Tíminn - 04.03.1922, Blaðsíða 1

Tíminn - 04.03.1922, Blaðsíða 1
(Sjaíbtet STimans er S t g u r.g c i r J r i & r í í s f o n, Sambanbsínisinu, Cimans ev bjá & u 5 g e i r i 3 ó n s f y u i, Iwerfisgöíu 54. Sími'28fi. VI. ár. íteykjavík, 4. mars 1922 9. blað Stjórnarskifíi. Undir lok síðustu viku bárust forsætisráðherra skriflegar til- kynninga.r frá rúmum helmingi þingmanna um það, að hann myndi ekki hafa nægilegt fylgi, og bæri honum því að segja af sér. Jafnframt bentu 16 þing- menn á að Sigurður Eggerz ætti að reyna að mynda nýttv ráðu- neyti. þegar svona var komið lét Jón Magnússon loks undan og sím- aði þessar fregnir og lausnar- beiðni sína til konungs. Rétt eftir helgina barst svo Sigurði Eggerz, forseta sameinaðs þings, fyrirspurn frá konungi um flokkaskipunina. Mun hann hafa svarað þeirri fyrirspurn um hæl. Og um hádegi á fimtudag komu enn símskeyti frá konungi. Er Jón Magnússon leystur frá embætti, en þjónar því áfram til bráða- birgða. En Sigurði Eggerz er fal-, ið að mynda, hið nýja ráðuneyti. Er svo málum komið þá er þetta er skrifað. Verður ekki annað sagt en að það sem af er, er framkoma stjórnarandstæðinga til hins fylsta sóma. þeir hafa brotið þá reglu sem hingað til hefir tíðkast um stjórn- arskifti. þeir hafa sparað margra daga umræður og þingtafir um van- traustsyfirlýsingu. þeir hafa komið í veg fyrir miklar deilur og vonsku innan þingsins. þeir þingmenn, sem fastast studdu stjórnina í fyrra, hafa þjappað sér fastar saman. Af þingmönnum mun mega telja Jón þorláksson foringja þess flokks. Björn Kristjánsson má telja í þeim flokki. Morgunblað- ið er málgagn þess flokks. Vant- ar þó /mikið á, að þar sé samlit hjörð. Heldur það eitt henni sam- an að vilja styðja gömlu stjórn- ina. Einstöku menn þess flokks munu vera fylgjandi þeirri versl unarstefnu sem flutt hefir verið hér í blaðinu. En í hópnum eru og hinir hörðustu andstæðingar hennar. Sama má segja um af- stöðu flokksins til Spánarmálsins. Slíkur flokkur getur engri fram- tíð átt að fagna. Framsóknarflokkurinn er sterk- ari nú og samstæðari en nokkru sinni áður. Að vísu hefir Jón Sig- urðsson frá Reynistað gengið úr flokknum og yfir í lið gömlu stjórnarinnar. En Sigurjón Frið- jónsson er genginn í flokkinn og með honum og Ingólfi Bjarnasyni frá Fjósatungu hefir flokkurinn f^engið ágæta liðsbót. Eihs og nánar verður að vikið er Fram- sóknarflokkurinn nú eini þing- flokkurinn sem borið hefir fram ákveðna st jórnmálastef nu, eini flokkurinn sem er sér þess fylli- lega meðvitandi hvað hann vill. I stjórn Framsóknarflokksins eiga nú sæti þessir menn: Einar Arnason frá Eyrarlandi, þorleifur Jónsson frá Hólum og þorsteinn M. Jónsson 1. þingmaður Norð- Mýlinga. Sjálfstæðismenn („þversum"- menn) eru þriðji aðalflokkurinn í þinginu, en er fámennari en hinir. Hefir sá flokkur verið í andstöðu við gömlu stjórnina. Pétur Otte- sen er genginn úr flokknum yfir í lið gömlu stjórnarinnar. Aftur á móti hafa sumir „tímenning- anna" gömlu kosið með þeim flokki: Jakob Möller, 'Magnús Jónsson og Magnús Pétursson. Um nokkra þingmenn er það að segja, að þeir verða ekki tald- ir til neins þessara þriggja flokka. Enginn flokkanna hefir bol- magn til að mynda stjörn á eigin spýtur. En Framsóknarflokkur- inn er fjölmennastur og sterk- astur. Framsóknarflokkurinn á að geta ráðið miklu um hina nýju stjórn- armyndun. Undanfarandi reynsla um stjórnarmyndanir hefir því mið- ur ekki orðið glæsileg. Venjulega hefir mestu ráðið til- litið til einstakra manna, en ekki þau málefni sem fyrir hafa legið. Afskifti Framsóknarflokksins af stjórnarmyndun nú eru þau, að brjóta þessa venju og reyna í þess stað að mynda landsstjórn með alveg ákveðnu verkefni, að ntynda stjórn sem komi í fram- kvæmd ákveðnum stefnumálum. Verður ekki um það deilt að þetta er hinn rétti grundvöllur. Eins og áður hefir verið að vik- iðhér í blaðinu, er í rauninni ekki nema um ein mál að ræða sem úr eiga að skera um stjórnarmynd- un: fjármálin — eða með öðrum orðum, hvaða ráðum á að beita til þess að koma landinu út úr þeim fjárhagsvandræðum, sem nú þjá þjóðina. Um þessi mál snýst því að sjálf sögðu sú stefnuskrá, sem Fram- sóknarflokkurinn hefir borið fram nú við stjórnarmyndunina. Hefir flokkurinn komið sér sam- an um hana í fimm liðum. Eru þeir birtir hér með leyfi flokk- stjórnarinnar og eru í stuttu máli þessir. að leitast sé við að færa niður gjöld ríkissjóðs eins og mögulegt er óg einkum með því að færa op- inbera starfrækslu í einfaldara og ódýrara horf, þ. e. leggja niður ónauðsynleg embætti og bitlinga, sameina skyld embætti og starfa, færa niður vei'ðstuðulsuppbót þar sem því verður við komið o. s. frv. 2. Innflutningshöf t: að banna stranglega innflutning óþarfa varnings og takmarka inn- fiutning á öðrum vörum, svo sem frekast er unt. Jafnframt sé sett hámarksverð á þann varning sem bannaður er innflutningur á, en til sölu er hafður. 3. Sala innlendra afurða: að landsstjórnin taki í sínar hendur (með útflutningsnefnd eða nefndum) sölu allra þeirra afurða landsins, sem út eru fluttar, með það fyrir augum, að fyrirbyggja misnotkun gjaldeyrisins til geng- isrýrnunar, þjóðinni í óhag á einn eða annan hátt. 4. Bankamál: að trygðir séu sem best hags- munir ríkisins gagnvart Islands- banka og ríkissjóður ekki dreg- inn inn í ónauðsynlega hættu af rekstri bankans. 5. Landsverslun: að rekstur hennar miðist fyrst og fremst við þær einkasöluvör- ur sem henni hafa þegar verið fengríar og að einkasala á stein- olíu komist að fullu í framkvæmd á þessu eða næsta ári. Um versl- un með aðrar vörutegundir, svo sem kol, kornvöru, kaffi og syk- ur, fari eftir fjármagni því sem verslunin getur auðveldlega til þess varið og þörf hinna einstöku landshluta. Jafnframt þessum fimm liðum sem beinast snerta fjármálin bar flokkurinn enn fram tvo liðu. 6. Járnbrautarmál: að byrjað sé á mælingum fyrir járnbrautarlagningu austur á suð- Urlandsundirlendið svo fljótt sem fjárhagsástæður leyfa og járn- brautarmálið að öðru leyti stutt eftir megni. 7. Eili- og líftryggingar. að haldið sé áfram undirbúningi innlendra elli- og líftrygginga og sem 'fyrst lagt fyrir alþingi frum- varp til laga um það efni. porsteins M. Jónssonar alþingis- manns um þingsályktunartillögu Framsóknarflokksins um skipun viðskiftanefndar. það mun þykja betur við eiga að láta nokkur 'orð fylgja till. þess ari úr garði. Eins og öllum er ljóst, þá hefir fjárhag þo'óðarinnar stórhnignað ár frá ári, nú í hin síðustu ár, enda svo komið, að voði sýnist búinn öllu þjóðfélaginu. þeir menn, sem fyrir fáum ár- um voru orðnir stórefnamenn, og ráku stórfyrirtæki, eru nú marg- ir svo snauðir orðnir, að eignir þeirra, þó að miklar séu, hrökkva hvergi nærri fyrir skuldum. Bænd- ur, sem fyrir stríð voru alment efnalega sjálfstæðir, og margir sém græddu drjúga fúlgu, á stríðsárunum, eru nú alment orðn- ir mun fátækari en nokkru sinni hefir átt sér stað í tíð þessarar kynslóðar. Bú þeirra hafa að v' ekki minkað svo mjög, en skuld- irnar hafa drjúgum vaxið bæði við bankana og verslanirnar. þá er vitanlegt, að ástæður þurrabúðarmanna og verkafólks í kauptúnum eru ekki glæsilegar. Og undrar mig síst, þó að í Ijós komi áður en stundir líða, að fjöldi slíkra manna komist á von- arvöl og hætti að geta greitt hin allra nauðsynlegustu útgjöld sín, svo sem hina rándýru húsaleigu, er flestir þeirra eiga við að búa. Með sanni má og segja, að efna- hag þjóðarinnar virðist þann veg komið, að hún sé ekki fær um að kaupa annað en það, sem brýn nauðsyn hennar krefur. Vitanlega liggja ýmsar orsakir til þess, að svo er komið. Ein er sú að stríðsgróðinn gerði menn hálfruglaða. Sífelt verðfall pen- inganna kom mönnum til að líta smáum augum á verðmæti þeirra. Allar eignir stigu í verði og sá sem tefldi djarfast og hætti mestu, virtist bera mest úr být- um. Menn stofnuðu til nýrra stór- fyrirtækja. En Ádam var ekki lengi í Para- dís. Stríðsgróðinn hvarf á einu ári, og þeir, sem djarfast tefldu, urðu mát. þeir, sem sigldu fullum segl- um og þóttust öruggir um leiðina til hins fyrirheitna lands vel- gengnis og auðlegðar, þeir koll- sigldu sig. Og þó hélt kappsiglingin áfram. Menn héldu áfram að stofna ný og nö útgerðarfélög og keyptu marga togara þegar þeir stóðu í allra hæstu verði. Erlendur varn- ingur af öllu tæi streymdi inn í landið. Lánstraust þjóðarinnar virtist ótakmarkað. Útlendingarn- ir fúsir á að lána og vildu um- fram alt losna við varning sinn. Árið 1920 komst erlendur varn- ingur í hærra verð en nokkru sinni áður, og var þó innflutning- urinn með mesta móti. Menn keyptu hann þrátt fyrir verðlag- ið, enda vonuðu menn, að innlend- ar framleiðsluvörur myndu hækka að sama skapi. En sú von brást algerlega. þeg- ar okkar framleiðsla kom á mark- aðinn, var verðfallið byrjað og h'inn háspenti bogi'verðhækkunar- innar farinn að bresta. Síðan hefir okkar framleiðslu- vara, eins og kunnugt er, sífelt farið lækkandi. Og þó að erlendur varningur hafi einnig lækkað til muna, þá hefir sá lækkun tiltölu- lega minnu numið, en verðlækk- unin á okkar framleiðsluvörum. Til þess liggja þær ástæður, að bæði éru innkaup okkar erlendis gerð löngu áður en vörunnar er neytt í landinu og afurðir okkar — gjaldeyrir erlendu vörunnar — koma ekki á markaðinn fyr en löngu seinna. Og svo er enn eitt, er á þessu síðastliðna ári hefir ekki haft hvað minst að segja í þessu máli, og það er verðfall það, sem orðið hefir á okkar pening- um. En vitanlega er verðfall pen- inga okkar afleiðing af því, hvern- ig efnahag þjóðarinnar er komið, svo og því, að einstakir menn hafa átt kost á því að ná undir sig nokkru af gjaldeyri þjóðar- innar til þess að braska með hann. Nú er svo komið, að engum heilskygnum manni blandast hug- ur um það lengur, að eitthvað verði að gera til þess að rétta við efnaliag þjóðarinnar og koma hon- um á réttan kjöl. Og það er þetta mál, sem hlýtur að verða höfuð- mál þessa þings. því um það þarf ekki að deila, að á meðferð þessa máis veltur alt okkar sjálfstæði. Tilgangur okkar, flutnings- manna þessarar tillögu, er því sá, að reyna að fá þingið til þess að ganga inn á þá braut, er við telj- um einu færu leiðina til bjargar efnalegu sjálfstæði þjóðarinnar. Eg veit, að öll höft láta illa í eyrum margra manna, og við flutningsmenn viðurkennum líka fyllilega að höft séu úrræði, sem nota verði aðeins þegar brýn nauðsyn krefst þess. Undanfar- andi ár hafa að nafninu til verið smávegis höft á innflufningi til landsins, enda virðist sem svo, að þessum höftum hafi verið þann veg framfylgt, að þau hafi ekki komið að gagni. Óþarfa varn- ingur hefir, þrátt fyrir höftin, streymt inn í landið og þar með hefir verið eytt gjaldeyri okkar, sem full þörf hefði þó verið að nota til greiðslu á nauðsynjavör- um. Vitanlega hefði þing pg stjórn átt að vera svo víðsýn, að sjá og finna hvert stefni og hver voði var fyrir dyrum. En svo varð þó ekki. Að vísu vildu sumir af okk- ur, flutningsmönnum þessarar til- lögu, þegar á síðasta þingi fara þá leið, er tillaga þessi fjallar um, en við sáum jafnframt, að við höfðum ekki nægan byr til þess að okkar stefna mætti sigra í framkvæmdinni. Nú væntum við, að stefnubreyt- ing sé á orðin í þessu máli hjá hinu háa Alþingi, enda nauðsyn- in öllum auðsærri en áðu'r. Og af þingmálafundagerðum þeim, sem þinginu hafa borist, má draga þá ályktun, að vilji þjóðarinnar stefnir ótvírætt í sömu átt. Við þykjumst þess fullvissir, að ef heftur verði innflutningur allra þeirra vara, er þjóðin má án vera þá muni það stórfé, sem sparast. Við höfum ekki haft tækifæri til þess að gera rannsókn í þá átt, hvað hefta megi eða takmarka skuli, og ekki heldur hvað miklu það muni nema í krónutali. það ætlumst við til að hin fyrirhug- aða nefnd geri. En við viljum að svo verði um hnútana búið, að þessi innflutningshöft verði ekki að engu gerð, með sífeldum und- anþágum og ívilnunum til ein- stakra manna, eins og áður hefir viljað við brenna. Eg veit, að ýmsir eru þeir, er telja þá leið heppilegri að fá þjóð- ina með almennum samtökum til þess að spara sem mest við sig. Sú leið er að vísu ágæt og gott til þess að hyggja, að hún sé far- in samhliða innflutningshöftun- um, en hún er ekki einhlýt. Eg treysti sveitunum miklu betur að sjá sér borgið með sparnaðarráð- stöfunum, heldur en sjávarþorp- um og kauptúnum. Einatt eru ein- hverjir ráðleysingjar, sem kaupa varning, er þeir geta án verið, ef hann er á boðstólum. En þjóðin má ekki við því, eins og nú er komið, að einstaklingarnir noti fé sitt til greiðslu á erlendum varn- ingi, sem þeir geta verið án. Vitanlega má búast við, að mót- bárum verði hreyft gegn höftum þessum, t. d. að slíkar ráðstafan- ir, sem þær, er tillagan fer fram á, verði til þess, að rýra atvinnu sumra þeirra manna, er nú versla með erlendan varning. En hjá því verður ekki komist. Og ekki má einblína á atvinnumissi fárra manna, þegar um hag þjóðarinn- ar og velmegun heildarinnar er að ræða. Af því sém eg hefi nú sagt, vona eg að háttv. þdm. sé það ijóst, að' við flutningsmenn tillög- unnar teljum það höfuð bjargráð- in fram úr því fjármálaöngþveiti, sem þjóðin er sokkin í, að hún verji gjaldeyri sínum aðeins til kaupa á bráðnauðsynlegasta varn- ingi. En við álítum jafnframt að , það muni aldrei gert með itín- flutningshhöftum einum, heldur þurfi ríkisstjórnin að hafa eftir- lit með afurðasölu landsins eða umráð yfir andvirði þeirra. Ætl- umst við því til, að hin væntan- lega viðskiftanefnd rannsaki mál þetta og geri tillögur um, á hvern hátt hún álíti þessu eftirliti — eða umráðum — best komið fyrir. J»að virðist liggja öllum í aug- um uppi, að þjóðin megi alls ekki við misnotkun á sínum litlu gjald- eyrisvörum, ef hún á að sjá sér. farborða og ná aftur sínu efna- lega sjálfstæði, og er ilt til þess að vita, að ekki skuli hafa verið neitt til þess gert af hálfu þess opinbera, að hefta misnotkun á gjaldeyri vorum og það á þessum síðustu og verstu tímum. Vitanlega réttir þjóðin ekki aft- ur við efnalega, fyr en hún flytur meira út en inn. Efnalegu sjálf- stæði hennar er þá borgið, er hún leggur meira inn í erlenda við- skiftareikninginn heldur en hún tekur út úr honum. pá fyrst stíga okkar peningar í verði, þegar and- virði þjóðarafurðanna verður hærra en greiða þarf fyrir er- lenda varninginn. Eg vil taka það fram, að verði viðskiftanefnd skipuð, þá æt'umst vér til að hún rannsaki á hvern hátt beri að fara að í gengismál- inu.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.