Tíminn - 29.04.1922, Blaðsíða 1

Tíminn - 29.04.1922, Blaðsíða 1
©jaíbfett 03 afgreiðslumaöur ítmans er S i g. u r <} e i r ^riörtfsfon, Sambanfcsr/úsinu, HeYfjatrif. C í m a n 5 er t Sambanosbúsimt. (Dpin baglega 8—\2 f. b, Sími ^96- YI. ár. Reykjavík 29. apríl 1922 17. blað Þinglokin. J>ingi var slitið síðastliðinn mið- vikudag og síðari hluta dagsins lögðu sumir þingmenn af stað heim með Sterling. ' • J>að er nauðalítið sem eftir þingið liggur. Og munu það marg ir mæla, að þingið hafi skilist illa við um mörg mál. Nálega aldrei munu þingmenn hafa fengið jafneindregnar áskor- anir, eins og fyrir þetta þing, um að stofna til alvarlegra ráð- stafana í verslunarmálunum til þess að bæta aðstöðu landsins. Framsóknarflokkurinn einn stóð heill og óskiftur með þeirri stefnu. Nálega öll hin sundur- leitu öfl í þinginu sameinuðust á móti. peim tókst það, að koma í'veg fyrir þessa framkvæmd. Annað stórmálið sem kjósendur fálu þingmönnum alveg sérstak- lega, var það að draga úr em- bættabákninu, leggja niður óþarf- ar stofnanir o.-s. frv. þetta hefir líka orðið að engu í höndum þings ins. Sparnaðarnefnd var að vísu kosin í þingbyrjun. En það var óhugsandi að þeir menn sem voru marghlaðnir öðrum störfum, gætu unnið mikið á í þessu efni, eink- anlega vegna þess, að í þinginu var ekki til nógu stór hópur sam- stæðra manna til að fylgja með skynsamlegum sparnaðartillögum. J>að kemur nú á herðar lands- stjórnarinnar að bæta úr þessum mistökum þingsins. Allmikill hóp- ur þingmanna og gríðarmikill hópur kjósenda um land alt, vænt- ir þess eindregið að landsstjórn- in láti leysa af hendi mikla vinnu í þessu efni. Mun Tíminn telja 1 það skyldu sína að veita hið fylsta aðhald í þessu efni af hálfu almennings. Á næsta þingi verður landsstjórnin að bera fram róttækar tillögur um sparn- að á öllum sviðum í húshaldi rík- isins. Ný lagasmíð hefir verið miklu minni á þessu þingi, en áður. Verður ekki um það fengist, því að nýi lagafjöldinn var orðinn að plágu. Að einu leyti er verk þessa þings stórum betur unnið en áð- ur. Fjárlögin eru nú afgreidd ná- lega tekjuballalaus. J>ó eru nálega sömu menn á þingi nú og voru í fyrra. J>essi stórkostlegi munur stafar aðallega af tvennu. Annars- vegar hafa kjósendur um alt land veitt þingmönnum afarsterkt að- hald um sparnað. Kjósendur hefðu alls ekki þolað það, að fá aftur samskonar fjárlög og í fyrra. Hinsvegar var ástandið nú gjör- breytt að því leyti að ný stjórn var tekin við völdum, sem fullan vilja hafði á að krefjast ráðdeild- arfullrar meðferðar á fjárlögun- um, sem og hefði haft bolmagn til, ef á hefði þurft að halda, að krefjast skynsamlegra fjárlaga. þannig hefir það reynst í þetta sirin, að það er ekki nema að sumu leyti, sem skynsamleg úr- lausn mála hefir fengist á þing- inu. þannig verður það eftirleið- is þangað til til er í þinginu á- kveðinn meiri hluti samstæðra manna, sem ber fulla ábyrgð á stjórn landsins og úrslitum stór- málanna. það er auðsætt að slíkur meiri- hluti getur ekki skapast, fyrst um sinn a. m. k., nema með því að Framsóknarflokkurinn nái hon- um. Kjósendur landsius fengu vilja sínum framgengt um skynsamleg fjárlög. J>eir geta qg fengið vilja sínum framgengt um skynsamlega meðferð málanna yfirleitt með því að fylkja sér undir merki Fram- sóknarflokksins og senda fulltrúa hans nægilega liðsterka á þingið. Málaloi — í bili. pingið réði Spánarmálinu til lykta, á þeim grundvelli sem ráð var fyrir gert í síðasta blaði. Mál- ið var afgreitt með margföldum afbrigðum. Einn þingmaður, Jón Baldvinsson, greiddi atkvæði á móti frumvarpinu. Tveir þing- menn greiddu ekki atkvæði. Urgur mikill var í herbúðum gömlu stjórnarinnar yfir því að horfið var frá fullkominni upp- gjöf á sjálfsákvörðunarrétti okkar íslendinga. Síra Sigurður Stefáns- son og Jón porláksson gerðust talsmenn þess málsstaðar. J>eir hörmuðu það að fá ekki fremur að samþykkja frumvarp Jóns Magnússpnar. Slíkir menn eru æ til hjá öllum þjóðum. Morgunblað- ið hefir góðfúslega birt ræður þeirra félaga. Á öðrum stað hér í blaðinu geta menn lesið ræðu Sveins Ólafssonar. Hefir hann fyrri. talað fyrir munn margra, þótt virst hafi standa nokkuð ein- mana. - Eins og lamaðir menn stöndunl við íslendingar eftir þessi mála- lok, þótt ekki sé enn nema í bili. Við höfum mist í mikils. Við höf- um látið erlent vald kúga okkur í alinnlendu máli, sem viðkemur baráttu okkar fyrir bættum efna- hag, meiri mannúð og siðferði. Alnauðugir verðum við að horfa upp á það að fulltrúar okkar sam- þykkja það að vín verði flutt til landsins; þvert ofan í yfirlýstan vilja alþjóðar. Stórt skarð er orð- ið fyrir skyldi um sóma hinnar íslensku þjóðár, og það að mörgu leyti — þó að ekki sé enn um endanlega uppgjöf að ræða. Tvent er nú fyrir hendi að gera: að krefja til reikningsskapar þá sem valda þessum háðungar bráðabirgðaúrslitum með hinum óhæfa flutningi málsins, nálega að öllu leyti, og að nota ársfrestinn vel til hinn- ar endanlegu úrslitaglímu, sem háð verður á næsta alþingi. Tíminn mun telja það skyldu sína að rækja þetta verk að sínu leyti, eftir fremstu getu. J>að verður að vekja þjóðina enn miklu betur en orðið er til meðvitundar um, hversu óendan- lega mikið hún á undir um end- anleg úrslit málsins. J>að verður að skýra málið enn á ný frá öll- um hliðum. J>að verður að gera þann flokk ósigrandi, sem neitar að selja frumburðarrétt þjóðar- innar, sem neitar að glata heiðri þjóðarinnar, sem neitar því að er- lent vald hafi leyfi til að banna íslensku þjóðinni að keppa eftir meiri mannúð og siðferði eftir þeim leiðum, sem hún telur réttar. Bannmennirnir og bindindis- mennirnir munu að vísu telja sér sérstaklega skylt að hef jast handa Sáiðhafira, til'búmn abnrd. grasfilræ, gnlröfiiafræ og fóðumæpnfræ útvegar Islands. í þessu máli. En í raun og veru er ekki um þeirra mál að ræða frem- ur en annara. J>að er um það mál að ræða sem sérhverjum á að vera hjartfólgið, sem með fullum skilningi vill heita góður íslend- ingur. En allra þyngsta skyldan ligg- ur á herðum landsstjórnarinnor. Á hénnar herður hvílir það fyrst og fremst að reyna að bæta fyrir hin mörgu og óhæfu afbrot gömlu stjórnarinnar í málinu. Ársfrest- inn ber henni að nota til J-ess að bægja frá hættunni semi vofir yf- ir sjávarútveginum. En í jetta sinn skal ekki vikið að þoim leið- um sem að því mark liggja. — Gamall sjómaður á Akuréyri, sem á uppkomna syni sem og stunda sjó, lét þau orð i'alla sem hér segir: „Heldur vil eg að syn- ir mínir hafi þriðjungi lægra kaup, en að alt kaupið þeirra fari fyrir vín". Á hinu leytinu blasir við sú al- viðurkenda staðreynd, að frelsi og heiður, hvort heldur er einstakl- inga eða þjóða, verður ekki met- ið til fjár. Heilir íslendingar, til þeirrar baráttu að sjá borgið því mikla mannúðar og siðferðismáli, sem við höfum barist fyrir í fylkingar- broddi þjóðanna! Heilir íslending- ar til þeirrar baráttu að sjá borg- ið frelsi lands okkar, sjálfum okkur til handa og afkomendum okkar í þúsund ár! Úr bréfi frá landa vestra: „Sjaldgæfur heiður hefir hlotnast landa okkar sem heitir Skúli Hrut- fiord. Hefir hann verið kosinn „allsenior president" stúdenta í Minneotafylki í Bandaríkjunum. Segir svo í þarlendu blaði, að það sé mesti heiður sem hlotnast geti stúdentum þar í landi. Faðir Skúla gekk undir nafninu Leifur Hrútfjörð, en þorleifur er rétta nafnið, og er úr Hrútafirði, bók- gefinn sérvitringur, en aldrei auð- ugur. J>að er annars segin saga, að íslensku unglingarnir, sem ól- ust upp í Duluth, hafa í saman- burði við íólksfjölda skarað fram úr öðrum. Leifur sonur Sigfúsar Magnússonar var lengi við stjórn- arstörf í Washington þangið til í fyrra að hann var sendur til Genf og vinnur þar eitthvað við skrifstofu Alþjóðabandalagsins. Kona Sigfúsar og móðir Leifs var Guðrun dóttir síra Benedikts Kristjánssonar frá Mula, dáin fyrir nokkrum árum, en Sigfús bjó áfram í Duluth þar til í haust sem leið að hann flutti til dóttur sinnar í Yakima, Wash. J>ar bjó Jóhann Einarsson bróðir Indriða Einarssonar lengst af verutíma sínum vestanhafs, og sonur hans er Dr. Sturla Einarsson kennari í stjörnufræði við California ríkis- háskólann í Berkely. Hanna syst- ir Sturlu var skólakennari í Du- luth til margra ára, en er nú flutt til Seattle og er þar við sömu stöðu." Eg kom nokkrum sinnum á sýn- ingu Jóhannesar Kjarvals, sem ritað hefir verið um í ýmsum blöðum þessa dagana, en eg yerð að játa, að sú mynd, sem mér varð starsýnast á þar, var Kjar- val sjálfur, eins og hann er nú heimkominn, að líkindum fyrir fult og alt, með óþrjótandi starfs- þrek og kapp til þess að ryðja hér braut í föðurlandinu, fyrir nýrri, sterkri stefnu. Eg hefi altaf fylgst með fram- sókn Kjarvals frá því fyrsta, er eg sá örlitla sýningu hans hér í Reykjavík, og hefi stöðuglega bú- ist við því, að hann myndi einmitt um þetta leyti snúa heim, full- numa frá skólum annara. Hann hefir byrjað yngri og unnið leng- ur í þeim skólum, en flestir aðr- ir íslenskir listabræður hans, enda er hann nú orðinn þeirra svip- mestur og vænlegastur til frægð- arverka, sem geti borið nafn Is- lands uppi ytra fyrir sjálfstæða innlenda snild hér á meðal vor. Eins og hann hefir tekið fram sjálfur nýlega, í viðtali við blaða- mann hér, hefir Hafnarskólinn víst ráðið miklu um þann svip og einkenni, sem myndir hans hafa borið alt til þessa. En honum hef- ir tekist aS leysa sig úr þeim læð- ingi. Ferðin til Italíu hefir aflað honum miklu meiri framfara, held ur en gerst hefir um aðra lista- menn vora, vegna þess, að hann mun hafa unnið langbest að þvi að ná sjálfstæði gegn um alla erfiðleika, áður en hann fór suð- ur ög einmitt þegar hann dvaldi þar, vildi svo til, að hann var á þeim aldri, er breytingar verða einatt miklar í hugum og lífs- skoðunum manna. Ein af myndum hans, „Móðir og börn", er óbrotleg varða á þeim vegamótum, þar sem urðu stefnuhvörf hans. J>essi meistara- lega mynd, sem hann hefir kast- að fram og hefir hvorki viljað né getað gert neina breyting né bót á, bendir öllum þeim, sem fylgja list þessa stórfenglega og gáfaða málara með athygli á það tak- mark, sem hann nú hefir sett sér. J>að er fagnaðarefni að sjá hann leggja inn á þá braut, þar sem listin er jafnlangt frá því að lim- lesta eða skrípa guðsmyndina í andlitum eða annari sköpun, sem hún er langt frá því að bjóða fram markaðsvöru hversdagslegra og andlausra líkinga. Málaralistin hefir rík áhrif á menningu þjóð- anna. Yfirgangur raups* og aug- lýsinga. um einskisverðar myndir er fult svo skaðlegur, þegar ræða er um liti og línur, eins og þegar átt er við bundið eða óbundið mál. J>ví miður hefir alt of mikið náð. hingað út til Islands af danskri ómenriing í list og það er ómælt enn, hve hraparlegt tjón þau áhrif hafa unnið vorum fá- tæka sjóði og fámennu þjóð. Auð- vitað hefir margt af því lakasta, sem sést hefir hér af því tæi, ver- ið unnið af mönnum, sem hafa flúið frá hinu erfiðara viðfangs- efni náttúrlegrar og heilbrigðrar listar inn í útúrkróka og afvegu fegurðarsnauðrar og löglausrar sérvisku, þar sem svo auðgert er, hve skammt sem komið er námi og þekkingu, að halda uppi sjálfs- áliti og prédika um fullkomnun eigin afreksverka. Grundvallarlög- mál allrar listar, að segja og sýna það almenna á sérstakan hátt, nær ekki til stjórnleysingjanna, sem byggja sér upp sinn eigin heim, þar sem þeir ráða einir lög- um og lofum í ímynduðu ágæti og sjálfshóli. En Kjarval verður upp frá þessu aldrei talinn í þeim hóp. Hann hefir gengið þyrna- braut listarinnar með karlmensku, dygð og óbifanlegri trú, og nú ligg'ur fyrir framan hann ævalang- ur vegur upp í hæðirnar. Hann er nú genginn í skóla til sín sjálfs og Island er auðugt af yerkefn- um fyrir hann. Andlitsmyndir hafa sjaldan sést málaðar af hreinni list hér á landi, efalaust vegna þess, að myndalist vor hefir aðeins náð nokkurri fullkomnun hjá svo fáum. Sögur vorar eru fullar af yrkisefnum, sem myndu geta unnið íslensk- um málurum heimsfrægð. En þar er viðfangsefnið svo erfitt, að sneitt hefir alloftast verið hjá því, og hafi verið ráðist í slíkt, hefir það jafnaðarlegast borið vott um hörmulega lágt stig, sameinað við oftrú á lítt þroskaða og skamt komna list. Enginn efi virðist vera á því, að meðal núlifandi ís- lenskra málara er Kjarval sá, sem vænlegastur myndi geta ver- ið til að ausa af þeim fjársjóð- um, sem sögur vorar geyma. Eg vil geta þess, að mér fund- ust tvær aðrar myndir á sýning- unni standa næst þeirri, sem eg hefi nefnt hér að framan, en það voru hvorttveggja andlitsmyndir, önnur af konu málarans og hin af honum sjálfum. Konumyndin ber vott um frábærlega íþrott og djúpa sýn á sál og manneðli, en sjálfsmyndin er mjög öfguð, enda þótt hún einnig sé gildur vitnis- burður um ríkan þrótt og snild í teikningu og litum. þetta finst mér benda á, hvert Kjarval ætl- ar sér. Og taki hann það fyrir með öllu sínu þreki og vilja, þá þarf ekki að efast um, að ein- mitt honum muni takast að sýna heiminum fagrar og svipmiklar myndir frá vorum gamla, fræga söguheimi. Reykjavík 28. apríl 1922. Einar fienediktsson. Embajtti. Dr. Páll E. Ólason hefír nú fengið veitingu fyrir pró- fessorsembættinu í íslenskri sögu við háskólann. Jakob Möller var kosinn í bankaráð íslandsbanka í stað síra Eggerts Pálssonar.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.