Alþýðublaðið - 09.09.1939, Blaðsíða 3

Alþýðublaðið - 09.09.1939, Blaðsíða 3
 •$ LAUGARDAGUR ð. SEPT. 1039. ALÞYÐUBLAÐIÐ ALÞÝÐUBLAÐHE) RITSTJÓRI: F. R. VALDEMARSSON. í fjarveru hans: STEFÁN FÉTURSS0N. AF@REIBSjLA: A L > Ý Ð U H Ú S IN U (Inngangur frá Hverfisgötu). SÍMAR: 4900: Afgreiðsla, auglýsingar. 4901: Ritstjórn (innl. fréttir). 4902: Ritstjóri. 4903: V. S. Vilhjálms (heima). 4905: AlþýSuprentsmiðjan. 4J906: Afgreiðsla. 5021 Stefán Pétursson (heima). ALÞÝÐUPRENTSMIÐJAN Stríðsáhætta sjómannanna. "C* KKERT er eðlilegra, en að ¦*-* því sé þessa daga fagnað hér á landi, bæði í ræðu og riti, að íslenzka þjóðin skuli standa fyrir utan þann hryllilega hild- arleik, sem nú er háður suður í Evrópu, að hún skuli ekki þurfa að senda syni sína út í opinn dauðann á vígvöllunum eins og þær þjóðir, sem í ófriði eiga. En því má ekki gleyma, þeg- ar um þessa hamingju okkar er talað, að einnig hér á landi er ein stétt manna, sem þrátt fyrir hlutleysi landsins í stríðinu fer ekki Varhluta af hættunni fyrir líf og limi, sem af því stafar. Það eru sjómennirnir, sem ííigla til útlanda til (þelss að flytja út afurðir okkar og sækja í staðinn þær erlendar nauð- synjar, sem þjóðin getur sízt án verið. Þeir verða nú, þegar kaf- bátar og tundurdufl leynast víðsvegar um höfin og engum er hlíft, ekki einu sinni hlutlausum skipum, að leggja líf sitt í hættu til þess að halda uppi samgöng- unum við útlönd og sjá þjóðinni farborða á þessum erfiðu tím- um. Sjómennirnir okkar eru van- ir hættunum í viðureigninni við Ægi, og þeir munu áreiðanlega ekki kveinka sér við því að taka á sig þá hættu í viðbót, sem því er samfara að sigla um stríðs- hættusvæði til þess að firra þjóðina skorti. En þeir hafa um fleiri en sjálfa sig að hugsa í sambandi við þá áhættu. Flest- ir þeirra eiga annaðhvort konu og börn eða foreldra, sem þeir verða að sjá fyrir, og það er því ekki nema eðlilegt, að þeir bindi þá nýju fórn, sem þeir færa þjóðinni með því að halda uppi siglingum fyrir hana á stríðshættusvæðum, því skil- yrði, að líf þeirra sé sérstaklega tryggt gegn stríðshættunni og þeim greitt hærra kaup vegna áhættunnar. Það er svo sjálf- sögð krafa. að það er ótrúlegt, að menn geti verið nema á einu máli um það. Sjómennirnir í nágrannalönd- ujn okkar,. Danmórku og Nor- egi, hafa undanfarna daga ver- ið að semja um slíka tryggingu og áhættupeninga fyrir sigling- ar á stríðshættusvæðum og munu nú hafa náð samkomulagi við útgerðarfélögin, sem þeir telja viðunandi. Hér á landi hafa samtök sjómanna: Sjó- mannafélag Reykjavíkur, Vél- stjórafélag íslands, Félag ís- lenzkra loftskeytamanna, Stýri- mannafélag íslands og Mat- sveina- og veitingaþjónafél. far- ið fram á sömu tryggingar og somu áhættupeninga og .samið yrði um í þessum nágrannalönd- um okkar, og mun enginn geta sagt, að það sé ósanngjörn krafa. — Það er heldur ekki með neinni sanngirni hægt að skírskota í sambandi við hana til ákvæða gengislækkunarlaganna, um að kaup skuli haldast ó- breytt, því að hér er um alger- lega nýtt ástand að ræða, sem löggjafarvaldið gerði ekki ráð fyrir, þegar þau lög voru sett. Það hefir undanfarna daga verið sagt frá því í blöðunum, að verið væri að vátryggja ís- lenzku skipin gegn stríðshætt- unni, og þau hafa verið stöðvuð í höfnum bæði hér og erlendis, þangað til það væri komið í kring. Nú er sagt, að þeim sé ekkert lengur að vanbúnaði til að sigla. En sjómennirnir sjálfir eru enn ótryggðir og hafa ekki heldur náð neinum samningum um þá áhættupeninga, sem þeir fara fram á. Á hverju stendur? Eru þeir okkur máske minna virði en skipin? Eða er hugsan- legt, að nokkur ætlist til þess, að þeir leggi líf sitt í hættu, án þess að hafa þá tryggingu fyrir fjölskyldur sínar, sem sjálfsögð er talin hjá frændþjóðum okkar á Norðurlöndum? Striðið á PóllandL heimilað að gera vðrubirgðir npp- tækar. Hámarksverð á nauð- synjum er i aðsigiB3 Frá fréttaritara Alþýðublaðsins KHÖFN í gærmorgun. DANSKA ríkisþingið sam- þykkti í fyrrinótt lög, sem heimila stjórninni að gera all- ar vörubirgðir upptækar gegn greiðslu andvirðisins. Búizt er við, að hámarksverð verði sett á ýmsar nauðsynjar innan skamms. Bannað hefir verið að nota ljósaauglýsingar í Danmörku frá og með deginum í dag. Ráð- hústorgið í Kaupmannahöfn, sem hingað til hefir verið í ljósa- dýíð á hverju kvöldi, var í fyrsta skipti í gærkveldi í myrkri. Engin Ijósaauglýsing var sjáanleg. Atvinnumálaráð hefir verið stofnað undir forsæti Friis- ! T^tr, þegar stríðið er í algleym- •*-™ ingi á Póllandi, væri ekki úr vegi, að gera sér nokkra grein fyrir hernaðarlegri aðstöðu Þjóð- vterja og Pólverja þar. Frá sjónarmiði Þjóðverja séð, var það vitanlega mikið happ, að Rússar gengu úr skaftinu sem bandamenn Frakka og Breta. Þvi að sú tilhugsun hefir alltaf hvilt sem mará á þýzkum herforingj- um, að þurfa að berjast á tvenn- !um vígstöðvum í einu. Og jafn- vel þótt Þjóðverjar þurfi aðberj- ast á tvennum vígstöðvum, þá er stór munur á þvi, hvort þeir þurfa að berjast á austurvíg- stöðvunum við Pólverja eina, eða Pólverja og Rússa. Ef Þjáðverjar berjast á tvenn- um vígstoðvum, hljóta þeir að leggja allt kapp á það, að ljúka styrjöldinni á öðrum hvorum í flýti. Árið 1914 völdu þeir til þess vesturvígstöðvarnar, því að þar leit þá 'ú't fyrir, að skjðtari árangri yrði náð. Gagnvart Rúss- landi, sem er gríðarstórt land, eins og menn vita, þar sem bæði bermönnum Karls XII. og Napo- leons hafði blætt út á súmm tíma, var bersýnilegt, að stríð- ið yrði langvarandi. Allt oðru máli er að gegna með Pólland. Þar gera Þjóðverjar sér von um, að striðinu verði lokið á mjög skömmum tíma. Þessa dagana, fyrir 25 árum sigruðu Hindenburg og Ludendorff rússneska herinn við Tannenberg, en þrátt fyrir þab var Rússland ekki sigrað. Ef Hitler ynni annan eins sigur á Pólverjum nú, væru þeir búnir að vera í styrjöldinni. Frá sjónarmiði Pólverja myndi þátttaka russnesks hers í strið- inu gegn Þyzkalandi hafa verib langt frá því að vera nokkurt gleöiefni. Ibúarnir í Varsjá ótt- ast Rússa ekki minna en Þjoð- verja, og samkvæmt fyrri reynslu er það skiljanlegt, að þeir séu ekki ginkeyptir fyrir því, að fá Skotte, fyrrverandi samgöngu- málaráðherra, og á það að starfa í nánu sambandi við stjórnina. í ráðinu eiga sæti 40 fulltrúar ríkisþingsins og ýmissa stofnana á sviði atvinnulífsins. rússneskar hersveitir inn í land- ib. 1200 Mlómetra landa- mærif ttar sem 2|3 er sléttlenði, Lega Póllands er ekki heppi- leg frá hemaðarlegu sjónarmiði. Þýzkaland liggur að því á þrjá vegu. Landamæralínan Þýzka- landsmegin er meir en 1200 km. löng, og þar af eru um 2/3 hlutar hlutar sléttlendi, þar sem erfitt er að koma vörnum við, og hið fræga pólska hlið, sem er eini staburinn, sem Pólverjar eiga að sjó, var auðvitað opið fyrir á- rásum. Her Pólverja er ekki nægi- lega sterkur til að verja þessi lörígu landamæri, og þar af leið- andi er stríðið nú þegar háð inni í Pollandi. Af þessum löngu og sléttu landamærum leiðir lika það, aÖ í stríði því, sem nú er hafið, eru orusmrnar hábar á opnu svæði en ekki í skotgröfurn. Hvernig stríðinu verður haldið á- fram, er abeins hægt að gizka á, því að auðvitað hefir hvorugur aðiljanna kunngjöri hernaðaráætl anir sínar. Menn eru ekki vanir að Ieggja spilin á borðið, áður en slegið er út. í þessu sambandi er rétt að kynna sér, hvað franskir hern- aðarsérfræðingar segja um þessi mál. Vegna hins nána sambands, sem nú er milli Póllands og Frakklands, má ætla, að Frakkar séu málum Pólverja mjög kunn- ugir. 60 þýzkar herdeildir oeon 60 póiskum. Frægur franskur hershðfðingi áætlaði, áður en stríðið byrjabi, að Pólverjar gætu teflt fram 60 herdeildum fyrir utan hinnfasta landamæraher. Það er áætlað, að Þjjóðverjar geti, til að byrja með, teflt fram 90 herdeildum, en af þeim þurfi þeir að nota um 30 herdeildir til varnar á vestur- vigstððvunum og til þess að halda nibri uppreisnum í Bæ- heimi, Mæri og Austurríki, en af þvi leiðir, að á ,austurvíg- stöðvunum munu verða um 60 þýzkar hersveitir gegn 60 pólsk- um: Hinn franski hershðf ðingi hugs- aði sér, að Þjóðverjar hefðu tvo aðalheri: Einn, sem sækti aðnorð an, annan að sunnan. En á milli þeirra yrði opin leið til Berlin um Frankfurt við Oder og Köstr- in. ög þannig hefir það llka orð- ið. Annar aðalher Þjéðverja sæk- ir nú að norðan, frá Austur- Prússlandi, en hinn að sunnan, frá Efri-Slesíu og Slóvakíu. Áuð- vitað lá þá næst fyrir Pólverja að rábast á annan herinn til þess að reyna að . sigra hann, áður en hinn gæti komið honum til hjálpar. En þeir hafa ekki haft bolmagn til þess, enn sem kom- ið er, að mmnsta kosti. Hins vegar er auðséð, að um skot- grafahernað gegn þeim báðum verður heldur ekki að ræða fyrst um sinn. Það er barizt á opnu svæði, þar sem ekki einungis stærð hersins heldur. einnig út- búnaður hans og framar öllu öðru stjórn hans getur haft mjög mikið að segj'a. Pólverjar verða að heyja stríð sitt einir á austurvígstöðvunum. Hjálp sú, sem þeir gætu vænzt af vesturríkjunum, verbur ekki bein, heldur óbein til að byrja með. Því að England, sem á öflugan flota, er útilokað frá Eystrasalti, og Frakkar eiga yfir Rín að sæk|a og þýzku víggirðingamir. Engu að síður má gera ráð fyr- ir þvi, að hún nægi til þess að draga siyrjöldina á langinn, og það breytir öllum horfum, Því að í langvarandi styrjðld er, eins og kunnugt er, mest undir fjármagni og framleiðslu komið, en ekki hermönnunum sjálfum- Þá er það orðið aðalatriðið, að sjá fðlk inu fyrir matvælum og útvega hráefni til herbúnaðarins. Og þar standa Bretar og Frakkar miklu betur að vígi en Þjóðverjar. Svo mikið er að minnsta kosti óhætt að segja, að þvi lengur sem styrjöldin stendur, þvi minni verða sigurvonir Þjðbverja, hvað svo sem sigrum þeirra á Pðllandi líbur. i .'- ., S.Í.F. selor 50 Dtis. pokka til PortApI. SÖLUSAMBAND ISLENZKRA FISKFRAMLEIÐENDA hefir nú selt 50 þúsund pakka af salt- fiski til Portugal í viðbót við það, sem sambandið var búið að selja þangað áður á árinu, en það voru 100 þúsund pakkar. Saltfiskbirgðir eru nú i land- inu um 26 þúsund tonrí. Trúlofun. Nýlega opinberuðu trúíofun sína ungfrú Hulda Hraunfjorð, Sogabletti 17, og Alfreð Björns- son, Nesi. Dingvallaferðir í september Ein ferð á dag. Frá Reykjavík kl. 11 árd. — Frá Þingvöllum kl. 6 síðd. Aukaferðir laugardaga sunnudaga. Stelndör. Hsl^A. ^tSJI Hraðferðir B. S. A. AUa daga nema mánudaga um Akranes og Borgarnes. — M.s. Laxfess anmast s|« leiðina. Afgreiðslan í Reykjavík á Bifreiiastöi""ts lands, sími 1540. Bifreiðasfðð Akare^rar. Karl ísfeld: Ljóðabók Jóns Helgasonar prófessors: Úr landsuðri. ISLENZKIR ljóðavinir fylltust eftirvæntingu, þegar pað kvisaðist i sumar, að von væri á ljóðabók eftir Jón Helgason prófessor í norrænum fræðum" við Kaupmannahafnarháskóla. Hér hafa gengið á milli manna heil kvæði og brot úr kvæðum eftir pennan höfund tíg hlotið miklar vinsældir. Voru pað flest flimkvæði um ýmsa þekkta. menn. Er slíkur kveðskapur jafnan mik- ils -metinn og vel peginn af öll- um porra manna, er.da þótt ekki sé ævinlega af mikilli málsnilld eða andagift kveðið, og hefir menn langað til að heyra fleira eftir þennan höfund. Og nú er löngun þessi uppfyllt, þvi að ljóðabókin er komin út á forlag Heimskringlu, heitir: Or land- suðri og er gefin út í 200 tölu- settum eintökum. Bókinni er skipt í tvo kafla og teru í hinum fyrri flimkvæði, en kvæði að mestu alvarlegs efnis í hinum síðarl. Bókin hefst á gömlum kunn- ingja, Kvæðinu um afdrif han- ans. Er það um viðburð, sem skeði í kaupstað einum hér á landi fyrir nokkrum árum og margir kannast við. Er kvæðið allfyndiö á köflum, en ekki sér- lega vel ort- Þá kemur kvæðið Flugferðin, og er það öllu betra. Priðja kvæðið hefir áður komið út, að vísu dálítið afbakað. Það er kvæðið Alþingismaðurinn og dóninn. Er þar skjótt frá að segja, að þar örlar ekki á fyndni. Kvæðið er endemis skammir og svrvirðingar frá upphafi til enda, kryddað geystu, yfirlætisfullu stóryrðaþrugli, hið óprófessors- legasta í alla staði, víðs fjarri því að vera póesi, og stóðu þó ðll efni til, að betur væri gert. 1 fyrri kaflanum eru þó nokkur snotur kvæði, og má þar nefna: Suður við Eyrarsund, Pjððhátíð- arsöngur, Ölympíuleikar, Ef allt þ«tta fðlk, Tannlækniskvæði, sem »r allgiott, Og Tv»ir fánar. I þ«im er töluverður húmor, en engar skammir. En svo hattar alveg um, pegar komið er að seinni kaflanum, hinum alvarlegu kvæðum. Maður þarf ekki að lesa nema fyrsta kvæðiö til þess að fullvissa sig um það, að maðurinn er skáld. Og enda þótt hann af miklu lítil- Iætí geti þess í örstuttum eftir- mála bókarinnar, að hann hafi aldrei dreymt um skáldnafn, þá verður hann nú hér eftir að sitja með það, hvort sem honum þykir ljúft eða leitt. Og í þessum kafla kynnist maður nýrri hlið á fyndni hans, siálfhæðni: Sál mín er orðin af andagift full, ekki er nú von á gððu. í sama kvæÖi eru enn fremur þessar ljóðlínur: Nóttin breiðir á djúpin sin dimmu tjöld, og dauðinn xíður. Hvort hefir sá betur, sem hreppir þann gest í kvöld, eða hinn, sem bíður? Maður gæti heimskað sig tölu- vert á því að ætla sér að skera úr því, hvaða kvæði í þessum kaf In v*ri b»zt. En ef þannig væri spurt, myndi mann helzt langa tíl að nefna þau öll. Er það kvæðið: 1 djúpum hjartans, Það var eitt kvöld, Hálfvolgur, Elli, Á Rauðsgili, I vorþeynum, (má- s.ke það?) Til höfundar Hungur- vöku, í Árnasafni, Máríuvísur, eða kannske Á afmæli kattarins. Ef til vill stanzar maður að lok- umvið lftið kvæði, aðeins fjórar ljóðlínur: Einn hef ég barn á óstyrkum fótum tifað, einn hef ég fullorðinn þarflitlar bækur skrifað, einn hef ég vitað mín álög, sem varð ekki bifað, einn mun ég heyja mitt stríð, þegar nðg er lifað. Eða annað kvæði jafnlangt: Pað var eitt kvöld, að mér heyrðist hálfvegis barið, ég hlustaði Um stund og tók af kertinu skarið, ég kallaði fram, o,g kvöldgolan veitti mér svarið: Hér kvaddi lífið sér dyra, og nú er það farið. Enda þótt Jón prófessor Helga- son hafi hreppt það hlutskipti «ð «yða starfsáYum sínum tr- lendis, á þó Island, þjóðin og tungan hug hans allan. Honum verður reikað um fornar slóðir, þar sem: — —r — hugann grunar við grassins rót gamalt spor eftir lítínn fót. Og honum er það ljóst, að hann festír aldrei rætur með m- lendri þjóð. Þess ber vott hin snilldarfagra sonnetta hans:ívor- peynum. Um ást hans á fræði- grein sinni, norrænum fræðum, vitna kvæðin: Til höfundar Hung- urvöku og í Árnasafni. Bókinni lýkur með þessum ljóðlínum: Engin ljóð, sem um sé v®rt, yrkir dauðleg tunga. En allt um það hefir J6n próf. Helgasón tvímælalaust öðlant gáfu Ijóðsins. Karl tsfeld. DRENGJAFÖT. Klæðið drenginn smekklegum fötum frá Sparta, Laugavegi 1§. Sími 3049. Auglýsið | AlþýðublaSinul

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.