Bjarki


Bjarki - 12.12.1902, Blaðsíða 4

Bjarki - 12.12.1902, Blaðsíða 4
B 1 A R K I. NÝTT HEIMSMÁL. Páll Þorkelsson heitir íslenskur maður, sem !eingi hefur dvalið erlendis, áður í París; en nú um allmörg ár í Kaupmannahöfn. Hann er sonur síra Þorkells, sem áður var prestur á Staðastað á Snæfellsnesi, bróðir dr. ]óns landsskjalavarðar í Rvík og þeirra systkyna. Páll hafði numið gullsmíði í æsku. Aður bjó hann í Rvík og stundaði þar tannlækningar. Jafnframt gaf hann sig mikið við túngumála- námi. Hann samdi franska orðabók meðan hann var í Rvík og byrjaði á útgáfu hennar, en varð að hætta við hana í miðju kaíi. Til þessarar orðabókar hafði hann varið bæði miklu starfi og fje. Eftir þetta fór hann til Frakklands og settist þar að. Mú { sumar fiuttu dönsk blöð þær fregnir af honum, að hann hefði fundið upp nýtt rit- mál. Það er þannig lagað, að á því eru irit- aðar hugmyndirnar, en ekki orðin, og á hver þjóðin fyrir sig að geta lesíð úr teiknunum á sínu máli eins og lesið er úr tölustöfanum. Og að dómi fróðra manna, sem hafa kynnt sjer uppfundning hans, er hún mjög merki- leg. Setningin : »Hann mun sknfa þjer brjef< lítur svona út á máli Páls Þorkelssonar: i — 5 v 5 U>* V ^, Dani mundi — ef ritmál þetta væri notað — lesa þessa setningu þannig : »Han vil tilskrive dig et Brev«; Þjóðverji: »Er wird dír einen Brief schreiben«; Frakki: »1! t'écrira une !ettre«; Einglcndingur: »He wil! write you a letter.» Hjer er tekin upp, eftir »Arnfirðingi«, þýð- íng á kafia úr grein, sem »Pol'tiken» flutti nýi. um þessa uppfundning Páis Þorkelssonar: • Þesskonar mál (eins og hier er nemt á undan) hefur nú sett saman íslenskur maður, Páll fJorkel.s- .son, og sýndi hann oss í gær míkla orðabók og málfræði, sem hann hefur ni'i fullgert. Athygli vort laðaðist ósjálfrátt að höfundinum. Pál! Þorkelsson er nú nálægt þvt'fimtugur maður, íslenskur prestsson og hefur farið viða um lönd í París hefur hann haft ofan af fyrir sjer með tann- lækningum og nú síðustu ftrin hefur hann lifað hjer í Höfn á gullsmíði. H'nn hefur ekki gengið á !atínuskó!a; samt talar hann f'ýsku, Frönsku og Ensku og hefur kennt sjer það a!t sjálfur þegar stritið fyrir daglegu brauði gaf honum tómstundir ti! þess. Hann hyrjaði einu sinni á útgáfu fransk- íslenskrar orðabókar, en varð að hætta sakir fjár- skorts. Svo lesarinn geti sjeð, að hjer er um merkilegt verk að tala, þá bætum vjer bví við, að Finnur prófessor Jónsson hefur crefíð höf. vottorð og talar þar um hina miklu skarpskyggni í aðferð hans við málmyndunina og Vakl. Schmidt, Prófess- or, hefur gefið Páli Þork Hý meðmæli eftir að hafa lesið bækur hans. Mál Páls er að eins ritrrál og fara teiknin eftir málsbyggingu, ekki eftir hljóði. Pað verður því ekki talað, að eins skiiið. f>ann veg er og háttað nokkrum bablýónskum og assýriskum rituin, að þau verði ekki lesin í þeim skilningi, að menn hafi hug- mynd um, hvernig málin voru borin fram, en Iaf- hægt að skilja þau. Það er á)it Páls Þork. að hljóð- i8 sje of hvikul undirstaða til að byggja varanlegt heimsmál á, þvi hljóðin breytast, og hvert mál, bygt á þeím, hlýtur auðvitað að brevtast og klofna eftir þeim þjóðum, sem tala málið. í>ess vegna leggur Pá!l Þorkelsson viss teikn til grundvallar. Hann hefur sett upp 25 frumteikn, sem tákna vissar aðalhugmyndir, cg á þeim heíur hann svo grundvallað alla aðferð sína með inerki- legri skarpskygni og sa™kvæmni og ekki síður undraverðum dugnaði, Hann segir jafnve! að mál sitt sje svo auðuet og iiðugt að á því megi tákna hugmyndir, sem ekki eru til á neitvu Norðurálfumáli og bó vel skiljarilegar þeira, sem eru inni í málinu. í blaði er ekki rúm tíi að fara út í ¦miámuni, en tilraun Páls Þork. virðist oss merkileg, og megi|treysta vísindamönnunum, þeim dr. Finni lónssyni og próf. Schmdt, þá er hjer um meira að tala 'ín gagnslauaan gamanleik. Og ekki verður manni síður hlítt til Páls Þork. þegar maður veit, að hann hefur með stálvilja og stáliðni haldið áfram tilraunum sínum um mörg ár, þrátt fyrir harðan bardaga fyrir daglegu brauði. Hann hefur nú sótt um styrk ti! Hjálmstjörnu- stofnunarinnar og Rabensjóðsins til að koma á prent málfræði sinni og orðabök. Hver ve;t? kann- ske að það eigi a* koma frá íslandi þetta heims- mál sem fulhiægir þörf prófessor Saloreonsens og þrá Vilh. Thomsens.« Álþingiskosningarnar 1903. Eftir — s — n. —o— Frh. Alþingismenn-þeir, sem kosnir verða að vori, verða að vera vandaðir menii. Það er næsta nauðsynlegt og þýðingarmik- ið að allir þeir, sem kjósendurnir fela að hafa á hendi fyrir sig hlutdeildina í lagasmíðinni og eftirlitið með stjórnarstörfunum sjeu vand- aðir menn, þ, e. a. s.. láti öl! sín orð og gjörðir stjórnast af hreinum hvötum og reyni til þess að leggja það eitt til í hverju máli sem þeir eru sannfærðir um að sje sem næst sanngirni og rjettlæti og sem hagkvæmast fyr- ir land og lýð. — Allir menn eru breyskir og hafa tilhneigingar til þess oft og tíðum að láta ; aðrar hvatir stjórna gjörðum sínum, t. a. m. vináttu eða óvináttu við þá, sem hlut kunna að eiga að máli, eigingirni, flokksfylgi, mein- leysi og fieira; en þeir einir eru vandaðir menn og góðir dreingir sem sigrast á þess- um tilhneigingum og líta á málin «fráalmennu sjónarmiði«, fylgja sannfæringu sinni fram með einurð og alvörugefni hver sem í hlut á. Á 00 leika. Jeg skil ekki, að þicr skylduð geta giftst presti." »Svo — og hvers vegna?" »Af því þjer eruð dóttir móður yðar, og móðir yðar heyrði til vantrúarfiokknum." „Hvað segið þjer?" sagði prestskonan og kipptist við. eVissuð þjer það ekki ? Oetur það verið, að hún hafi látið ala dæíur sínar upp í kristindómsheimsk- unni, sem hún sjáif fyrirleit svo hjartanlega! Hún er máske farin að sækja kirkjur sjálf líka - fara til altaris -" »Já, það gerði hún." „Fyrirlitlegar skepnur eru mennirnir," sagði mað- urinn. Hann varð sótrauður í andliti, skar.t stóln- um frá sjer og gekk fram og aíitr um gólfið. Hann hjelt á spítu og braut hana miili fíngranna. Svo kastaði hann brotunum frá sjer, gekk að borð- inu og leit aftur á prestskonuna sömu blíðu augun- um og áður. Þau voru full af tárum. Mjer hefur þótt vænt um móður yðar," sagði hann, „jeg get gjarnan játað það. En það sem þjer nú hafið sagt fellur mjer enn ver, en mjer fjell einusinni að heyra að hún gæti ekki endurgoldið ást mína. Jeg hefflú- 91 ið frá henni og frá allri hinfti rotnu menníngu híng- að inn í skógana — en svo kemur hún á eftir mjer - og hún keinur híngaö Ijóslifandl inn í stofu mína með gamlar endurminníngar og gömul sár." Hann tók höndunum afttn'fyrir hnakkann og gekk fram aftur um gólfið. „Þjer ætlið þó ekki að telja mjer trú tim að þjer sjeuð kirkjutrú'ar?" hjelt hann áfram — „með þetta bros í kríngurn munninn, og þessi atigu." ,,]eg vona, að jeg haldi fast við barnatrú mína," svaraði prestskonan hálfvegis utan við sig. „Ha, ha, ha - þjer kunnið romsurnar!" sagði mað- urinu. „En ef þjer viljið nú segja eins og er, frú, hefur þá þessi barnatrú djúpar rætur?" Prestskonan roðnaði. „Þjer þekkið ekkert annaðbetra," hjelt hann áfram. „Svoleiðis er því varið.' Annars hefðuð þjer kastað sýnóduflónskunni útbyrðis fyrir laungu. Eitthvað hljótið þjer að hafa erft frá móður yðar." Prestskonan vissi ekki, hverju hún ætti að svara. „Mig lángar til að heyra, hvað þið móðir mín töluð- uð um,« sagði hún. „Hvað ætli maður yðar segði um það?" , 92 „Maðurinn minn veit ekki að jeg sje hjer í dag?" „Svo," svaraði maðurinn og rak upp stór augu, „þarna kom það — það líktist móður yðar. Áttuð þjer annars nokkurt sjerstakt erindi híngað?" „Jeg ætlaði að vita, hvernig hestinum liði." „Svo, þjer eruð þá eiginlega að heimsækja hest- ínn, en ekki mig?" „Ekki svo að skilja," sagði prestskonan, „en — " „Hestinum líðtir vel og jeg skal koma með hann einhvern af næstu dögunum." „Maðurinn minn verður ekki heima á morgun og ekki næsta dag," sagði hún eins og út í loftið. Maðurinn leit á hana og brosti. „Nú, þá kem jeg daginn eftir morgundaginn," sagði hann. „En jeg hef enn ekki feingið að heilsa konuyðar." „Konunni minni, hvað eigið þjer við?" „Maðurinn minn sagði að Indíánastúlka----------" „Pocahontas? Nei, það er ágætt! Maðurinn yðar var svo fram úr öllu hófi hátíðlegur, að jeg gat ekki látið vera að segja honum eitthvað í þá áttina. - Pocahontas!" kallaði hann fram og lauk upp hurð að hliðarherbergi, „komdu með mjólk inn handa frúnni."

x

Bjarki

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Bjarki
https://timarit.is/publication/28

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.