Helgarpósturinn - 16.10.1981, Blaðsíða 22

Helgarpósturinn - 16.10.1981, Blaðsíða 22
22 Föstudagur 16. október 1981 he/garpásfi 'rinn Kammerdjass; snilli og ECM Ætli Benny Goodman sé ekki fyrsti djassleikarinn sem ibkar kammerdjass að^gagni. Trió hans meðTeddy Wilson og Gene Krupa svo og kvartettinn þar sem Lionel Hampton bættist við á vibrafón léku sannkallaðan kammerdjass. Slik djassmusik djasspianós og seinni tíma snill- ingar einsog Keith Jarrett, Cick Corea, Herbie Hancock (utan rafmagns) hafa lært mest af honum. 1 Fálkanum fást nokkur albúm með Evans og af þeim eldri er helst að nefna Peace Piece And Other Pices (Miles- Jazz ettir Vernharð Linnet heyrðist varla aftur fyrren The Modern Jazz Quartet kemur til sögunnar en þeir eru nú hættir að leika saman og nú er merki þessarar djasstegundar helst haldið á lofti af ECM útgáfunni þýsku. Þar rikir hinn im- pressjóniski djass öllu ofar. Það er hætt við að brandarakarlinn sem skrifar um tónlist i Timann þekki Htið til þeirrar tónlisar i það minnsta heldur hann að djass sé helst til þess fallinn að spila á knæpum þarsem þarf fjörgandi hávaða. Þegar gluggað er i plötuhillur Fálkans má finna nokkuð af plötum með MJQ. Fyrst skal þar nefnt: Pyramid (Atlantic 1325). Þar eru mörg af meistaraverkum John Lewis svo sem Django og Vendome og þar má finna snilldarútgáfu á Ellingtonþemanu It Don't Mean A Thing If It Don't Have That Swing. Sóló Lewis þar er gullsigildi. Þegar þeir Lewis Milt Jackson, Percy Heath og Conny Kay (kom hingað með Goodman) héldu sinn kveðju- konsert var hann að sjálfsögðu hljóðritaður og á tvöfalda al- buminu The Last Concert (At- lantic AD 2-909) voru rifjuð upp meistaraverkin. Bags Groove, The Golden Strikers, Round Midnight, Summertime og lagið sem Guömundur Ingólfsson spilar sem best: Skating in Cen- tral Park. Bill Evans má með sanni telja fööur hins impressjóniska stones M -47024) . Þetta er tvöfalt albiim og er fyrri hlutinn endiurútgáfa a Riversideskif unni Everyone Dig Bill Evans frá 1958. Það ár yfirgaf hann Miles Davis og er félagi hans úr sextettnum, trommuleikarinn Phylly Joe Jones með hónum svo og bassistinn Sam Jones. Afgangur skifunnar er hér gefin út i fyrsta skipti. Triólög f rá sama ári 1958 þar sem Phylly er við tromm- urnar sem fyrr en Paul Cham- bers leysir Sam Jones af hólmi. Svo er einn ópus frá 1962. Bill, Phylly, Ron Carter, Jim Hall og Zoot Sims! Með ECM útgáfunni hóf þjóð- verjinn Manfred Eicher hinn svala impressjónisma til vegs og virðingar. Jarrett, Garry Burton, gitaristarnir og norska Garbarekgengið var þar i farar- broddi. Með Jarrett fæst litið núna. Hvorki Kölnar né Bremen Lausanne konsertarnir, aðeins ein sólóskifa Staircase og' svo sinfóniskt verk: The Celestial Hawk, sem hlotið hefur heldur misjafna dóma. Afturá móti fæst ein skifa með dúettum Garry Burtons og Chic Corea: In Concert (ECM 9). Þrir gitarleikarar hafa löng- um verið fyrirferðarmiklir hjá ECM og má fá margar skifur með þeim köppum hér og verða þær ekki allar nefndar. Með Ra^plh Tower er skifan Old Friends, New Friends, þar leikur hann á 6 og 12 strengja gitara og pianó, Kenny Wheeler á trompet og flygilhorn, Eddie Gomez á bassa David Darling á selló og Michael Di Pasqua á trommur. önnur skifa Pat Mentheys hefur löngum þótt ein hansbesta: Watercolors (ECM 1097). Þar leikur hann á 6 og 12 strengja gitara svo og hörpu- gitar 15 strengja, Lyle.Mays er á pianó, Ebenhard Weber á bassa og Dan Gottlieb á trommur. John Abercrombie er einn af í'aum ECM listámönnum sem heimsótt hafa okkur Islend- inga og tvær skifur má fá með þeim kvartetti sem hann lék með i Hamrahlið: Aber- crombie, Beirac á pianó, Mraz á bassa og Petér Donald á trommur. Þær eru Arcade (ECM 1133) og Abercrombir Quartet (ECM 1164), sem er einn af gimsteinum nútima kammerdjass. Danski pianistinn Thomas Clausen er af Jarrett-Evans skólanum og ásamt Niels-Henn- ing og Aage Tanggaard hefur hann hljóðritað mjög athyglis- verða plötu: Rain (Matrix MTX 29202). Þar má finna skemmti- lega útgáfu af Bluberry Hill i minningu Bill Evans. Það má ekki gleyma EMC bassaleikurunum. Miloslav V'itous einn fremsti bogasnill- ingur bassans, hljóðritaði First Meeting fyrir ECM: Þar leika með honum John Surman, Kenny Kirkland og John Christensen. Tékkinn Vitous var þekktur fyrir leik sinn meö Weather Report en hér er hann nær Bartok en:? bræðing. Home (ECM 1160) með bassaleik- aranum Steve Swallow komst áh blað I siðustu down beat kosn- ingum. Þar syngur Sheila Jor- dan ljóö Robert Creeley við tón- list Swallows og i hópnum eru David Liebman, Steve Kuhn, Lyle Mays og Bob Moses. Að lokuni skal getið einnar skifu: You Must Belive In Spring (WB HS 3504) með triói Bill Evans, Eddie Gomez á bassa og Eliot Zigmund á trommur. Þetta eru upptökur frá 1977, en gefnar i fyrsta skipti út i ár i minningu Bill Evans. Margir helstu kostir Bill Evans kristallast á þessari skifu Bill Evans — það þarf aö hlusta á hann I næoi. og enginn bassaleikari hefur náö nær hjarta hans en Eddie Gomez. Hin ljóðræna fegurð rikir öllu öbru ofar, meirað segja tekst honum að vinna snilldarlega úr þemanu úr M.A.S.H. sem flestir hafa heyrt einum of oft. Hann á tvo ópusa á sklfunni: B. Minor Wals og We Will Meet Again, en þar verður Parisarhiminn Giraud & Drejac all áberandi. The Peacock eftir Jimmy Rowles, er heldur þyngri i tulkun Evans en höf- undar og Stan Getz á sam- nefndri Columbiaskifuog Evans viröist þyngra i skapi á þessari plötu en gömlu Riverside skif- unum einsog Moonbeams, þótt hin ljóðræna áferð sé keimlík. Það þarf að hlusta á Bill Evans i næði, jafnvel setja sig i vissar stellingar. Þefr sem ekki gefa sér tima til sliks afgreiða hann sem ódýnamiskail endur- tekningasinna, rétt einsog sumir hafa afgreitt Art Tatum. Slíkt er yfirborðsmennska af versta tagi og ættu allir þeir sem ekki þekkja Evans að veröa sér útum þessa skifu og kanna kosti hans, og þaðsem Evans kann að skorta i rýþmiskri spennu bætir Eddie Gomez upp. Meistarabassisti ársins, Niel- Henning, lék með Evans I Ev- rópuferð hans 1964 og hefur hann löngum verið einn af meisturum kammerdjassins. Dúettar hans með Kenneth Knudsen og Jim Hall eru með þvi betra sem gert hefur verið i þeirri grein. Islendingar eiga þess nú kost að hlusta á fyrsta dúótónleika Niels-Hennings og belgiska gitarleikarans Philip Catherine og samanstendur efnisskráin af frumsömdum verkum þeirra og dönskum þjóðlögum. Þaö er vist að þessa atburðar verður lengi minnst og við is- lenskir djassunnendur lánsamir að fá a ð hlýða á þennan einstaka diiett fyrstir manna. Sjáumst á Niels-Philip tónleik- unum!! Þjóðlegur fróðleikur - ást og glæpur frá Hörpuútgáfunni Þjóðlegur fróðleikur af ýmsu tagi, er ofarlega á baugi I tveimur af útgáfubókum Hörpuútgáf- unnar á Akranesi I ár. Þar er fyrst að telja „Borgfirska blöndu", fimmta hefti, sem er jafnframt slðasta bindið Iþessu samsafniaf borgfirskum fróðleik. t „Blöndunni" er mynd af húsa- kynnum og mannlifi á Akranesi um slðustu aldamót. Einnig er gamanmálasyrpa, þ.á.m. hinar frægu „Pungvlsur" ólafs I Brautarholti og Þorláks Kristjánsonar í „Leiftur frá liðnum arum" eru frásagnir af mannraunum, slysförum og dulvænum at- burðum, frásagnir úr hákarla- legum og bjargsigi. Jón Kr. Isfeld hefur um langt arabil safnað þessu efni. Hörpuútgáfan gefur annars út sjö nýjar bækur I haust, „Gestapo I Þrándheimi" eftir öksendal. „Hann hlaut að deyja" eftir Francis Clifford, „Njósnanetið" eftir Gavin Lyall og ástinni eru lika gerð skil hjá útgáfunni með tveimur bókum sem heita „Ást og frci sting" eftir Bodil Forsberg og „Tákn ástarinnar" eftir Erling Paulsen. Blítt og strítt Sinfóniuhljómsveitin reið hoffmannlega úr hlaði á fimmtudaginn var, engu siður en Tónlistarfélagið á dögunum, ýmist á lulli, tölti eða brokki. Það horfir llka heldur til hins skárra að sjá þó 11 Islenskar tónsmiðar á verkefnaskránni I vetur eða 15—20% af henni. Það er altént nær fjórfalt meira en 1 fyrra. Þvi þótt maður vænti ekki endilega mikils stundargamans af t.d. frumflutningi nýrra tón- verka, þá er það einfaldlega hlutverk þessarar stofnunar að hans taugum, svik ekki fundin i hans munni. Af þeim 6—700 verkum, sem fundist hafa eftir hans alltof skömmu ævi, er ekkert undir meðallagi, en flest nær fullkomnun. Dæmi þessa eru flautukon- sertarnir tveir, sem hann dratt- aðist til að semja á mettima I Mannheim fyrir þrábeiöni og sæmilega borgun frá flautu- elskum hollenskum peninga- manni. Þegar svo miðkaflinn i öðrum konsertinum reyndist fullerfiður fyrir þennan efnaða flautuföndrara, þá hripaði Eyrna lyst tftir Arna Bjornsson koma þeim á framfæri undir dóm hlustenda. Það fór heldur ekkert illa á þvl að byrja á Passacagliunni gömlu eftir Pál tsólfsson. Þótt hún hafi aldrei snortið mitt litla harða hjarta, þá er hún hagan- lega samin og viss heimild um Pál blessaðan á námsárum hans. Tvö góö Eftirtakanlegt er, hvaö góöir myndlistarmenn komast oft vel aö orði, þótt ekki sé alltaf jafn- auðvelt að nema myndmál þeirra. Það var hægurinn hjá að vera sammála Chagall gamla I sjónvarpinu um daginn, þegar hann skipaöi Mozart næst drottni sjálfum. Þeim manni virtist algerlega fyrirmunað aö gera nokkuð illa, rangstilltir strengir eða fúablettir ekki til I Mozart bara nýjan snilldarþátt handa honum. Það er likt og Egilsen sagði um guð: Allt er gott sem gjöröi hann. Það liggur við, að hið sama megi segja um Manuelu Wiesler. Ætið gleður þessi lát- lausa stúlka mannsins hjarta. Þarna le'k hún nú D-dur flautu- konsettinn, sem upphaflega var vlst saminn i C-dúr fyrir óbó og er ekki slðri I þeim búningi. Slðan kom aukaþátturinn áður- nefndi, Andante I C-dúr, og hjartað, þankar, hugur og sinni glúpnaði. Þaö var að vlsu með naumindum, að hljómsveitin væri henni samboðin, en á þvl er þó ekki orð gerandi. Stundum verður maður næstum þvi grip- inn snert af afbrýðisemi og fer að óttast, að heimurinn taki Manúelu frá okkur einhvern vondan veðurdag. Einn snar Hvað sem öðru liður, þá tókst Jean-Pierre Jacquillat að ná einhverju þvi besta, sem heyrst hefur úr hljómsveitinni i Symp- honic fantastique eftir landa sinn Hector Bérlioz. Hann var lika augsýnilega svo ánægður með sig og sina menn, að hann sleppti öllum leiktilburðum, þegar átökin voru á enda. Bérlioz var áreiðanlega alveg snarvitlaus á mælikvarða okkar meðaljóna, og er margt kátlegt frá þvl sagt. Hann var svo rómantlskur, að samkvæmt eigin skriflegum vitnisburði bolgnaði hjarta hans, æðarnar nötruðu, vöövarnir herptust, fætur og hendur urðu stjarfar, þegar hann hreifst af einhverju, hvort heldur það var tónlist, málverk, himinbláminn eða ksna. Ellegar þá að allir limir hri&tust, varirnar skulfu og röddin brast. Hann minnir annars ósjaldan á Strindberg. Hvort sem þaö var þátlma auglýsingabrella eða ekki, þá tengist fantastlska sinfónian irsku leikkonunni Harriet Smithson. Hún kom haustið 1827 til Parlsar og lék þar bæði Ófeliu og Júliu Shakespearses. Hector varð frávita af ást, og liffærin tóku að nötra. Samt gat hann haft hemil á hristingnum ööru hverju og skrifað henni fjölda ástarbréfa með stokk- bólgnu hjarta. Hún ansaði vita- skuld ekki þessum óþekkta beinafræðinema. Haustið 1830 skrifar hann svo þessa sinfónlu og verður frægur. Og þegar Harriet kemur næst til Parlsar árið 1832, lætur hún til leiðast að koma á konsert hjá þessu upp- rennandi tónskáldi. Við þaö tækifæri sló Hector sjálfur trommur I hljómsveitinni. Og i hvert sinn sem augu þeirra Manúela Wiesler — „Ætlð gleður þessi látlausa stúlka mannsins hjarta", segir Arni Björnsson I umsögn sinni. mættust, hamaðist hann á trommunum. Það varð að visu dálitið truflandi á þeim stoðum, sem trommurnar áttu að þegja. En það skipti Bérlioz litlu máli, þvi eftir þetta fékk hann I fyrsta sinn að hitta Harriet undir fjögur augu'. Og haustið 1833 giftust þau loksins, en sú sam- búð hélst með herkjum I áratug. Söguþráöur sinfóniunnar er annars á þá leið, að ungur lista- maður tekur inn eiturlyf vegna ástarþjáningar og fellur I of- skynjunarsvefn. 1 fyrsta þætti er lýst harmsögu ævinnar, þar til Stúlkan vekur I honum eld- virkni ástarinnar. Annar þáttur er e.k. vals, þar sem hinv heitt- elskaða er imynd yndisleiks og dyggða. I 3. þætti gerir djöfull afbrýöiseminnar vart við sig. Þessi kafli er einn þeirra, sem verður mun leikrænni við að sjá hann spilaðan, heldur en heyra af plötu, t.d. þegar kúasmal- arnir kallast á I llki horns og óbós. 14. þætti er hann svo búinn að myrða yndi sitt fyrir meinta ótryggð og er á leiö til fallöxar- innar. Þessi óhugnanlegi dauða- mars veröur flestum eftir- minnilegastur I fyrstu. I siðasta þætti er hann svo staddur á - bandbrjálaðri nornamessu, þar sem lifsblómið hans er orðið að herfilegri fordæðu. Tveir síðustu þættirnir þóttu heldur en ekki striöir og tryll- ingslegir á sinum tima sem von- legt var, og skiptust menn mjög I hópa með og móti. Nefna má, aö Liszt, Paganini og Schumann hrósuðu sinfóníunni upp I há- stert, en Mendelsohn fann henni allt til foráttu. Hljómsveit og áheyrendur I Háskólabiói voru hinsvegar án nokkurs vafa á bandi hinna fyrrnefhdu.

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.