Alþýðublaðið - 28.08.1939, Blaðsíða 3

Alþýðublaðið - 28.08.1939, Blaðsíða 3
MANUDAGUR 28. ÁGÚST 1939. ALÞfOUBLA&ié ALÞÝÐUBLAÐIÐ RITSTJÓRI: F. R. VALDEMARSSON. í fjarveru hans: STBFÁN PÉTURSSON. AF©REI©SLA: ALÞÝBUHÚSINU (Inngangur frá Hverfisgötu). SÍMAR: 4900: Afgreiðsla, auglýsingar. 4901: Ritstjórn (innl. fréttir). 4902: Ritstjóri. 4903: V. S. Vilhjálms (heima), 4905: AlþýSuprentsmiðjan. 4906: Afgreiðsla. 5021 Stefán Pétursson (heima). ALÞÝ®UPRENTSMI®JAN Stríðstaættan. kAÐ virðist nú svo að styrj- öld verði ekki umflúin, og aðeins tímaspursmál hvenær hún brýzt út. Þó styrjöld yrði afstýrt nú í bili, myndi ekki þar með náð því, sem þarf til þess að framtíðarfriður haldist, því það, sem þarf að verða til þess að varanlegur friður fáist, er að þau stórveldi, sem nú fylgja einræðisstefnunum, nazisma, fasisma og kommúnisma, hverfi frá þeim og taki upp lýðræðis- skipulag. í stað þeirrar tor- tryggni og f jandskapar, sem ein- ræðisöflin skapa 'milli þjóðanna, þarf að kpma sáttfýsi og vin- átta. Einræðisöflin verða tæp- ast brotin á bak aftur nema í styrjöld. Hinar ánauðugu þjóðir megna ekki að leysa sig á annan veg. Við hér á íslandi munum eins og aðrar þjóðir finna afleiðing- ar stríðsins, er það brýzt út. Við munum þá verða að búa meira að því, sem hér er hægt að framleiða, en verið hefir undanfarið. Að sjálfsögðu er stjórn og þingi skylt að gera allt, sem í þeirra valdi stendur til þess að birgja landið að nauðsynjavör- um að svo miklu leyti sem.unnt er. Að vísu er þar ekki hægt um vik, nema með lántökum, því viðskipti vor eru svo bundin við ákveðin lönd, þ. á m. þau lönd, sem okkur yrði . ómögulegt að skipta við, ef ófriður yrði, og frá þeim löndum er ekki unnt að fá þær vörur, sem oss er mest nauðsyn að birgðir séu af í landinu þegar stríð byrjar. Þær vörur, sem mesta nauð- syn ber til að birgja landið af, eru olía, kol og salt, auk mat- væla. Annars staðar á Norður- löndum munu ríkisstjórnirnar nú þegar hafa allt tilbúið til þéss að skammta þau matvæli og aðra nauðsynjavöru, sem erfiðast er að fá aðflutta í ó- friði, og hið sama mun ríkis- stjórnin hér vafalaust hafa und- irbúið. Almenningur hér væntir þess, að ríkisstjórnin geri allt, sem uhnt er til þess, að tryggja nauðsynjavörur til landsins, og þó ófriðarhættan ef til vill líði nú hjá í svip, má ekki láta það blekkja sig frá-því að halda á- fram í þá átt, því styrjöld virð- ist óhjákvæmilg innan skamms, ef hún ekki brýzt út næstu daga. Þó sjálfsagt sé að gera þær kröfur til ríkisstjórnarinnar, að hún geri allt, sem í hennar valdi stendur, er jafn sjálfsagt að gera þær kröfur til borgaranna í landinu, að þeir veiti það lið hver og einn, sem þarf til þess að þær opinberu ráðstafanir, sem gerðar verða, megi sem bezt takast. Ró og stilling eru þeir kostirnir, sem beztir.eru þegar HHIigoBgDmaður Hitlers og Stalins Franz von Papen, hinn gamli njósnari og lukkuriddari, sem nú er talinn slyngasti samn- ingamaður þýzka nazismans. "ff-j EGAR HITLER OG STALIN gerðu vináttusamning sinn *• um daginn, kom það í ljós, að von Papen, fyrrverandi varakanslari í Þýzkalandi og seinna sendiherra Þjóðverja í Vínarborg, hafði dvaiið austur í Rússlandi á laun, til þess að undirbúa samninginn af hálfu Þjóðverja. í tilefni af þessu birtir Alþýðublaðið eftirfarándi grein um hann, þar sem glöggt kemur í Ijós, að von Papen hefir átt ærið grugg- uga fortíð, enda er hann í dag eitt af illræmdustu verkfær- um þýzka nazismans í alþjóðaviðsMptum. NA.FN von Papens er tákn- rænt og vekur ömurlegar endurminningar. Hlæiandi og ó- snortinn gengur hann frá einu hneykslinu til annars. ítalir mundu kalla hann „jettatore", manninn með vonda augnaráðið. Fyrsta skipti, sem nafn hans varö frægt, var það í sambandi við atvik, sem kostaði marga af samstarfsmönnum hans lífið eða frelsið. Þegar heimsstyrjöldin brauzt út, var hann hernaðarráðunautur þýzku sendisveitarinnar í Was- hjngton, en eftir eitt ár var hann kallaður heim samkvæmt kröfu ameríksku stjórnarinnar, sem þótt- ist hafa nægar sannanir fyrir því, að hann befði skipulagt fjöldá sprengjuárása á amerísk skip, og haft í frammi ýmsa aðra skemmdarstarf semi, sem hafði mikil áhrif á almenningsálitið í Bandaríkjunum. Skipið, sem von Papen fór me'ð til Þýzkalands, var eign hlutlausrar þjóðar og 'lkom við í enskri höfn á leiðinni. I ferðatöskum sínum hafði hann mikið af skjölum.sem ensku toll- sfjórarnir rannsökuðu auðvitað, þegar skipið kom í höfn í Fal- mouth. Meðal annars, sem þeir fundu, var ávísanahefti, sem í voru rituð með mikilli nákvæmni nöfn allra hinna þýzku- agenta, sem voru í Bandaríkjunum, og fengu laun hjá sendisveitinni. Á ýmsum timum hefir mikið verið reynt til þess að krefja von Papin reikningsskapar vegna þessa máls, og annars máls, sem kom fyrir árið áður, þegar hann tapaði i járnbrautarlest milli Washington og New York skjala- tösku með mikilsvarðandi hern- aðarlieyndarmálum, en honum hef 'ir alltaf tekizt að hindra máls- siókn. .' Þejar hann, í heimsstyrjöldinni var yfirmaður 4. tyrkneska hers- ins, kom líkt atvik fyrir hann. Af einskærri ógætni lét hann enskt riddaralið koma sér í opna skjöldu. Hinn þýzki herforingi flýði eins og fætur toguðu og skildi eftir mikilsvarðandi skjöl, sem féllu i hendur Englendinga með þeim afleiðingum, að hinar hernaðarlegu áætlanir Tyrkja urðu að engu. Von PapsH og vinir hans. Þegar heimsstyrjöldinni var lok ið, fór. von Papen að taka öfl- ugan þátt í pólitíkinni. Hann var mikill vinur Schleichers, Hugen- hættan vofir yfir, og þeir menn vinna illt verk, sem æsa fólk upp og fjandskapast við hverja tilraun til úrbóta. Siíkt geta menn leyft sér þegar allt er með ielldu, en ekki þegar ófrið- arskýin grúfa yfir þjóðunum. bergs,- Brunings og von Blom- bergs og varð leiðandi maður meðal þessara áhrifamiklu manna Vinátta hans við Hindenburg var mjög sérkennileg. Hinn aldraði heiðurskrýndi herforingi barhina mestu virðingu fyrir yfirstéttar- mannínum von Papen og hlust- aði á orð. hans eins og hann væri spámaður. Vegna þessa sambands síns við Hindenburg hafði von Papen í raun og veru örlög Þýzkalands í hendi sér í marga mánuði og 'gat notað þau eins og hann vildi. Til allrar ógæfu hafði hann hugsað sér, að gera Adolf Hit-. ler að þeirri ösnu, sem hann héldi innreið sína á í Irið endurreista Þýzkaland junkaranna. Það var nú samt sem áður ekki, og. i, sögunni verður von Papens get- ið sem eins af stofnendum þriðja ríkisins gegn vilja sínum. Um léið og von Papen uppgotvaði þessi hræðilegu mistök sín, byrj- aði hann samsærisstarf sitt. Hanh ikom 'sér í mjúkinri hjá foringjum ríkisvarnarliðsins, og virðist í byrjun ársins Í934 heppnast að 'sameina íhaldsöflin. Blöðin, sem hann hafði eftirlitmeð, urðu djarf- ari, og Göbbels var neyddur'til að taka þau af honum. Blóðbaðið 30. |únf. 1 miðjum júlímánuði 1934 áleit hann sig svo liðssterkán, að bann þorðí að hefja opinbera baráttu. Þann 18. júní hélt hann Væðu * Marburg, þar sem hann kastaði hanzkanum að æstari- arminum í nazistaflokknum, og' í þessari ræðu kom hann með eftirtektarverða gagnrýni á sum- Um höfuðkenningum nazismans. Meðal annars skýrði hann frá þvi, að kennihgin um það, að það ætti aðeins að vera einn sterkur pólitískur flokkur, væri ekki annað en millibilsástand. Hann höf bitra árás á Göbbels og sagði, að ekkert gott gæti leitt af því að hefta hið frjálsa orð. Hann fordæmdi trúmála- stefnu þriðja ríkisins með skýrum orðum, og sagði að meðal hinna trúuðu væru kraftar, sem ofbeld- íð ré,ði ekki við. Hann gerði gys að þeim, sem dáðust að ofbeld- inu, og þeim nazistum, sem væru á móti frelsinu, og gaf í skyn, að. sá, sem ógnáði fallöxinni mundi sjálfur lenda undir henni að lokum, en sterkustu orðun- uon beindi hann þó að fjármála- pólitík þriðja ríkisins, og þá eink- um þeim mönnum, sem tilheyrðu hinum róttækari armi flokksins. „Það er nú um það að ræða", hrópaði von. Papen „hvort Þýzkaland hefir gert þjóðernislega byltingu til þess að framkvæma stefnuskrá bolsévíka". Ræðan gekk út á það, að nú.eigi í eitt skipti fyrir Franz von Papen. öll, að vera lokið hinum bylting- arkenndu breytingum í hinu þýzka þjóðfélagi. Þessi árás a nazista'flokkinn hafði nærri því kostað von Pap- en lífið. Göbbels, sem alltaf hafði hatað hann af logandi ofstæki, neyndi þann 30. júnf að ná hon- um á sitt vald, en aðrir, senni- lega menn Görings, urðu fljót- arí til. I 24 klukkustundir var hinn þýzki varakanzlari einangr- aður. Óvinir von Papens hafa oft lýst honum sem fávita. Ein sönn- un öllum öÖrum sönnunum betri, um slasigð hans og hæfileika, er sú, a'ð honum heppnaðist undir þessum stórhættulegu kringum- stæðum, ekki einasta að bjarga lífinu, heldur að verða sendiherra í Vínarborg. Þessi staða var auð- vitað nokkrum þrepum neðar en varákanzlarastaðan, en var þó skárri en að leggjast undir græna torfu ásamt nánustu samstarfs- mönntun sinum, Jung 6jg von Bose (sém höfðu samið fyrirhann Marburgræðuna) í byrjun júní- mánaðar 1934. Þeir 24 klukku- tímar, sem hann var einangraður, eru leyndardómsfyllstu atriðin í ævi von Papens, og á hyern hátt honum hefir tekizt að kaupa sér frelsi, veit sennilega enginn, nema hann sjaifur og Adolf Hitler. Starf bans i Anstnrribi. Það var litið á embættisveit- ingu hans í Vínarborg sem eins konar útlegð^ og það var ekki fyrr en seinna, sem það kom í /jós, að hann átti að sinna þar sérstöku starfi, og Hitler hafði sýnt ennþá einu sinni hina furðu- legu hæfileika sina til þess að setja réttan mann á réttan staó. Hann hafði sérstaka aðstöðu til þess að geta starfað í Austuxríki. Samkvæmt trúarbrögðum sínum og vegna ættar sinnar gat hann náð ágætu sambandi við ka- þólska aðalinn. Hann var góður vinur Starhembergs, foringia hins hálffasistiska „heimavarnar- liðs", og naut mikillar hylli kon- ungssinna. Vegna vináttu sinnar við Pacelli kardínála, núverandi páfa, hafði hann góð sambönd við Vatíkanið, en afstaða páfans hefir alltaf haft mikla þýðingu í sambandi við vandamál, sem snerta Austurríki. I upphafi beitti von Papen mik- ílli varkárni meðan hann var að ná hinum ýmsu samböndum. Það fyrsta; sem hann lét til sín taka af austurríkskum innanrikis- málum var fall Starhembergs. Það var árangurinn af samstarfi von Papens og páfans. í lok ársins 1936 lenti -yon Papen ennþá einu sinni í erfið- leikum- Andstæðingar hans heima í Þýzkalandi, en GÖbbels var þeirra hættulegastur, ákærðu hann fyrir það, að hann ynni fyrir sjálfan sig í Vínarborg verk, sem ekki þyldu dagsljósið, og reyndu að koma af stað málsókn á hendur honum fyrir föðurlands- svik, en Hitler hélt verndarhendi sinni yfir honum — '• hann. var ekki ennþá búinn a'ð vinna hlut- verk sitt. Tnnlimun Austurríkis í 'Þ.ýzka- land,. sem að miklú leyti var-á- rangur af starfi von Papens, var næfti' því orðin drápshögg á hann persönulega. Yfirmanni þýzku leynilögreglunnar, Himm- ler, sem bar töluverða virðingu fyrir hinum kaþólska hástéttar- manni, heppnaðist að komast yf- ir trúnaðarbréf, sem hinn -þýzki sendiherra hafði skrifað austur- ríkskum stjórnmálamonnum, og í þessum bréfum kom fram allt annað en nazistískur hugsunar- háttur. Meðal þeirra austurrikskra ríkisskjala, sem heppnaðist að bjarga yfir til Lundúnaborgar, er eitt skjal, sem sagt er hiðhneyksl anlegasta fyrir von Papen. Enn á ný báru hinir hefni- gjörnu fjandmenn hans fram kröf una um það, að von iPapén skyldi gerður óskaðlegur og aftur hélt Hitler yfir honum verndar- hendi. Menn eiga erfitt með að hugsa sér að nokkur samúð sé rikjandi milli „foringjans" ogvon Papens, en sennilega þarfnast æðsti maður þriðja ríkisins hins fingrafima stjórnmálamanns til annarra myrkraverka. Þessi ógæfa von Papens þurfti þó að kosta eitt mannslíf. Viku eftir að Þýzkaland og Austur- ríki voru sameinuð, fannst hinn trúi einkaritari hans, von Kettler, Idauður í Vmarborg. Opinberlega var tilkynnt, að hann hefði fram- ið sjálfsmorð. Eftir innlimun Austurríkis var von Papen gerður að sendiherra suður á Tyrklandi til þess að ná því í net Þýzkalands. En þar brást honum bogalistin. Brezki sendiherrann reyndist slyngari og Tyrkland gerði bandalag við Eng land. En þá var von Papen send- ur á laun til Moskva, og hefir þar nú kórónað hinn grugguga og æviritýralega æviferil sinn Kem milligöngumaöur Hitlers og Stalins, nazismans og kommún- ismans. HottraBfiUtnn, sem varð 'm Franz von Papen var liðs- foringi í herfylki í Diisseldorf. Fjöiskylda hans var síður en svo fátæk, og líf hins unga liðsfor- ingja varð snemma mjög viðburð arríkt. Hann f6r að, eins og svo margir aðrir liðsforingjar, og fór að draga sig eftir riku konuefni, dóttur iðriaðarkonungsins Boch- Galhaus, Marthe von Boch, og giftist henni svo síðar meir. Við giftinguna komst hann í hóp mill jonamæringa, og hafði því efni á að kaupa sig upp í hærri stöðu innan hersins. Hann hafði orð á' sér fyrir a'ð vera flottasti liðsfor- iniginn í þýzka hernum og átti það líka skilið, enda yar hann óspar á peninga tengdaföður síns. Enginn gat orðið ósnortinn af tiguleik von Papens, ekki einu s'inni þeir, sem mest höfðu út á Hferni hans að setja. Von Papen er mjög góður ræðumaður, og er sagður vera bezti útvarpsræðumaður: Þýzka- lands, en svo lengi sem Josef Göbbels lifir og er útbreiðslu- málaráðherra, þá eru ekki mikl- ar líkur á því, að Papen komist hálægt þýzka hlióðnemanum. Einu sinni lýsíi Papen sjálfum sér sem „útvarpsprýði". Ekki má loka augunum fyrir hinni sterku trúhneigð þessa furðulega samansetta manns. Hann er páfalegur kammerherra og einn af æðstu mönnum hinnar alþjióölegu kaþólsku riddaraœglu. Eins og áður er sagt, er hann í mkilum kunningsskap við nú- verandi páfa, en aftur á. móti hafði Pius XI. mikla andúð á honum, og leit svo á, að hann hefði svikið kirkjuna. í eittskipti kynokaði páfinn sér meira að segja við því að taka á móti von Papen, þegar hann ferðaðist til Rómaborgar til þess að reyna að miðla máium milli Þýzika- lands og páfarikisins. Kmipum tuskur og strigapokA. Húsgagiiavinnustofan Baldursgðtu 30. Simi 4166. Kaupið Alþýðublaðið! Hraðferðir B. S. A. Alla daga nema mánudíaga um Akranes og Borgárnes. —M.s. Laxfoss atutast s|.é- leiðina. Afgreiðslan í Reykjavík á BMreiSastiS fs- lanés, sími 1540. BifrelðastHð Aksir@yrar. Hinar vlnsæln hraðferMr Steifiidórs III jlikureyrar um Akranes «ra: Frá Reykjavík: Alla mánudaf* miivikuáaga föstudaga og sunnudaga. Frá Akureyri: Alla mánudaj;a, finitudaga Jawfardaga ®g sunnudaga. Afgpeiðsla okkar á Akareyri er á bif- reidastðð Odídieyrar, M.s. Fagranes annast sJóMOina. Nýjar upphitaðar bifreiðar með ntvarpi. Alar ©kkar hralfeiðir eru um Akranes. Steindór

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.