jafnvel byltingamaður í skoðunum. Eftir bókasafni hans að dæma hafa þeir Björnson og Ibsen veríð uppáhalds- skáld hans. En sænska Akademíið, sem hann hefur íalið að ákveða skáld kaparvcrðlaunin, er mjög afturhaldssamt og hinir ráðandi menn í því allir gamlir og orðnir utanvið allar and- legar lífshreyfíngar frá síðustu tímum. Pegar einhver af meðlimum þess fellur frá, velur það sjálft mann í skarðið. í haust valdi það alv.eg óþekktan mann í sæti Gunnars Wennerbergs. En lángfrægasta skáld Svía, August Strindberg, þykir óhæfur til að eiga þar sæti. Ut af þessari verðlaunaveitingu hafa ýmsir af ýngri rithöfundum Svía og eins ýms afhinum frjáls- lyndu blöðum á Norðurlöndum gert harðar á- rásir á sacnska Akademíið. BANNLÖG QEQN ÁFEINQl. — o— V. St. Th. Jónsson: Þó jeg standi nú upp til að tala fáein orð í þessu máli, þi er jeg alls eigi undir það búinn, því jcg hafoi ekki hugsað mjer að biðja um orðið í kvöld. Jeg skal samt strax lýsa þvf yfir, að jeg get ekki verið þcim hinum heiðruðu ræðumönnum samdóma,er sfðast töl- uðu, nema kaup. S g. Johansen, sem jeg skoða mín megin. Meðan jeg var í bindindisfjelag- inu var jeg alltaf og er enn á móti algerðu innflutningsbanni á áfeingi, því f fyrsta lagi virðist mjer það ófrawkvæmanlegt, og í öðru lagi mundi það ekki hafa heppileg áhrif á þjóðina. Frá mínu sjónarmiði er það bein alturför, það er siðspillandi og ómannúðlegt að taka þannig fram fyrir hendur manna, og ástaeður fyrir þessháttar banni geta ekki orðið aðrar

x

Bjarki

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Bjarki
https://timarit.is/publication/28

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.