Tíminn - 01.04.1922, Blaðsíða 1

Tíminn - 01.04.1922, Blaðsíða 1
©jaíbfeti og afgrei&slumabur Omans er Sio,ur$etr ^ri&rifsfon. Sambanbsfyúsinu, íeYfjapíf. Címans er í Samban&sfyúsinu. (Dpin öagleaa 8—\2 f. f? Sími 496. s YI. ár. Reykjavík 1. apríl 1922 13. blað Eítírhreítur. J>að var álit sumra manna, fyr- ir stjórnarskiftin síðustu, að til þess mundu liggja einhverjar al- veg sérstakar ástæður, hve stjórn- in hélt dauðahaldi í völdin. Í-Iún myndi búa yfir einhverjum duld- um syndum, sem hún myndi fyr'- ir hvern mun vilja láta dyljast í skugganum sem allra lengst. J>að er að koma á daginn að þessi grunur hefir haft við nokk- ur rök að styðjast. Og munu þó ekki öll kurl komin enn til grafar. Verður eitt einstakt dæmi nefnt að þessu sinni. Erindi fiskiveiðahlutafélagsins „Víðir" í Hafnarfirði. Á lestrarstofu Alþingis lig'gur nú frammi erindi frá stjórn fiski- veiðahlutafélagsins „Víðir"í Hafn- arfirði: Magnúsi Einarssyni dýra- lækni, Pétri Halldórssyni bóksala og Guðmund Böðvarssyni umboðs- sala. . Fer hér á eftir meginkafli er- indisins. »Árið 1920 var fiskiveiðahluta- félaginu „Víðir", eíganda botn- vörpungsins „Víðir", sem gerður er út frá Hafnarfirði, gert að skyldu að greiða í tekjuskatt til ríkissjóðs 31,245 — þrjátíu og eitt þúsund tvö hundruð fjörutíu og fimm — krónur af tekjum félags- ins 1918... Meðan tekjuskattsskráin Iá frammi til athugunar gjaldend- um, gerðum vér, stjórn h.f. „Víð- ir" engar ráðstafanir til að kæra skatt þennan, þar sem vér töldum skattinn réttilega lagðan á, að því er upphæðina snerti, og litum svo á, að sú skoðun skattanefndar Hafnarfjarðar væri mjög senni- leg, að hlutafélög líks eðlis sem hlutafélag vort, værU öll skatt- skyld til ríkissjóðs eftir lögunum frá 191^. Síðar á árinu komumst vér að því að tekjuskattsnefnd Hafnar- fjarðar hafði algerða sérstöðu í áliti sínu um skattskyldu fiski- veiðahlutafélaganna og að Hafn- arfjörður var eina lögsagnarum- dæmið í landinu þar sem þessum hlutafélögum var gert að greiða tekjuskatt. Virtist því auðsætt, að hér var framið misrétti, sem eigi varð bætt úr á annan hátt en þann, að stjórnarvöldin gæfu út úrskurð um að skatturinn skyldi ekki að því sinni krafinn af fiski- veiðahlutafélögunum í Hafnar- firði, því að hin leiðin til jafn- réttis, að krefja öll hin félögin til skatts fyrir það ár var ekki lengur fær. Vér snérum oss því til herra forsætisráðherrans1), sem þá um tíma fór með fjármálin í fjarveru herra fjármálaráðherransa) og fórum þess á leit, að ráðuneytið úrskurðaði að skattkrafan á hend- ur h.f. „Víðir" fyrir nefnt ár i skyldi niður falla þar sem þetta væri að svo komnu eina leiðin til að bæta úr misréttinu. Forsætisráðherrann lét þá í ljós að sér þætti krafa vor eðli- leg og réttmæt, ef rétt væri skýrt frá málavöxtum. Kvað þo ráðu- neytið ekki geta gefið eftir skatt- inn, en taldi sig fúsan til að flytja málð inn á þing og leggja með því, að þingið eftir atvikum ónýtti kröfuna. Greiddum vér því skattupphæðina til bráðabirgða, Nú leið og beið þax til fjár- málaráðherra kom heim úr utan- för sinni. Fórum vér þá á fund hans til að ræða við hann um málið, og tjáði hann oss þá, að um málið gæti og ætti ráðuneytið eitt að taka endanlega ákvörðun, og þyrfti það því ekki að koma til Alþingis kasta. Virtist oss hann þá taka þannig málaleitun vorri, að fremur væru líkur til að oss yrði endurgreiddur skattur- inn, þótt ekkert segði hann um það, og létum við þá um hríð við svo búið standa. Nú fór þingið (1921) í hönd og fengum vér ekki svar frá ráðu- neytinu. Og svo leið á þingið og þingi sleit að vér fengum ekki svar, þrátt fyrir munnleg tilmæU. Loks fengum vér svarið eftir þinglausnir með bréfi dags. 26. maí 1921 og á þá leið að ráðu- neytið sæi ekki fært að endur- greiða hinn umrædda tekjuskatt og færði þær ástæður fyrir „að stjórnarráðið fær eigí séð, eftir þeim upplýsingum sem fyrir liggja, að hér að lútandi lagafyr- irmæli hafi að neinu leyti verið misskilin af skattanefnd Hafnar- fjai-ðari), og þótt svo kynni að vera, að réttum reglum hafi eigi alstaðar verið fylgt, getur það út af fyrir sig eigi gefið rétt til end- urgreiðslu, en þess má geta, að a. m. k. sum fiskiveiðahlutafélög hér í bænum virðast hafa greitt samskonar skatt hér í bæ umrætt ár". Með þessu er sögð saga máls- ins og síðan rökstyður félags- stjórnin það, að hún getur ekki unað við þessi málalok. Hún seg- ist alls ekki hafa haldið því fram að félagið væri óskattskylt frem- ur en önnur slík félög. En í um- mælum stjórnarráðsins „felist ó- bein ákæra á hendur ráðuneytinu sjálfu fyrir að hafa vanrækt að sjá um að lögunum væri réttilega framfylgt. Hafi skattanefnd Hafnarf jarðar gert rétt, þá hafa aðrar skattanefndir gert rangt að því er þetta atriði snertir, og sýnist það lítt verjandi, að stjórn- in láti það ráðast eins og verk- ast vill, hvort sumum, öllum eða engum er gert að greiða skatt- inn."i) Loks sýnir félagsstjórnin fram á það með óyggjandi rökum að því er virðist, að „ekkert þeirra níu starfandi [togaraútgerðar] félaga hafi borgað skatt 1920 nema Hafnarfjarðarfélögin „Víð- ír" og ,,ímir"."i) Er það talið upp að þetta ár voru starfræktir auk Hafnarfjarð- artogaranna níu togarar í Reykja- vík og enginn þeirra var látinn borga þennan skatt. En „Víðir" borgaði kr. 31,245, eins og áður er sagt, og Ýmir kr, 15,100. Vanræksla fjármálastjórnarinnar. Mál þetta liggur svo ljóst fyr- ir, að þess gerist ekki þörf að fjölyrða um það. J>að er með öllu vafalaust, enda játað af Magnúsi Guðmundssyni fjármálaráðherra, að á árinu 1920 áttu. öll þessi togarafélög að greiða þennan skatt af gróða sín- um árið 1918. Aðeins tvö félög greiða skatt- inn. Ábyrgðin á þessum gríðarlegu vanheimtum á tekjum í ríkissjóð- x) p. e. Jóns Magnússonar. 3) þ. e. Magnúsar Guðmundssonar. Til kaupfélaga! H.f. Smjðrlíkisgerðin í Reykjavík er stofnuð í þeim tilgangi, að koma hér á smjörlíkisframleiðslu, sem geti fyllilega jafnast á við samskonar iðn erlendis, bæði hvað gæði og verð snertir. Eflið íslenskan iðnað. Biðjið um íslenska smjörlíkið. Afgreiðsla Tímans er flutt í Sambandshúsið á Arnarhólstúni. Opin frá 8-12 f. h. Sími 496. *) fceturbreyting hér. ínn Mýtur að lenda á þáverandi f jármálaráðherra Magnúsi Guð- mundssyni. pað er eitt æðsta hlutverk fjár- málaráðherrans að hafa eftirlit með því að þær tekjur séu goldn- ar í ríkissjóð sem Alþingi hefir mælt fyrir um með lögum. J>að er óhugsandi að ráðherr- ann geti skotið sér á bak við skattanefnd Reykjavíkur, Eða: hvað bæri fjármálaráðherra nú að gera ef t, d. skattstjóranum í Reykjavík þætti það viðeigandi að sleppa t. d. öllum togarafélög- unum? J>að væri á ábyrgð ráð- herrans að láta slíkt ekki líðast. Enda getur vart hjá því farið að ráðherranum hafi verið kunn- ugt um að svona var gert, Er hér ekki um neina smáupp- hæð að ræða. pessi tvö Hafnarfjarðarféiög greiða í skatt rúmlega 46 þús. kr., eða að meðaltali rúmlega 23 þús. krónur. Sama árið eru starfræktir níu togarar í Reykjavík, sem ekki borga skattinn. Sé gengið út frá meðalskattinum 23 þús. kr. á hvern togara, myndi upphæðin hafa numið 207,000 krónum — tvö hundruð og sjö þúsund krónum. Ríkissjóðinn íslenska munar um minna en að missa slíkar tekj- ur á hinu erfiða reikningsári 1920. Og eigi nú réttlæti að eiga sér stað hlýtur tekjumissirinn að verða ennþá meiri. J>ví að hvaða réttlæti er í því að láta eingöngu Hafnarfjarðarfélögin tvö greiða þennan skatt? Verði þessum félögum goldinn skatturinn aftur er tekjumissir ríkissjóðsins rúmlega 253,000 krónur, eða meir en fjórði partur úr miljón króna. J>að verður ekki hjá því kom- ist að skjóta slíku máh undir dóm- stól þjóðarinnar. Slíka f jármálastjórn getur þjóð- in með engu móti þolað. pjóðin á að eiga það víst að sá maður sem er fjármálaráðherra gangi eftir því að lögboðnar tekj- ur séu goldnar í ríkissjóðinn. J>að er óþolandi ranglæti að sumir skattþegnar fái að sleppa 'við borga skatta en aðrir, sem al- veg eins er ástatt um verði að borga skattana. En því miður er þetta ekki eina dæmið sem upp kemur eftir á um fjármálastjórn hins fráfarandi f j ármálaráðherra. Samábyrgð þjóðamia. I nýkomnu skeyti frá útlöndum er sagt frá því, að stjórn Bret- lands ætli að gangast fyrir því, að allar hernaðarskuldir innbyrðis, milli bandaþjóðanna verði látnar falla niður. Sömuléiðis að skuld Pjóðverja við Bandamenn verði færð niður um tvo þriðju hluti. Sagt er að stjórn Bandaríkjanna sem er aðili fyrir hönd stærsta lánveitandans, sé samþykk þess- um tillögum. J>etta eru vafalaust þýðingar- mestu tíðindin, ef úr verður, sem síminn hefir borið hingað til lands um mörg missiri undangengin. Hver er ástæðan til þess að tvær ríkustu þjóðir heimsins, Bandaríkjamenn og Bretar, vilja ganga inn á það að gefa upp ó- tölulegar miljónir í útistandandi skuldum ? Ástæðan er einföld. J>essar skuldir eru svo miklar, að þær liggja eins og farg á öllum þjóð- um heimsins. J>ær stöðva fram- leiðsluna, þær gera peninga sumra þjóða verðlausa, þær valda atvinnuleysi, hungri, kyrstöðu og afturför. Sigurvegararnir gefa upp hin- um sigruðu. Lánardrotnar gefa upp hinum skuldugu. Neyðin hef- ir kent hinum voldugu að sjá og skilja samábyrgð þjóðanna. Bandamenn hafa sigrað Miðrík- in. Bandaríkin sitja yfir ógnar- auði, og því nær alt gull verald- arinnar hefir dregist til þeirra. Samt geta sigurvegararnir og lánardrotnar heimsins ekki notið ávaxtanna af aðstöðu sinni, nema því að eins að hinir.sem tapað hafa í leiknum, þeir sigruðu og skuldugu verði réttir við úr falli sínu. Fyrir stríðið mundi engum hafa komið til hugar að hvert land væri svo háð ástandi annara landa eins og raun ber nú vitni um. Sama var sagan við friðar- samningana. J>á héldu Englend- ingar að þeir gætu látið jÞjóð- verja borga allan hernaðarskað- ann, þó að það tæki nokkra mannsaldra. Nú-ef raunin önnur. Samhjálp þjóðanna er eina lífs- vonin. Ekki sundrung, samkepni og fjandskapur. Afbragðsafli hefir verið undan- farið í flestum veiðistöðvum. °9 fjárveitingavaldið. J>að dylst engum að landbúnað- urinn íslenski er staddur í mikilli hættu. Annars vegar hafa undan- farin harðæri lamað bændastétt- ina fjárhagslega. Hinsvegar eru horfurnar mjög illar um verð fyr- ir framleiðsluvörur bænda. J>að dylst engum að þrátt fyrir þetta bólar á meiri framsóknar- hug af hálfu forkólfa landbúnað- arins en nokkru sinni áður. Allra síðustu árin hefir verið lagður margvíslegur og merkur grund- völlur að viðreisn landbúnaðarins, einkum að forgöngu Búnaðarfé- lags Islands. Af mörgu má aðeins nefna: búsáhaldasýninguna„frás'- vélina, hinar auknu áveitur, vot- heysgerðina o. s. frv. Á ó'ðrum stað í blaðinu ritar forseti Búnað- arfélagsins í stórum dráttum um verkefnið sem fyrir liggur. Sakir standa því þannig: Bún- aðarforkólfar Islands ætla að snúa erfiðleikum landbúnaðarins í nýja framsókn. þeir eru að hefja viðreisn landbúnaðarins ís- lenska é nýjum grundvelli, sem er í samræmi við nútímann. Sú viðreisnarbarátta verður ekki háð nema með öflugum stuðningi þings og stjórnar. Gamla stjórnin svaraði þessari viðleitni með því að leggja það til að lækka stórkostlega styrkinn til Búnaðarfélags Islands. Ekki á einu einasta sviði sáust þess merki á fjárlógunum, að gamla stjórnin vildi hjálpa til um viðreisn landbúnaðarins. Ekki einum einasta eyri af hinu fræga, enska miljónaláni vildi hún veita til styrktar bændastéttinni, eða til aukinnar ræktunar í landinu. pingið bregst öðru vísi við. A. m. k. að nokkru leyti vill það styrkja þessa viðreisnarbaráttu. En styrkur þings og stjórnar verður að vera heill og óskiftur. þegar fulltrúar landbúnaðarins bera fram vel rökstuddar kröfur um þann styrk sem atvinnuvegur- inn þarfnast, á enginn að skoða hug sinn um að veita þann styrk þegar í stað. Sparnaðaröld er hafin og á að hefjast betur. En sparnaður um að styrkja atvinnuvegina er hin allra hættu- legasta eyðsla. Hvaðanæfa á landinu munu kjósendur dæma þing og stjórn eftir því hversu brugðist er við málaleitununum um að styðja undirstöðuatvinnuveg landsins. Fjárhagurinn. Svo undarlega ber nú við að þeir keppast hvor við annan, Magnús Guðmundsson og Bjarni Jónsson frá Vogi, um að telja sjálfum sér og öðrum trú um að fjárltagur landsins sé hinn glæsilegasti. Gengur Magnúsi það til, vitanlega, að reyna að breiða yfif"hversu hörmulega hann hefir skilist við f járhaginn. Fáir munu þeir vera sem láta blekkjast af þessum fagurgala, enda hafa menn séð . fyllilega veilurnar á fjármálaræðu M. G. í þingbyrjun- inni. Vikið er að einu atriði fjár- málareksturs M. G. á öðrum stað í blaðinu. Og fleira mun á eftir fara.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.