Helgarpósturinn - 18.12.1981, Blaðsíða 13

Helgarpósturinn - 18.12.1981, Blaðsíða 13
ht3lgarpá<5turínn Föstudagur 18. desember 1981 13 VETTVANGUR eins og herópi án allrar upp- fræðshi og kynningar, er engu öðru að kenna en heldur staönaðri dagskrá hljóövarps og sjónvarps. Fyndist fóM útvarpiö veita þvi þá þjónustu og ánægju sem það væntir af þessum fjölmiðli, myndi það örugglega ekki láta blekkjast af þeim yfirborðslega áróðri sem rekinn hefur verið fyrir frjálsu útvarpi og íhuga málið betur. NU blasir hins vegar sú staðreynd við að fólk er einfaldlega orðið leitt á tilbreytingarlausri og sviplitilli dagskrá og sér þvi ekkert þvi til fyrirstööu að aðrir f ái að spreyta sig en opinberir embættismenn. Hins vegar virðist fáum hafa dottið i hug að stöðnun útvarpsins eigi sér tilteknar orsakir, orsakir sem unnt sé að skilgreina og jafn- vel fjarlægja aö einhverju Ieyti. Væri þó ólikt hyggilegra aö huga svolitið betur að þeirri hlið málsins, áður en flanað er stefnu- laust Ut f foraö sem er alls ekki vist að við eigum eftir að komast upp úr heilu og höldnu. Kynni min af Rikisútvarpinu hafa sannfært mig um að það sé einkum tvennt sem hái vexti þess og viðgangi. í fyrsta lagi langvinn þreyta æviráöinna embættis- manna og i öðru lagi linnulaus af- skipti stjtírnmálamanna sem þurfa hvorki að eiga frumkvæði né taka á sig ábyrgð af starfsemi miðilsins. Á það skal lögð skýr ahersla að i þessu efni er ekki að sakast við einstaka menn, heldur skipulagið sjálft, heföir þess og það hugarfar sem þær viðhalda. Mér er fullkunnugt af eigin raun og kynnum að yfirmenn Rikisiít- varpsinseru hinir mætustu menn og að þvi er ég best veit — fullir skilnings á vandastofnunarinnar. Eins og mér er til efs að i útvarps- ráði hafi setið i annan tima jafn miklir og góðir áhugamenn um í'jöl - miölun og nú er. Hjá þvi verður þó ekki horft að þessir menn eru skipaðir í æðstu stjórn stofnunar- innar af flokkavaldinu i landinu i þeim tilgangi að tryggja tök þess á f jölmiðlinum. Best kemur þetta vitaskuld í ljós þegar ráðið er að skipta sér af starfsmannahaldi, en þá kemur iðulega fyrir að póli- tiskur litur eða svipaðir verð- leikar séu teknir fram yfir starfs- hæfni þeirra sem um störf sækja. Skyldi maður þó ætla að yfir- menn stof nunarinnar séu færastir um að meta umsækjendur og þurfi til þess litla hjálp manna sem engar áhyggjur þurfa að hafa af hinu daglega amstri. Sjálfsagt eru ýmis dæmi um að útvarpsráð hafi tekið f ullt tillit til meðmæla yfirmanna, — að þvi er ég frekast veit er þeirra þó ekki beinlfnis óskað — en hitt hefur einnig gerst að útvarpsráðsmenn og yfirmenn hafa mælt með sitt hvorum umsækjanda. Er raunar skemmst að minnast fjaðra- foksins sem varð þegar Andrés Björnsson Utvarpsstjóri rauf ára- tuga langa hefð undirlægju- háttarinsogréð fréttamenn sam- kvæmt meömælum fréttastjóra hljóðvarps, en ekki samkvæmt tilskipun Utvarpsráðsfulltrúa. Reynslan hefur sýnt að ákvörðun útvarpsstjóra var hið mesta heillaráð og að fréttastpfunni bættust þarna mjög nýtir starfs- menn. Bein afskipti útvarpsráðs af dagskránni sjálfri hygg ég geti almennt verið jákvæðari, þó að einnig f þvi tilviki megi spyrja þess hvað veiti þeim rétt til að hlutast til um hana. Undirrót meinsins Og svarið við þeirri spurningu þekkja allir: útvarpið er svo áhrifamikill fjölmiöill að i þvi verður að rikja jafnvægi á milli andstæðra stjórnmálaskoðana. Hlutverk ráðsins er þó öðru fremur að gæta þess að þar séu ekki framin hlutíeysisbrot og að starfsmenn stofnunarinnar — einkum og sér í lagi frét tam enn — mfenoti ekki aöstöðu sina til að reka dulbUinn áróðuraf einhverju tagi. Nú er ég alls ekki þeirrar skoðunar að ekki þurfi að vera eftirlít óvilhallra manna með svo öflugum f jölmiðlum sem útvarp - og sjónvarp óneitanlega eru. Lendi þeir i höndum háskalegra afla af einhverju tagi, er auðvelt að misbeita þeim á hinn herfi- legasta hátt og ættiað vera nóg að benda á austantjaldsrikin i' þvi sambandi. Spurningin er bara sU hvort stjórnmálaflokkamir og pólitiskir fulltrUar þeirra séu besta dómsvaldið i þeim efnum. Það er jafnvel ekki laust við að manni finnist sú tilhögun bera nokkurn keim af þeirri skoðun að útvarp sé fremur valda- og áróðurstæki en menningar- og þjónustustofnun. Hvað sem þvi liður er vfst að á fimmtiu ára löngum ferliRikisútvarpsins hafa fulltrUar hins pólitiska valds komist upp með mikla og óeðli- lega ihlutunarsemi gagnvart stofnuninni. Skilst mér þó á gamalreyndum Utvarpsmönnum ab ástandið hafi jafnvel oft verið verra en nú, t.d. á dögum kalda striðsins þegar tortryggni gegn stjórnmálaandstæðingum gekk fjöllunum hærra. Ég er ekki viss um að utanhús- fóDc getigertsér fullkomna grein fyrir þeim óviðfelldnu starfsskil- yrðum sem þetta ástand veldur. Æðsta stjórn fjölmiðilsins kemur einkum f ram sem pólitiskur eftir- litsmaður meö litasamsetningu dagskrárinnar. Yfirmennirnir kikna smám saman undan þrýst- ingnum að ofan og glata, þrátt fyrir góðan vilja og rikan skiln- ing, allri löngun til að stuðla að úrbótum. Undirmenn verða sjaldnast varir við neina viður- kenningu frá æðri stöðum og haf a jafnvel á tilfinningunni að þeir séu undir ströngu eftirliti, nánast einsogsakamenn. Yfir allt færist deyfð og drungi og á bestu starfs- menn sfgur værðarlegt mók, þar sem þeir vita sig örugga I stólum sinum til elliára. Ekkert knýr þá beinlinis til að fitja upp á nýmæl- um f dagskránni sem staðnar i föstum skorðum og enginn sér að lokum ástæöu til að rugga við. Ofaná þetta bætast svo starfsaðstæður og ytri aðbúnaður sem eru fyrir neðan allar hellur og nægðu vist ein til að drepa niður áhugann. Þetta er býsna dökk mynd og auðvitað nokkuð einfölduð, enda er sem betur fer, hægt að iýsa hana nokkuð. A þeim sex árum sem ég hef verið með annan fótinn á hljóðvarpinu hef ég tekið eftir ýmsum jákvæðum umskiptum sem almennir hlust- endur hafa sannarlega einnig orðið varir viö. Nægir I þvi sam- bandi að benda á þær hressilegu breytingar sem hafa orðið á fréttaflutningi hljóðvarpsins á til- tölulega skömmum tima. Eiga þær sér eflaust margvislegar orsakir og skiptir þá kannski mestu að veruleg endurnýjun hefur orðið á starfsliði frétta- stofu, ungt og áhugasamt fólk komið til starfa og starfsandinn um leið batnað stórlega. Ýmsir aðrir liðir dagskrdrinnar eru þo enn I klakaböndum Ihaldssem- innar og er leiklistarflutningurinn eitt sorglegasta dæmið um það. Enguaðsiður hefur þróun siðustu ára staðfest svo að ekki verður um villst að hljciðvarpið er fært um að taka framförum og þvi kunna vel að vera framundan viö- tækari nýjungar i dagskránni en við getum séð fyrir nú. Það væri hörmulegt ef skammsynar og vanhugsaðar lagasetningar yrðu á einhvern hátt til að hamla gegn þeirri þróun sem nU virðist hafin og bæði yfir- og undirmenn standa einhuga að. A útvarpsmálum okkar tslend- inga er þvi aðeins ein raunhæf lausn. Hún er að efla RikisUt- varpið, gera þvi kleift að hrista af sér doðann og verða að lifandi menningarstofnun. Fámenn og fátæk þjóð eins og við gerir ekki betur en risa undir einni Utvarps- stöö, eigi hún að vera fær um að fullnægja ströngustu kröfum um fagmannleg vinnubrögð. Hljóð- varpið þarf aö fá eina rás til við- bótar og þar ætti ríkisvaldið ekki að telja eftir sér aö hlaupa undir bagga, þó ekki væri nema með þvi að láta stofnuninni eftir þau gjöld sem hún greiðir I rikissjóð. Frumskilyröi allra Urbóta er þö að dbreyttum starfsmönnum Ut- varpsins, fastráðnum jafnt sem lausamönnum, sé sýnt meira traust en nU er gert og þeir hvatt- irtQ virkrarog ábyrgrar þátttöku i allri stefnumótiun á sinu starfs- sviði. Þá myndi örugglega kvikna þar sköpunargleði sem fæddi af sér fjölbreyttari, fróðlegri, skemmtilegri og menningarlegri dagskrá. Viö Islendingar erum litil þjóð með sérkennilega arfleifö. A okkur hvílir sU skylda ofar öðrum skyldum aö halda lifi I tungu okkar og menningu, auöga hana með áhrifum utan frá en glata þó aldrei tengslum við ræturnar sjálfar. 1 hálfa öld hefur RikisUt- varpið gegnt margháttuöu hlut- verki i islensku samfélagi, lifgað upp á fásinnið, treyst öryggi manna og kannski sameinaö sundraða og einangraða þjóö betur en við skiljum sjálf. Það væri mikið glapræði að fórna svo áhrifamiklu tæki fyrir utlend tiskufyrirbæri sem er allsendis óvist að muni henta okkur hér. Við lifum á timum þar sem mikl- ar ógnir steðja að litlum þjoðum sem streitast við að halda i sér- kenni sin og lif okkar getur legið við ef við sofnum á verðinum. Það er vafasamt að nokkur einstök menningarstofnun sé i betri að- stöðu en Rikisútvarpið til aft vernda það besta sem þjóöin hefur ræktað meö sér og i þvi hlutverki er tilveruréttur þess fólginn. -^JVJ • ••M. jólaboróió TUBORG

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.