Ísland


Ísland - 27.07.1898, Blaðsíða 2

Ísland - 27.07.1898, Blaðsíða 2
118 ISLAND. „ISLAKTD" kemnr út á hveTJum þriðjudegi. Kostar í Reykjavik 3 kr., út um land 4 kr., erlendia 4 kr. 50 au. Ritstjóri: JÞorsteinn Gíslason Laugavegi 2. Afgreiðsla blaðsins: Þingholtsstr. -4Lm Prentað i Fjelagaprentsmiðjunni. Enn um rússneskuna á Austfjörðuni. Herra Sveinn Óiafsson á Askneai í Mjóa- firði hefur í 20. tbl. íslands þ.á. leitast ast við að hrekja ýms ummæli í greia minni í 7. tbl. „ísafoldar", og hefur mál sitt með svo andríkri fyrirsögn: „Mæl- um þarft eða þegjum". í þessu tilefni get ég fullvissað hr. S. Ó. um það, að þótt ýmsum Austfirðingum og þá helzt Mjó- firðingum hafi eðíiiega þótt greiuin nokk- uð beisk á bragðið, þá var mikill rómur ger að henni bæði héríeyju og viðFaxa- flóa, og hún talin þörf, og orð í timatal- að. Veit ég það vel, að hvorki lögskýring hr. Jóns Magaússonar á lögunum frá 9. ágúst 1889 né landshöfðingjabréf 29. des- br. 1896 eru dómar, en flestir hinir beztu lögfræðingar landsins munu vera sömu skoðunar; eða því fá eigi Mjófirðingar skorið úr þessari, að þeirra dómi, vafa- sömu lagaspurningu við dómstólana? Þeini hefði þð t.d. verið innan handar að skjóta til landsyfirréttar lögtaksneitun sýslu- mannsins í Vestmannaeyjasýslu á þeim 4 kr., er þeir gerða Magnúsi Guðmundssyni á Vesturhúsum að greiða í útsvar haustið 1896; ástæðan er líklega sú, að þeirbera kvíðboga fyrir, að æðri dómur muni varla falia þeim í vil. Mér hefur aldrei dottið í hug að nefna skilning Austfirðinga á téðum Iögum frekju eða ribbaldsskap, heldur formlausa og ó- löglega misbeiting laga (sjá frásögn mína í áminstri ísafoidargrein um lögtakið með næturfresti, of háan lögtakskostnað, og sjálftekt í óleyfi á sveitarútsvari manns eins úr reikningi hans, sem allt mun dag- satt), svo að aðdróttun hr. S. Ó. til míní þessu efni, er að eins glíma við sinn eig- in skugga. Ég skai játa, að rnér var það eigi kunn- ugt fyrri en hr. S. Ó. aú skýrir frá því, aðMjófirðingar hefðu látið lögfróðan(?) mann ginna sig sem þusaa til þess að fremja það lagabrot, að 'setja mönnum sveitarút- svar, er eigi höíðu dvalið þar fulla 4 mán- uði, en þarna er ljóst dæmi upp á fáfræði þeirra og misskilning á auðskildum iög- um og þar af leiðandi gjörræði. Hr. S. Ó. fuliyrðir, að ég í frásögninni um viðskifti hreppsnefndarinnar í Mjóa- firði og sannlenzkra sjómanna hafi „hlaup- ið hvatvíslega á hundavaði, og hallað réttu máli". Ég get fuílvissað hr. S. Ó. um það, að ég hafði öli mín ummæli um að- ferð nefndarinnar og Konráðs Hjálmars- sonar eftir skiiríkum manni, sem ásamt fleirum mun fús tii aðgefa skriflegt vott- orð um, að öll mín frásöga sésönn; hann bættJ því jafnvel við, aðKonráð hefði sagt, að sýslumaður hefði bannað sér að borga sjómönnam kaup þeirra, fyrri en þeir hefða greitt útsvarið, og einmitt þessi sami mað- ur hefur kært yfirv&ldaveginn alla með- ferðina á sér. Allir þessir sjómenn höfðu fullan iagarétt til að neita að greiða út- svarið, og þurftu enga tryggingu að setja fyrir því; það var Mjófirðinga að reyna að fá það innheimt með lögtaki síðar, er það var faliið í gjalddaga hjá öllum þeim, er eigi vildu greiða það góðfúslega. En hvað tekur hreppsnefnd Mjófirðinga til bragðs? Hún sendir mann á fund sýslu- manns til að biðjast löghaldsskipunar, og fær hana, þótt ótrúlegt sé, og ginnir og neyðir svo með henni ólögfróða sjómenn til að greiða útsvarið. Löghaldsskipunin er sem sé fullkomin lagaleysa, því eftir réttri skýringu á lagastað norsku laga 1., 19., 8. má eigi löghaldsskipun út gefa, nema krafan só fyrst og fremst fullgild, og skuldin, það sem hér varðar mestu, fallin í gjálddaga. Hr. S. Ó. þarf því eigi að vera sérlega hróðugur yfir þessu hreysti- verki stjórnarvaldanna eystra hann veit eins vel og ég, að eindagi á sveitargjöld- um er 31. desbr. Þarna er enn eitt dæmi upp á rússneskuna, o: gerræðið á Aust- fjörðum. Hr. S. Ó. segir, að það sé „sleggjudóm- ur", að útsvar sumra sjómanna hafi verið ósanngjarnlega hátt í samanburði við inn- sveitismenn. Ég skal nefna eitt dæmi: Vinnumanni héðan var þar síðasta haust gert 13 fiska útsvar fyrir rúma émánaða dvöl, eðaá200 kr. kaup brúttó, semjafn- gildir um 39 fiskum fyrir árið, en eftir sögn hins sama manns voru hr. S. Ó. sjálf- um, sem talinn er sterkefnaður bæði að iöndum og lausafé, gert að greiða 20 fiska fyrir alt árið. Skyldi þetta vera sann- gjarnt? Þótt herra S. Ó. telji, að þeir séu til~ tölulega fáir, sem tapað hafa umsömdu sumarkaupi þar eystra, þá er mér full- kunnagt um, að þeir eru fjöídamargir, en þótt svo kunni að vera, að fátækt hafi oftast valdið vanskilunum, eru þau Sunn- lendingum jafn tilfinnanleg fyrir því; eða heldur hr. S. Ó., að það sé t. d. eigi til- finnanlegt fyrir efnalitla ekkju hér, að eiga enn hjá einum af sveitungum hans (Þ. í H.) 200 kr. fyrir árin 1896 og '97 eða meiri hiutann af sumarkaupi vinnn- manns síns fyrir bæði árin. Það er held- ur eigi rétt hjá hr. S. Ó., að kaapgjald sé að nokkrum mun hærra eystra ea ann- annarstaðar, einkum þá búið er að draga frá kostnað fyrir targjöld og sjóklæði; kaup um heyannir er engu lægra hér sunnanlands, en það er gjaldeyririnn, sem hefur verið hentugnr, þar sem Austfirð- ingar hafa goidið í peningum, sera óllum kemur bezt, og því skal sízt neitað, að meiri hluti Austfirðinga hefur staðið heið- arlega í skilum með kaupgjaldið, enda mundu austurfarir annars vera þegar úr sögunni með öllu. Loks þarf hr. S. Ó. að krydda grein sína með því, að senda mér persónulega hnútu. Ég skal í því efni benda honum á nóvemberblað „Sunnanfara" 1865, einn- ig geta þess, að ég var í 5. sinni í vor kosinn í hreppsnefnd, eftir 24 ára veru í eynni, að ég hef 25 sinnum verið kosinn oddviti i einu hljóði af meðnefndarmönn- um mínum, að sveitungar mínir hafa oft- ar en einu sinni vottað mér opinbera viðurkenningu fyrir störf mín í félags- þarfir, svo að eftir því lítur varla út fyr- ír, að þeim hafi fundist, að ég hafi beitt þá sérlegu gjörræði; menn þola og al- meut allvel, þótt stöðngt sé haldið um stjórntaumana, ef því er samfara vit, Iög- hlýðni og mannúð, en rússneskt gjörræði þola menn varla til iengdar nu á dögum. Hr. S. Ó. má og vita það, að hann bætir enga ögn málstað Mjófirðingii, þótt hann sýui þann drengskap(?) að ieitast við að ófrægja að ástæðulausu sér ókunna menn; það er enginn frami, að „ata auri alsýkna u menn Vestmannaeyjum, 12. júlí 1898. Þorsteinn Jönsson. Eftlrmáli. Skömmu eftir að ég hafði lokið við of- anritaða grein, barst mér sú fregu, að landsyfirréttardómur væri fallinn um skiln- ing á lögunum 9. ágúst 1889, og hafði hann gengið á móti skilningi Austfirðinga, svo nú þárf eigi lengur að jagast fram og aftur um skilning þeirra, og mun þá að líkindum útsvarafarganinu við utansveitar- menn af létta; en réttværi, aðbæðiAust- firðingar og aðrir endurborguðu öll þau útsvör, er þeir með illu og góðu, leynt og Ijóst hafa haft út úr utansveitarmönnum eftir röngum skilningi á ekki torskildum lögum, sem var svo ljúffengur fyrir þaðr að hann færði fé að en ekki frá hrepp- um þeim, er í hlut áttu. Hvernig skyldi nú hreppsnefnd Mjófirðinga lítast á allan gauragang sinn gagnvart sjómönnum síð- astliðið haust? Þ. J. Verklegar og vísindalegar uppgötvanir. Hljóðáttarviti (Eofon) nefnist verkfæri eitt upp fundið í Ameríku, f>f Edison, að því er mig minnir. — Ailir þekkja, hve gjarnt mönnum er að villast á hvaðan hljóð þau koma, er þeir heyra utan að, t. d. þegar bundið er fyrir anga manna, en oft getur verið bráðnauðsynlegt að geta ákveðið nákvæmar úr hvaða átt hljóðið kemar, t.d. þegar hringing heyrist í þoku milli skipa á sjó, bending frá vitum eða hrannrekstnr í ísreki. Hjóðáttarvitinn ræðar bótáþessu. Aðai- hluti hans er hreifanlegur ás, er stendnr beint lóðrétt og er dálítill láréttur kassi festur á efra enda ássins og er kassinn kýidur eða hvelfdur á báðum hliðum. Beggja megin við kassann eru festar 2 trektir, erliggja á hliðinni. Berst hljóðið inn um þær og síðan eftir togleðurs eða gammipípum, sem liggja niður eftir ásn- um, en endum þeirra stingur athugandinn í eyru sér. Hljóðáttarvitinn er nú settur þannig, að efri hlati ássins með kassanum og trekt- unum stendur nokkuð hátt upp af þilfar- inu, en neðri hlutiim gengur niður í gegn- um loítið á lyftingunni. Dálítið lárétt hjól er á ásunum neðanverðum og getur at- hugandinn því snúið ásunum eftir vild sinni. Komi nú hljóðið inn í verkfærið frá hægri hendi, berst það inn í hægra eyra athugandans. Snúi hann nú hjólinu hægt og hægt finnur hann depil, þar sem hljóð- ið heyrist með báðum eyrum, en snúi hann meira til vinstri hverfur hljóðið úr hægra eyranu og heyrist að eins með hinu vinstra. Áttavitakringla (kompásskive) leikur á ás- unum rétt fyrir ofan handhjólið, en á ás- inn sjálfann er festur vísir, sem bendir á áttastrykin á kringiunni og stefnir hann alveg í sömu átt og opin á trektunum.— Með verkfæri þessu má þá ákveða úr hvaða átt hljöðið kemur, svo ekki muni meiru en hálfu stryki á áttavitanum. Ej. Sig. Ein norðurhafsrannsóknin enn. Norður af austurhluta Asíu milli 138. og 160 ° a. 1. frá Greeawich og frá 73. ° n. br. og að minsta kosti norður á 78. ° Iiggur eyjaklasi allmikill, sem er lítt kunnur enn. Syðst af eyjum þessum eru Ljakoweyjar nærri fastalandi Asíu. Þar norður af koma 3 stóreyjar í röð austur og vestur, og ýmsar smærri. Vostust þeirra er Koteluy, þá Fadjejew og aust- ast Nýja Síbería. í norðaustur frá Nýju- Síberíu eru Jeanette og Henriettuey, en beint í norður Benettland. Eru allar þess- ar eyjar fundnar á þessari öld, en 3 hin- ar síðasttöldu 1880 af George de Long foringjanum á norðurfararskipinu Jeanette, er hrepti hinar nafnkunnu ófarir, og er Bennett-Iand nefnt í höfuðið á Bennett eiganda blaðsins New York Herald, nafn- togaða auðmanninum, sem sendi Staaley til að leita Livingstones og kostaði Jea- nette-förina vestar af Bennett-landinu. En beint í norður af Kotelnyey er haldið vera eyland, sem nefnt er Sannikovlandið. Sá það fyrst ferðamaður einn, Jakob Sanni- kov, 1805, er hann dvaldi heiit sumar á Kotelnyeyjunn, og árið eftir frá Nýju Sib- eríu. Ferðamenn fullyrtu seinna, að eyland þetta mundi ekki vera til. En árið 1886 sér Edvard von Toll það aftur frá Ko- telny á að giska 172— 2 ° norðar eða á 77V2—78 ° n. br. og var landsýnin hin sama og Sannikov hafði lýst, nefnilega fjórir fjallatindar líkt og stýfðar keilur í laginu. — Heldur Toll, að eyjaklasar þessir kunni að ná yfir stærra svæði, eink- um austur á við, en á „Fram"-ferðinni fann Nansen hyldýpishaf, þegar komið var á 79 ° n. br. Sannikov-Iandið sá hann ekki sökum þoku, þðtt haua hljóti að hafa farið ekki all-lahgt fyrir austan það, og heldur Nansen þvi, að Sannikovlandið sé ekki nema smáey. Toll heldur hér vera allstórt land sundur- tætt í margar eyjar líkt og Franz Josephs- land. Byggir hann það áþví: 1. að skip- ið „Jeanette" virðist hafa rekið norður með miklu meiri hraða fyrir austan þetta svæði en „Fram" fyrir vestan, og þar eð straumur sá, er hefur komið úr Berings- hafi og rekið hefur skip þessi, hlýtur að klofna í tvent fyrir norðan Nýju Síberíu, en það hlýtur að koma af því, að hann rekst á land. 2. Nansen reyndist ísrekið ætíð greiðara norður 8n austur eða suð- austur, því þá hrúgaðist ísinn afarhátt upp. Hlýtur það að koma af landi, sem legið hefur í suðaustri. Nú vill Toll takast á hendur rannsóknar- ferð til Sannikovsland. Fyrst og fremst til að ráða landfræðisgátu þessa og jafn- framt til að gera athuganir með lífseðli dýra og jurta þar, segulafl og veðráttu, er færi fram heilt ár á sama stað. En það er bundið miklum örðugleikum að komast þangað. Meiri og minni vakir eru þar jafnan í ísnum, svo sleðar verða ekki notaðir eingöngu. Á bát má fara þar um sumartímann, en þá er ekki hægt að flytja með sér ársbyrgðir, svo hægt só að hafa vetrarsetu á Sannikowlandi. Þarf því að hafa traust skip til fararinnar. Leggur Toll því til, að Rússastjórn út- vegi sterkt norskt selveiðagufuskip og sendi það sumarið 1899 hlaðið mjöli og öðrum nauðsynjum handa þjónustumönnum stjórnarinnar í Norðaustur-Síberín austur gegn um Karahafið, fram hjá Tschelju- skinhöfða og upp í mynni árinnar Lenu á

x

Ísland

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísland
https://timarit.is/publication/30

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.