Ísland


Ísland - 08.01.1898, Blaðsíða 1

Ísland - 08.01.1898, Blaðsíða 1
f S L A II. ár, 1. ársQ. Reykjavík, 8. janúar 1898. 1. töluMað. Minnisspjald. Landsla-ikinn opinn dagl. kl. 11 árdegis til 2 siðdegia. — Bankastjðri við kl. 1172—lVs. — Annar gæslustjðri við kl. 12—1. Söfnunarsjóðurinn opinn i barnaskðlanum kl. 5—6 siðdegis 1. mánud. i hverjum mánuði. Zandsbókasafnið: Lestarsalur opinn daglega frá kl. 12—2 siðd.; á mánud, mvkd. og ld. til kl. 3 sd. — Útlán sömu daga. Forngripasafnið opið mvkd. og ld. kl. 11—12 árdegis. Sæjarsjórnar-íanáiv 1. og 3 fmtd. i mán., kl. 5 siðdegis. Fátækranefndar-íaniiv 2. og 4. fmtd. 1 mán., kl. 5 siðd. Náttúrugripasafnið (1 Glasgow) opið hvern sunnudag kl. 2—3 siðdegis. Tí Janúar: Laugard. Sunnud. Mánud. Þriðjud. Miðvikud. Fimmtud. Pöstud. Febrúar: Þriðjud. Miðvikud. Pimmtud. Pöstud. Laugard. Sunnud. Mánud. Mars: Þriðjud. Miðvikud. Pimmtud. Pöatud. Laugard. Sunnud. Mánud. matal. 1, 8, 2, 9, 3, 10, 4, 11, 5, 12, 6, 13, 7, 14, 1, 8, 2, 9, 3, 10, 4, 11, 5, 12, 6, 13, 7, 14, 1, 8, 2, 9, 3, 10, 4, 11, 5,12, 6, 13, 7, 14, 15, 22, 29 16, 23, 30 17, 24, 31 18, 25 19, 25 20, 27 21, 28 15, 22 16, 23 17, 24 18, 25 19, 26 20, 27 21, 28 15, 22, 29 16, 23, 30 17, 24, 31 18, 25 19, 26 20, 27 21, 28 Póstferðir Vestanpóstur. Prá Reykjavík: 4. jan., 30. jan., 23. febr., 20. mars. 13. april. Prá Hjarðarbolti (suður): 10. jan., 5. febr,. 28. febr., 26. mars., 19. apríl. í Reykjavík: 14. jan., 9. febr., 3. mars.. 30. mars., 23. apríl. Prá ísafirði: 3. jan., 29. jan. 22. febr., 19. mars, 12. apríl. Frá Hjarðarholti (vestur): 10 jan., 5 febr., 28. febr., 26. mars. 19. apríl. Á ísafirði: 14. jan., 9. febr., 3. mars, 30. mars, 23. apr. Norðanpðstur. FráReykjavik: 4.jan., 1. febr., 24. febr. 22. mars, 14. apríl. Prá Stað (suður): 10, jan., 7. febr., 2. mars, 28. mars, 20. apríl. í Reykjavík: 14. jan., 11. febr., 6, mars, 1. apríl., 24. apríl, Prá Akureyri: 2. jan., 30. jan. 23. febr., 20. mars, 12. apr. Prá Stað (norður): 10. jan., 6. febr., 1. mars, 28. mars, 19. apr. A Akureyri: 16. jan., 12. febr. 7. marz, 3. apr. 25. apr. Seyðisfjarðarpóstur. Fra Akareyri: 17. jan., 13. febr., 8. mars 4. apr., 26. apr. Prá Grímstöðum (austur og norður): 22. jan. 18. febr., 13. mars, 9. apr. 1. maí, A Akureyri: 26. jan. 22. febr., 17. mars! 13. apr., 4, maí. Frá Seyðifirði 16. jan. 12. febr.' 7. mars, 3. apr., 25. apr. A Seyðisfirði: 26. jan.,22. febr., 17. mars, 13. apr-, 5. maí. Austanpðstur. Frá Reykjavik: 3. jan., 29. jan., 21. febr., 20. mars, 12. apr. Frá Odda (austur og vestur) 7. jan., 3. febr., 25. febr., 24. mars, 16. apr. í Reykjavik: 9. jan., 6. febr., 28. febr., 27. mars, 19. apríl. Frá Kirkjubæjarklaustri: 2. jan., 29, jan., 20. febr., 19, mars, 11, apr. A kirkjubæjarklaustri: 11. jan., 7. febr.. 1. mars, 28. mars, 20. apr. Eskífjarðarpóstur. Frá Kirkjubæjarklaustri: 13. jan.. 9. febr., 3. mars, 31, mars, 22, apr. Frá Borgum (vestur): 19. jan., 15. febr., 9. mars, 6. apr., 28. apr. A Kirkjubæjaukl.: 23. jan., 18. febr., 13. mars. 10. apr. 2, maí. Prá, Eskifirði: 12. jan., 7. febr., 2. mars, ¦31, mars, 21. apr. Frá Borgum (austur) 20. jan., 15. febr. 10. mars. 7. apr., 29. apr. A EBkifirði: 26. jan., 21. febr., 16. mars. 13. apr., 5, maí. Aætlun er enn ekki komin nema yfir fyrstu ferðirnar. Bókmenntir. „Poestion: Islandische Dichter der Neuzeit in Charakteristiken und uebersetzten Proben ihrer Dich- tung. Mit einer TJebersicht des Geisteslebens auf Island seit der Eeformation. Leipzig, Ver- lag von Georg Heinrich Meyer. 1897". Þrjú blöðin hjer hafa þegar minnst á þetta verk, svo að sum- um mun þykja óþarfi að geta þess frekar, en bæði er það, að svo stórt og víðlesið blað, sem „ísland" er, getur varla leitt hjá sjer að minnast þess, og svo hefur oft verið skorað á höfund þessarar greinar að rita eitthvað um það, enda væri það hneysa að ganga fram hjá því, þar sem verkið tek- ur öllu því fram, sem hingað til hefur verið samið í þessa átt. Þó að ritgerðir hiuna blaðanna hafi verið góðar, þá hefur þeim samt verið haldið í svo aímennum anda, að hvergi sjest neitt sjerstaklegt um verkið; menn gætu jafnvel í- myndað sjer, að greinarhöfundarn- ir hefðu lítið sem ekkert kynnt sjer það. Raunar er ekki unnt að skýra svo nákvæmlega frá einni bók, að menn fái alveg glöggva hugmynd um hana, þvi til þess þarf maður að lesa hana sjálfa; en samt má segja álit um hana bæði í almennum skilningi, og svo taka eitthvað fram sjer- staklega, sem manni þykir þá þurfa. Það er ólíklegt, að margir hjer á landi kaupi þetta verk (það kostar allt að því 20 kr.), þar sem menn kveinka sjer við að gefa eina eða tvær krónur fyrir bók, og helstef það er fræðibók; slíkar bækur eru ekki keyftar hjer, nema barnaskólakverin, sem eru mjög lítils virði að gæðum, eins og eðlilegt er, og mörg hver ónýt. En hvað sem um það er, þessi bók, sem Poestion hefur samið, er jafn tilkomumikil að út- líti og öllum ytra frágangi, sem hún er nákvæm og f rábær að inni- haldi og meðferð efnisins. Hjer skal fyrst og fremst minnst á for- mála bókarinnar, en formála eiga allir að lesa fyrst; því að þar gerir höfundurinn grein fyrir öllu verki sínu. Þar skýrir höfundur- inn frá tilgangi bókarinnar og hvernig húu sje undir komin; hann tekur þarfram, hversu lítið útlendingar — og jafnvel Þjóð- verjar sjállir — þekki til íslenskra bókmennta, en þótt íslendingar sjeu þeim skyldir að máli og upp- runa; hversu rangt þeir hafi ver- ið dæmdir (t.a.m. þegar Kryper kom hingað fyrir nokkrum árum og hjelt að hjer væri villiþjóð, svo hann hafði ekkert til að borga með nema glertölur og annað rusl, og komst í vandræði). Poestion segir það undarlegt, að bókmennt- um vorum sje lítill sem einginn gaumur gefinn, þar sem fram eru dregnar ýmsar ómerkilegar þjóðir, sem eiga ómerkilegar bókmenntir og alveg áhrifalausar, margar hverjar, sem varla nokkur Evrópu- maður skilur (t.a.m. serbisku, og jafnvel finnsku og nýgrísku). — Þessar og margar aðrar hafa eing- in áhrif haft á menntaðan almenn- ing nema kannske einstöku þýtt kvæði (t. a. m. Kalevala). — Þá minnist höfundurinn og á, að sum- um kunni að þykja hann hrósa okkur um of, og einkum einhverj- um þeim, sem nú eru uppi; þetta mun hann haía foingið að heyra einhversstaðar frá, og er ekki við öðru að búast, þar sem öfund og rígur ríkir eins mikiðog hjerhef- ur ætíð átt sjer stað; í einu blaði var það og fundið til, að sjer Matt- hías hefði orðið út undan og hon- um hefði ekki verið hrósað nógu mikið, og er líklegfc, að þetta þyki stórlýti á bókinni. En Poestion af- sakar það í formálanum, með því að afar torvelt sje að þýða kvæði Matthíasar, en segir að þau sjeu unaðsleg og hrífandi, og vönduð að forminu til. Hann tekur það og fram, að hann muni hafa hrós- að hinum yngri skáldsögum um of, og mun það satt vera, þótt þær sjeu hjer hafðar upp til skýj- anna í blöðunum flestar; hann hyggur þær muni kæfa niður eða draga úr kvæðagerðinni og veikla lýriskt fjör. Náttúrlega hrósar hann „Grasaferðinni" (eftir Jónas Hallgrímsson), en hún er eigin- lega lítið annað en óviðjafnanleg náttúrulýsing, efnið er svo sem ekkert, og svo tekur Poestion með rjettn fram þá smekkleysu, að láta sveitabörn vera heima í út- lendum skáldskap og leggja út í að búa sjálf til þýðingar af kvæð- um Schillers og Oehlenschegers.— Þá er einn kostur við bók Poe- stions: hann kallar okkur oftast hreint og beint á íslensku með fornöfnum í stað þess að flestir fylgja hinum evrópeiska ósið að nefna menn ættarnöfnum, það er nöfnum, sem þeir ekki heita og aldrei feingu í skírninni (Ólsen, Gröndal, Eymundsen! — Þannig er og farið að í Salomonsens Kon- versations-Lexikoni og öðrum slík- um verkum; þeir menn, sem eru frá eldri tímum, fá að heita sín- um rjettu nöfnum, en hinir yngri ekki: Árni Helgason Skálholts- biskup fær að heita Árni, en Árni Helgason í Görðum heitir „Helga- son"!). Sjálft verkið skiptist í tvo aðal hluti; hinn fyrri lýsir öllu lífi og ástandi hjer á landi, ekki einung- is bóklegu og skáldlegu, heldur einnig stjórnlegu, fjárhagslegu og búnaðarlegu, allt í frá landnáma- tíð og fram á vora daga, en ná- kvæmast frá innleiðslu „siðbótar- innar" (sem kölluð er, þótt þetta væri eingin „siðbót", heldur guð- fræðisleg meiningabreyting). Eing- inn nema Þjóðverji mundi hafa leyst þetta verk af hendi eins og hjer er gert; þarf ekki annað en líta á allan þenna fjölda af nöfn- um, sem sjerhvert er sett á sinn rjetta stað; þá fyrst gefur aðlíta að eitthvað liggur eftir íslendinga, þótt fáir sieu og flestir hafi átt við örðuga kosti að búa. En í þessum fyrri hluta kemur raunar margt fyrir, sem ítarlegar er frá sagt í síðara hlutanum, sem er ætlaður skáldunum, fyrst Hall- grími Pjeturssyni, Stefáni Ólafs- syni, Eggert Ólafssyni og svo framvegis. Þar eru þýðingar af ýmsum kvæðum til þess að gefa Þjóðverjum hugmynd um þessa kvæðagerð, lang-flestar eftir Poe- stion sjálfan, en hann er skáld- mæltur og ágætur þýðari; sumar þýðingarnar eru samt eftir aðra. Að öllu samtöldu er þetta verk þannig úr garði gert, að ekki mun kostur á betra eða jafn góðu, og það mun standa sem óbrotgjarn og stórkostlegur minnisvarði um fjör og elju höfundarins um aldur og æfi. -B. G. „Svívirðilegt guðlast" — „Verði Ijós!!" í jauúarblaði mánaðarritsins „Verðiljós!" hefur hr. J. H. farið allmörgum óhefluðum orðum um stúdentafjelagið, stjórn þess og meðlimi. Ásteytingarsteinninn er gamankvæði eitt, sem sungið var á skemmtisamkomu fjelagsins síð- astliðið Þorláksmessukvöld. „AIl- an skrattann vígja þeir", varð mjer að orði, er jeg sá, greinar- stúfinn. Ekki hafði mjer dottið það í hug, að eins skýr maður og sá hlýtur að vera, sem áhverjum mánuði hrópar til fólksins „verði Ijós!u, og ætti því öðrum fremur að hafa ljósan skilning á hlutun- um, gæti látið verða svoþreifandi myrkur í skynsemi sinni, aðhann hafi einga skímu til að sjá það, að græskulaust gaman og svívirðilegt guðlast sje tvennt ólíkt. En það er nu svona, að ljósið getur stund- um skinið svo skært, að sjáifur „ljósberinn" sjái ekki annað enn ljósið sitt; annað allt er myrkur fyrir honum, og ef hann þá hætt- ir sjer út í að dæma um aðra hluti, en Ijósið, dæmir hann eins og blindur maður um lit. Þessi skyssa hefur nú einam útgefanda „Ljóssins" orðið á. Augu hans eru haldin. Hann hefur einblínt of mikið í eina átt og sjer því ekkert í aðra, en vill þó einnig vísa þar til vegar. Hann getur ekki gjört mun á gamni og al- vöru. Mjer getur ekki skilizt betur, en að hver óblindaður maður sjái það, að hið umrædda kvæði er að eins græskulaust gamankvæði og ekki „svívirðilegt guðlast", enda hafa flestir, og allir, sem jeg hefi heyrt um það tala, látið sömu skoðun í ljósi og eru flestir þeirra bæði að mínum og annara dómi góðir menn og guði þekkir. Eing- an hneyxlaði kvæðið á samkom- unni og fyrir hana var það ort. Hvort það hefur hneyxlað út í frá fleiri en hr. J. H, skal jeg ekki um segja, en jeg skal að eins geta þess, að það var ékki ort fyrir þá, sem ekki geta eða vilja skilja það rjett. Hneyxli það menn út í frá, þá má hr. J. H. sjálfum sjer um kenna. Þá er það þessi heiðraði útgef. „Verði Ijðs!"-ins, sem hneykslunum veldur, og hafl hann einga þökk fyrir það. Það þýðir annars lítið fyrir tvo að deila, þegar sitt lítst hvor- um; einum getur þótt það guð- last, sem öðrum þykir saklaust — svo er að minnsta kosti raunin á orðin um þetta kvæði. — En þó munu allir sammála um það, að það er mesti munur, í hvaða til- gangi eitthvað er sagt, við hverja það er sagt, og undir hvaða kring- umstæðum það er sagt. Fáum

x

Ísland

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísland
https://timarit.is/publication/30

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.