Helgarpósturinn - 03.07.1981, Blaðsíða 22

Helgarpósturinn - 03.07.1981, Blaðsíða 22
22 uasÞ Föstudagur 3. júl'í 1981 ösiurírin— Forsetinn fer á flakk Það hljómar einkennilega aö heyra aö forseti tslands Vigdis Finnbogadóttir hyggi á opin- bera heimstíkn til tslands. Hvaö er að tyra? Er þaö ekki einmitt þar sem hiin býr,á tslandi A meðan Islendingar höfðu þjóðhöfoingja að láni frá Dönum kom hann hingaö upp af og til. Það hét opinber heimsókn, mik- iö haft við og þótti engum skrýt- ið. Það er nefnilega dálítið merkilegt að þessa 10 daga hafa nöfn og staðarheiti i „Ftílk i fréttum" klisjunni fengið annan og undarlegan blæ. í staðinn fyrir kunnugleg nöfn eins og Liv Ullmann, Al Pacino, Farah Fawcett, EHsabet Taylor ofl. koma nöfn eins og Signy Sig- mundardótör frá Óspakseyri, Jónas Jónsson frá Melum, Guð- rún Bachmann frá Bakka i Bjarnafirði og Pálmi Jónsson Fjölmiðlun eftir Ellsabelu Guðbjörnsdóttur Kóngurinn 'þurfti að kynnast landi og þjóð, enda fjarlægðir miklar i' þann tima. NU tekur fljótar af að ferðast frá Bessa- stöðum tii Kaupmannahafnar en Borðeyrar, nema keyrt sé i loftinu. En hvernig skal mæla fjarlægðir? 1 menningarlegu til- liti eða i milum? Til hvers og hvers vegna spyr fólk? Var þetta ekki bara ein- skær turismi? Og.um leið alveg tilvalin fjölmiðlamatur i gUrku- tiðinni? Það er ekkert undarlegt þó til- gangurinn vefjist eitthvað fyrir fólki. Þaö er nefnilega oft þann- ig að ef enginn sjáanlegur árang ur er sem hægt er að vigta og mæla og hönd á festa er það sönnun á fánýti atburða. Þó dettur engum i hug að spyrja um árangur af almennum sam- komum, ættarmótum, kvöld- vökum eða menningu! Tortryggið bros færist yfir andlit margra þegar sagt er að tiigangur opinberrar heirnsókn- ar sem þessarar sé að færa Strjálbyiinga (Dala og Strandamenn) nær þéttbýling- um. Hvernig þá? Það er enginn sýnilegur árangur af ferö for- seta. Er þetta ekki bara þrugl og vitleysa? tfjölmiðlum var mikið fjallað um heimsöknina og var erfittað flokka hana i klisjuspjald- skrána. HUn tilheyrir varla atvinnu- málum, fjármálum, fræðslu- málum né menningarmálum beint. Frekar væri hægt að troða fréttinni i „Fólk i frétt- um" hreppsstjtíri. t staðinn fyrir staði eins og New York, Acapulco, Los Ang- eles koma nöfn eins og t.d. Borðeyri, BUðardalur HrUta- fjörður og Bæjarhreppur. t stað almennra og skiljan- legra sanninda um dasemdir Nice, og Acapulco fáum við að vita að i Bæjarhreppi sé fallegt, þar bUi svo gott fdlk. Er þetta ekki svolitið nýtt i eyrun? Það er einhver mishljómur i setningunni að „færa fólk nær hvert öðru", en ástæðan er ekki sU aö þaö sé tímögulegt eða til- gangslaust heldur samviskubit sem margir hafa yfir að vera svo áhugalausir um þjóðmenn- ingu og raun ber vitni. Blaðamaður sem nU nýverið skrifaði grein um frjálsan Ut- varpsrekstur i Timanum er ágætt dæmi um það heilaga áhugaleysi og viðurkenndu minnimáttarkennd gagnvart þjóðmenningu og mannlifi á ts- landi sem gætir hjá mörgum. t umræddri grein var fléttað saman fordómum og misskiln- ingi og reynt að sjína fram á hversu drepfyndið það væri ef einhverntima yrði sett á lagg- irnar Utvarp Vestfirðir, hið „eina"sem fréttnæmt gæti tal- ist þar væri hvort þessi vegur- inn eða hinn væri fær þessa stundina, og hvort von væri á flutningabátunum. Sem sagt: ekki er mannlifið merkilegt á Vestfjörðum. Skiln- ingsleysið er mikið þegar setn- ingar eins og „Utvarp Trékyllis- vik" eru orönar að sjálfvirkum bröndurum. Þettaer dæmigerð- ur hUmor fyrir þá sem haldnir Forseti og sýslumaður heilsast. eru heimsborgaralegri minni- máttarkennd. Og þeim fer held- ur fjölgandi, hér á landi. Harm- leikurinn er sá að i raun og veru ætti þessu ftílki að finnast alveg organdi fyndið og haltó að b\la á íslandi almennt. Sei, sei. Það sem ef til vill mætti helst finna að þessari heimsókn for- setans er umfjöllunin i fjölmiðl- um. Andrikið var heldur i minna lagi. Litið var fjallað um hlutina öðruvísi en I upptalning- ar og skeytastil. Engin fræðsla um atvinnuma'l staðanna, eða menningarleg sérkenni... Helgarptísturinn hafði sam- band við ftílk i' þeim sýslum sem forsetinn fór um og spurði hvernig til hefði tekist. Allir voru á einu máli um það aö heimstíknin hefði heppnast vel. Einn viðmælandi minn sagði að hUn ætti bara að koma oftar þvi allir þorpsbUar hefðu tekið til hendinni, málað, púss- að og fægt allar byggingar og mannvirki og færi vel á þvi aö slikt gerðist einu sinni á ári. Sjálf segir Vigdis Finnboga- dóttir, forseti „Ég held að það hafi mikla þyðingu fyrir alla þegar forsetinn heimsækir fólk- ið sitt. Það vekur athygli fdlks i þéttbýlinu á hvernig fólkið Uti á landi byr. Það byr við allt aðrar aðstæður en við hérna i þéttbýl- inu. Þar eru samgöngur og vinnuskilyröi erfið og þarf ftílk oft á tiðum að leggja mikið á sig til þess að komast i vinnu og til að hitta aðra. Ég vona bara að fjölmiðlum hafi tekist að koma þessu nóg og vel til skila." Hvaö sjálfa mig snertir var ég gagnrynin á heimsóknina til að byrja með, en hUn vakti forvitni mina og hver veit nema maður fari þarna vestur i óopinbera heimstíkn næsta sumar... ísland sem leikmynd í Lucifer Rising — fyrstu mynd Kenn tvo áratugi island er notað sem leikmynd i nokkrum atriðum kvikmyndar- innar „Lucifer Rising", nýjustu mynd Kenneth Anger, kunnasta neöanjarðarkvikmyndagerðar- manns Bandarikjanna. Kenneth Anger var á miðjum sjötta áratugnum ásamt Andy Warhol og Jack Smith i&inn viO aO hneyksla Hollywood meO gerO framsækinna kvikmynda. Þau leika aðalhlutverkin i Lucifer Rising: Myriam Gibril sem Isis og breski kvikmyndaleikstjórinn Donald Cammel sem Osiris. Cammel, sem frægastur er fyrir samvinnu sina meO Nicolas Roeg við gerö Perfomance, er gu&son- ur galdrameistarans og skáldsins Aleister Crowley sem Anger hef- ur or&iO fyrir miklum áhrifum af. Þær fjölluðu mestmegnis um spillinguna og þá hræsni sem rikti i kvikmyndaiðnaðinum i Amer- iku. Enn fremur einkenndust myndir þeirra af tæpitungulausri lýsingu á lifi hástéttarinnar þar i bæ t.d. kynferðislegri úrkynjun og rotnu sálarlifi þeirra sem stjórnuðu ferðinni i kvikmynda- iðnaðinum. Af þessum þremur köppum er Kenneth Anger sá eini sem enn fæst við kvikmyndagerð. Jack Smith hætti eftir að hann gerði kvikmyndina „Flaming Creatur- es" og Andy Warhol hefur ekki komið nálægt kvikmyndagerð sjálfur eftir morðtilraunina sem hann varð fyrir '68. Það nýjasta hjá Andy Warhol núna er að hann er að opna sina eigin sjónvarps- stöð: „svo ég geti ráðið pró- gramminu sjálfur" eins og hann orðaði það. Kenneth Anger er borinn og barnfæddur i Hollywood og aðeins 17 ára gamall gerði hann kvik- myndina „Fireworks" sem hann eth Amger í næstum gerði eina helgi þegar foreldrar hans voru ekki heima. Myndin er sálfræðidrama um sado masók- isma og kynvillu. Eins og efnið gefur til kynna greip öll Holly- wood andann á lofti þegar strák'.- lingurinn sýndi myndina almenn- ingi. Frægastur er hann þó fyrir av- ant-garde myndina „Scorpio Ris- ing" en hana gerði hann 1963 og er það kvikmynd um lif mótorhjóla- gengis á Coney Island. Þessi kvikmynd vakti mikla athygli og er ein af útbreiddustu kvikmynd- um avant-garde listamanna. Kvikmyndin „Lucifer Rising" fjallar eins og nafnið gefur til kynna um djöfulinn og hans ára, og byggir á hugmyndum enska galdrameistarans Aleister Crow- leys sem Anger tekur álika mikið mið af og Alfreð Flóki. Söguþráðurinn er eitthvað á þessa leið: Isis og Osiris likamn- ast i Þebuborg og reyna að ná sambandi hvort við annað. Þess- um tilraunum fylgja mikil læti og hamagangur s.s. eldgos (Is- land?), stormar og aðrar plágur, Lærisveinn Lucifers rumskar Við öll þessi læti. Lilith (Marianne Faithfull) ris upp úr keltneskri- gröf og fer hún ásamt læri- meistaranum (Anger) að undir- búa endurkomu Lucifers. Kenneth Anger hefur verið i um það bil 12 ár að vinna að gerð þessarar myndar. Er það að sjálfsögðu þvi um að kenna hversu erfitt ,er að framleiða kvikmyndir nú á dögum, án þess að hafa f jársterka aðila á bak við sig. — EG. Einn sérkennilegastikvikmynda- ger&arma&ur Bandaríkjanna, — Kenneth Anger. „ Tónlist til að bræða /s" Bruno Maderna (1920—73): Aura-Biogramma-Quadrivium flytjendur: Symfónluhljómsveit norður-þýska útvarpsins stjórnandi: Giuseppe Sinopoli Utgefandi: Deutsche Grammop- hon 2531 272 (1980) Bruno Maderna varð ekki langlifur, en tókst þó á fremur stuttum ferli að ávinna sér virð- ingu og varanlegan sess innan nUtima-tónlistar. Hann var fæddur i Feneyjum, eins og Luigi Nono, enda voru þeir sam- stUdentar. Asamt Luciano Berio voru þessir Feneyingar, frum- kvöðlar i'talskrar nUtimatónlist- ar eftir seinni heimstyrjöldina. Það er langt i frá að Maderna hafi heilshugar tekið ástftístri við framUrstefnu samtiðarinn- ar. Hann var alUangt frá hug- myndaheimi Boulez eða Stock- hausen og snéri sér ekki að serialisma fyrr en tiu árum eftir lok námsferils sins. Það var þvi sér fremur aö impressjónisma Debussy og nýklassiskri ttínlist 20. aldarinnar. Þrátt fyrir þetta vegarnesti, gerist Maderna nemandi Hermann Scherchen i hljóm- sveitastjórn. Scherchen var þá oröinn frægur sem stjtírnandi á verkum Schoenbergs og mun hann, ásamt Boulez sem Maderna kynntist eftir striö, hafa opnað heim framUrstefn- unnar fyrir hinum unga ttala. Frá og með 1950, er Maderna orðinn virkur þátttakandi i sköpun síð-serial tónlistar og brátt gerist hann einn af boð- berum eletrtíniskrar hljómlistar á ttaliu (stofnar eletróniska stUdi'oið við Utvarpið i Milanó ásamt Berio, 1955). Þá kenndi hann við konservatoriið i Feneyjum og sumarakademi- una ÍDarmstadt, þar sem hann gerðist stjórnandi kammer- sveitar borgarinnar frá 1958—67. ,______r-v-rf? * ttuittt/rn ftfn n » EhjroMaderna Aura- Biogramma* Qjadrivium SirtonetwíiesterclæNoit^^ GuseppeShopoi \~4 Hljómplötur - Klassík eftir Halldór Björn Runólfsson ekki Webern sem gagnttík hann, heldur Bartók og Stravinsky. Kannski má rekja þessa varn- fæmi Maderna til klassiskrar menntunar hans (hann stunda&i nám við tónlistarskólana i Milanó, Sfena og Rtím). Einkum mun tónsmiðakennari hans, tónskáldiö Gian Francesco Malipiero, hafa haft sitt að segja. Malipiero var alla ævi svarinn andstæöingur tólfttína- kerfisins austurrlska og hallaði Darmstadt var á þessum ár- um, sannkölluð höfuðborg framurstefnutónlistar. Þar voru m.a. Nono og Stockhausen og fór fram mjög frjó umræða um markmið og stefnur. Aður en langt um leið, var Bruno Maderna og hljtímsveitarstjórn hans orðin viðfræg, enda munu fáir stjórnendur hafa staöið honum jafnfætis á sviði 20. aldar tönlistar (hann stjórnaði m.a. óperu Nono „Intolleranza", þegar hUn var frumflutt i Bandarikjunum. Boston 1965 og einnig stjórnaði hann symftíniu- hljdmsveitum Chicago og New- York-borgar). Undir lok ævinn- ar, var hann skipaður aðal- hljtímsveitarstjóri itölsku út- varpshljómsveitarinnar (Orc- herstra Sinfonica della RAI) Margir hafa bent á þaö, að snilli Maderna sem hljömsveit- arstjóra, hafi skyggt á frama hans sem ttínskálds. Bæði var að hann vildi ekki trana sér fram sem ttínsmiður og hitt, að hann neitaði að fylgja til hlitar strangtrUarstefnu serialismans. Þetta ber að hafa i huga, þegar verk Maderna eru krufin. „Versti galli i heimi er harð- fylgni. Ég hata að vera sam- kvæmur sjálfum mér, þvi slikt drepur allt", mun hann ein- hvern tima hafa sagt. Sannleikurinn er sá að Maderna er nær hugmyndum Schoenberg um „seial harmoni", en harðlinu Webern. Þess vegna eru verk hans að- gengilegri en verk manna á borö við Boulez og Stockhausen. Þetta er augljóst, þegar hlustað er á „Quadrivium" fyrir 4 slag- verk og 4 hljtímsveitargrUppur sem samið var fyrir ttínlistar- hátioina i' Royan I Frakklandi, 1969. Þótt verkið sé að einhverju leyti tengt „Gruppen" og „Carré" Stockhausen, vegna skiptingar hljtímsveitarinnar i blokkir, þá eru áhrifin allt önn- ur. Lyrikin sem stundum nálg- ast hreinan impressjónisma, er Maderna svo I blóð borin, að hlustandinn á það til aö gleyma þvi, að um serial-tónlist sé að ræða. Sömu sögu er að segja um „Aura" hljómsveitarverk frá 1972, þar sem 54 strengjum er skipti6hópa, auk blásturshópa. Hér verður tónlistin svo impressjónisk, að hljómsveitin virkar sem stórt kammer- orkestra. Skyldleikinn við kammerkonsert Alban Berg, leynir sér ekki. Þá rekur lestina „Bio- gramma" i þremur köflum, fyr- irstóra hljómsveitsamið seint á árinu 1972. Likt og I fyrri verk- um, sniðgengur Maderna hug- myndir um formfasta para- metra, þannig að tónlist hans fellur langt frá algjörum serialisma. Þannig má segja að Maderna hafi tekist að skapa harmtíner- andi tónlist innan ttílftdna- kerfisins, nokkuð sem Schoen- berg dreymdi um, en entist ekki aldur til aö framfylgja til veru- leika. Vegna hins klassiska yfir- bragðs, ljóörænu og mýktar, átti tónlist Maderna ekki upp á pallborðið hjá þeim sem heimt- uðu algera harðlinustefnu. En um leiö er hUn eins og boðsmiði fyrir byrjendur sem langar að kynnast framúrstefnuttínlist eftirstriösáranna, en eru hræddir við aö gefast upp á miðri leið. Þó er þessi tónlist aldrei einföld eða yfirborðsleg. Þvf mæli ég eindregið með þessari fallegu og vönduðu plötu. HUn ætti aö geta brætt eitthvað af þeim is sem lagst hefur yfir unnendur ttínlistar sem ekki mega heyra á „avant garde" minnst.

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.