Freyja - 01.05.1898, Blaðsíða 3

Freyja - 01.05.1898, Blaðsíða 3
FREYJA. MAI 1898. 3 ist þangað, og vann ekkert. Penn og Venables seni tóku Jamaica, rcyndu að taka Havana, en urðu frá að hverfa. Bretar reðust & virki þeirra 17G0 og náðu borginni, en sléptu henni eftir fá ár við Spán- verja aftur. Við lok aldarinnar mistu þeir Trinidad, og með því verzlun við Ameríku. Bretar hjálp- uðu þehn í stríðinu við Napoleon, og Frakkar hjálpuðu Ferdinand VII að halda ríki sínu. SPÁNN TAPAE HEIMSÁLFU. Snemma á 19. öld byrjuðu upp- reistir í Suður-Ameríku. Leyni- felög mynduðust í því augnamiði að lirinda af ser inu sptoska þræl- dóms oki. Stofnunarmaður þessara félaga var Francisco Miranda, spánskur að ætt. Hann barðist undir stjórn Washingtons f frelsis stríði Bandar. Þar lærði hann að meta frelsið, og hrifinn af þjóðstjdrn og frelsislöngun setti hann alt í lireyfingu i Suður-Ameríku. Fé- lagið, Grand Reunson America myndaði liann í London, því ekki var vogandi að gjöra það í Caracas. Nokkur ár gjörði hann árangurslaus upphlaup. í félagi með Miranda var Bolivar og San Martin. 1810, 19. apríl gjörði Caracas upp" reyst móti Spáni undir forustu Mír- andas. Bolivar og San Martin voru einnig þá með honum. I 2 ár stóð styrjöld þessi yfir; þar til jarðskjálfti kom sem eyðilagði allstórann part af borginni og drap f jöida fólks; hin ir hjátrúuðu innbúar heldu það fyr- irboða einhvers íls, lögðu vopnin niður og gáfust upp. Miranda var tek jnn fastur og myrtur í varðhaldi. Bolivar flúði til Nýju-Granada. Oktober 1812 kom Bolivar aftur með 500 menn til Venezuela og hóf stríð móti Spáni, vann hann þá hvern sigurinn á fætur ó'ðrum. 1813 helt hann sigurfðr sína til Caracas; eftir það hallaði gengi hans aftur, síðast liúði hann til Jamaica. Ófriður þessi stóð yfir þangað til 1821 að Nyja- "Cranada og Venezuela sameinuðust undir nafninu Colunibía sem sjálf- stætt lýðveldi; þ& voru og hinar síð- ustu leifar af spánskum hersveitum reknar þaðan. 1824 bættist Ecuador við Columbía lýðveldið. Peru varð jýálfstætt fylki 1825 með nafninu Bolivia. Fyrir dugnað Dundonalds urðu bæði Peru og Chili sjálfstæð árinu áður, n. 1. 1821. Mexico losn- aði einnig 1821. Guatemale— (511 Mið-Ameríka braut einnig hina Spánsku hlekki af ser 1822. Iðlitla fylki mcðfram Plato ánni. Paraguay var eitt með þeim fyrstu að losna, það var 1814; hennar dæmi fylgdi Uruguay sama árið, og Argentinc eftir 10 ára styrjöld sem endaði með frelsi hennar 1824. Brasilía losnaði þegar stríðið stóð milli Sp&nar og Portugal. Bandar. fengu Florida 18- 13. Cuba og Puerto Rico var þá alt seiu Spánn hafði umráð yfir í Vestur álfunni. MOLAR INS SPÁN3KA BÍKIS Að undanskildum spánska tang- anum, nokkrum nærliggjandi eyjum og sakamanna nýlendu í' Afríku, & Spánn nú ekkert eftir af sínu fyrrum víðlenda ríki nema Cuba og Philippí eyjarnar sem hvorttveggju eru nú * uppreyst. Columbus sagði um Cuba að hún væri ið fegursta land sem mannlegt auga hefði nokkru sinni litið. Ina friðsömu innbúa þessa undra lands eyðilögðu Spánverjar með öllum upphugsanlegum níðings- brögðum. Af því ekkert gull fanst á Cuba, hirtu Spánv. ekkert um hana í mörg ár. En inir Spánsku nýlendu menn fundu skjótt að Cuba fram- leiddi meid auð í sykri en margar gullnámur hefðu getað gjört. I tvær aldir hefur það nú verið in ótæm- anlega auðsuppspretta sem Spánverj- ar hafa ausið úr. Loksins tók Cuba að leiðast ránsstjórn Spánar og gjörði uppreist hvað eftir annað, aðeins til að finna enn átakanlegar til þrœl- lyndis böðla sinna. Svo kom ið al- kunna 10 ára stíð; og síðast er þessi yflrstandandi ófriður. Puerto Rico hefur verið lítill gaumur gefinn; saga hennar er dauf, og forlög hennar verða in sömu og Cuba. Philippine eyjarnar eru merkur þáttur í inum mikla eldfjalla hrygg, sem ljggur frá ströndum Asíu. Kamchatka, Kur- iles, Japan, Formosa, Philippi, Born- eo, Java, allar þessar eyjar mynda þennann sama klasa, ásamttveimur stórum, Luzon og Mindanaho, og fleiri hundruðum af smáeyjum sem allar eru afleiðingar af eldi og full. ar af dýrmætum m&lmi. Loftslagið er ákaflega heitt. Þurt land á öllum þessum eyjum er samtals 45,000 fer- h. mílur. Innbúatal á þessu svæði er 8,000,000. Allar þessar eyjar eru framúrskarandi auðugar. Þar eru engar skaðlegar skepnur nema krtík odíllinn, en grúiaf vísundum, svín- um, antilópum, öpum og ýmsum skaðlausum gagnlegum dýrum. Inn- búarnir eru blendingur af Spánverj- um, Malays og Polynesians, Kínar hafa einnig numið þar land; á seinni árum hafa Japans menn flutt þang- að í stór hópum, ef til vill í þeim til- gangi að ná haldi á eynni er Spán- verjar yrðu burt reknir. Nú er þar fátt af óbló'nduðum Sánverjum. Iðn- aður og verzlun er í allmiklum blóma gufuskipa línur, járnbrautir og frétta þræðir. Útlend verzlun þeirra nemur $60,000,000 árlega, Manilla er skínandi fögur borg, og stendur nærri inni beztu höfn, sem til er 1 heimi; með æfa gömlum vig-girðing- um, stórum kyrkjum, Ijómandi listi- görðum, stórar skrauthallir, rík- mannleg veitinga-hús og tízkuleg leikhús. Fólkið er viðfeldið og lag- legt. (Framh. næst.) BARNA KRÓ. Börnin mín góð: - Síðast sagdi é^ ykkur sögu sem án efa hefur komið vít tárunum á einhverju ykkar. Nú atla 6g ad segja ykknr skrítna sögu sem; þid getið hlegið að og haft til eftir breytni. Hún er alveg sönn og kom fyrir austurí ríkjum fyrír stuttu síðan. Bóndi nokkur var á fuglaveiðum; varð honum það slis að skjóta uglu í vænginn sem sat í tré skamt þaðan. Uglan varð hrædd og atlaði að fljúga burt, en misti jafnvœgið og féll af því hún var vængbrotin. Bóndi fór þá til, tók hana og flutti hana heim, setti hana í fugla E>úr cg græddi svo brotna vænginn hennar. Það var auðséð að ht-nni leiddist ósköpin öll, það vildi nú svo til að gömul hæna sem átti hreiður sitt skamt frá búri uglunn- ar, dó frá ungum sínum þriggja nátta gömlum, Bóndi vissi ei hvað hann átti að gjöra við móðurleysingjana; tekur hann þá eftir því að uglunni er mjög ó- rótt svo honum dettur í hug að færa henni þá, svo með mestu varúð lætur hann þá til hennar. Uglan varð auðsjá- anlega sárfegin, og ekki leið á löngu áð- ur þeir voru horfnir undir vængi hennar Eftir það gengdu ungamir kalli hennar (Framh- á 8. síðvi.)

x

Freyja

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Freyja
https://timarit.is/publication/33

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.