Tíminn - 20.05.1922, Blaðsíða 1

Tíminn - 20.05.1922, Blaðsíða 1
\ <&)aíbti>xi og afgreibsluma&ur Cimans er 5 í 9 u t* g e i r $ r i o r i f s f o n, Sambanbsfyúsinu, KeYfjar>íf. %Kfa,Z2vbs>ía. ÍL í m a n s er i Sambanbsbúsinu. ©pin baglega 8—\2 f. b Sími ^96- VI. ár. Reykjavík 20. maí 1922 21. blað Hallgríms Krístinssonar forstjóra á aðal- fundi Sambands ísl. samvinnuíélaga. Tíu mánuðir eru liðnir síðan við komum hér saman síðast á aðalfund. Yður er kunnugt, a%mánuðum saman áður en hann var haldinn, breiddu sumir keppinautar vorir og mótstöðumenn þann orðróm um alt landið, að Sambandið væri að fara á höfuðið. Rak svo langt, að stjórn þess ásamt forstjóra sáu sig tilneydd að fara á fund aðallánardrottins síns, Landsbank- 'ans, og biðja hann um yfirlýsingu, sem hnekti þessum orðrómi. Yfir- lýsingin yar fúslega í té látin og síðan birt í öllum blöðum lands- ins. Efni hennar var á þá leið, að bankastjórnin hefði kynt sér fjár- hagsreikning Sambandsins, að hagur þess með hliðsjón á hinum örðugu tímum væri góður, og að hún bæri fult traust til Sam- bandsins og framkvæmdastjórnar þess. Á fundinum var svo samkvæmt ósk minni kosin 7 manna nefnd til þess með aðstoð endurskoð- enda og forstjóra að kynna sér reikninga Sambandsins og hag all an eftir því sem unt væri og frí- tímar frá fundinum leyfðu. Eftir béndingu minni voru ekki kosnir í nefndina fulltrúar úr nokkrum stærstu og elstu félögum Sam- bandsins, sem vitanlegt var að voru meðal bestu stuðningsmanna þess og þessvegna kynnu af ein- hverjum að verða taldir hlutdræg- ir við rannsókn þessa máls. En bent skal einnig á, að ekki komust í nefndina fulltrúar þess eina félags, er látið hafði í ljós óánægju með Sambandið. Fulltrú- um þess var boðið að starfa með nefndinni, sem þeir og gerðu. Gerðu þeir enga athugasemd við álit nefndarinnar eða fundarálykt- un þá, er hún hafði samið og samþykt var einróma af fund- irium. Álit riefndarinnar og fundar- ályktun hljóðaði á þá leið, að nefndin hefði kynt sér rekstur Sambandsins, reikninga þess og fjárhagsástæður, ennfremur á- stæður hinna einstöku deilda, og fullvissað sig um, að illkvitnis- orðrómur sá, sem breiddur hefði verið út um landið um Samband- ið, væri á engum rökum bygður. Fjárhagurinn væri góður, eftir því sem vænta mætti á þeim tíma, og skuldir Sambandsdeildanna tryggar. Eg taldi rétt að hefja mál mitt með því, að rifja upp þenna þátt starfa síðasta aðalfundar. Hann var einn af nauðsynlegustd störf- unum. Á slíkum tímum sem nú standa yfir, er næstum lífsnauð- syn fyrir sérhvern fjármálafélags- skap að sem allra flestir, að unt er, af þeim, sem taka þátt í hon- um, geti kynst og athugað stjórn hans og rannsakað hinn raunveru- lega hag fullkomlega niður í kjöl- inn. Eg óska því nú, eins og á síð- asta aðalfundi, að kosin verði sjö manna nefnd í þessu skyni. Með væntanlegt starf slíkrar nefndar fyrir augum vil eg því haga skýrslu minni í þetta sinn nokkuð á annan veg en verið hef- . ir áður. Lesa minna upp úr reikn- ingunum, benda þar aðeins á aðal- niðurstöðurnar, en vera því fjöl- orðari um kaupsýslustarfið sjálft og ástandið og horfurnar nú. Eg geri ráð fyrir að allir fund- armenn og allir samvinnumenn landsins, sem eru það meira en að yfirvarpi, taki gildar yfirlýs- ingar þær, sem eg nýskeð hefi minst hér á, og er þá þar með viðurkent, að hagur Sambandsins hafi eftir atvikum verið góður fyrir 10—12 mánuðum síðan. En hvernig er hann nú? Ekki hefir orðrómurinn minkað á þessu tímabili um að Sambandið væri að fara á höfuðið. Ekki hafa of- sóknirnar minkað, hvorki leynt né Ijóst. Og sumir samvinnumanna sjálfra hafa muldrað eitt og ann- að í barm sinn. Hefir þá breyt- ingin orðið svo mikil þessa síðast- liðna 10 mánuði, að nú sé alt að velta um þverbak? það skal nú athugað frá mínu sjónarmiði, með því að skýra frá störfum Sambandsins síðastliðið reikningsár og það sem af er þessu ári og gera grein fyrir árangrinum. Kaup útlendra vara. Vörur, sem sendar hafa verið beint til félaganna frá skrifstof: unum erlendis síðastliðið ár nema: þess á leit að Sambandið hefði með höndum verkfærasölu í land- inu, sem eg áleit ekki rétt að skor- ast undan, en af því leiddi svo að eg lét leiðast til að taka fyrnefnda 6 vagna. I vöruforðaskránni eru nú vagnar þessir tilfærðir með rúmlega 700 kr. verði hver, að meðtöldum góðum aktýgjum, og ætti því ekki að verða á þeim neitt stórtap hér eftir. Verð vöru- leifanna yfirleitt hefir verið fært niður svo sem þurfa hefir þótt, til þess það væri í samræmi við verð samskonar vara, sem kæmu frá útlöndum, og auk þess tilfærð 10% afföll. Má því fuhyrða, að tilgreind upphæð í vöruforða um áramótin síðustu sé síst of hátt talin. Af því borið hefir á óánægju út af því, hve vörur frá Leith- skrifstofunni voru dýrara síðustu mánuði ársins, skal eg lítillega drepa hér á orsök þess, þótt bú- ið sé fyrir löngu að skýra það mál bréflega fyrir forstjórum félaganna. Orsökin var gengis- munur sterlingspunds og íslensku krónunnar. Vér höfðum ekkert fé til vörukaupa handbært í Bret- landi á þjeim tíma nema sterling- pund, sem kaupa varð háu verði í íslenskum krónum. Aftur á móti reiknuðum vér ekkert gengi á dönsku krónunni fram að áramót- um. Mætti ef til vill segja, að ranglátt hef ði verið að reikna ekki gengi á dönsku krónunni í sam- ræmi við stérlingpund, en það sá- um vér oss ekki fært, þar sem Frá Hafnarskrifstofu.................. Frá Leithskrifstofu.................. Frá aðalskrifstofunni hér af vörum þeim, sem fyrirliggjandi voru við ársbyrjun, og þær vörur frá skrifstofunum erlendis, svo sem tunnur og salt o. fl., sem verðlagt hefir verið hér; enn- fremur vörur frá Landsverslun alls...... kr. 2.088.848.21 — 449.834.40 1.968.228.63 Hefir þá vörusalan yfir árið numið samtals I ársbyrjun 1921 voru vöru- birgðir hér með niðursettu verði fyrir kr. 550.556.61, ,en við síð- ustu áramót kr. 266.186.88. Nú er selt af þeim forða milli 50 og 60 þús. kr. Stærstur póstur vörubirgðanna við áramótin síðustu er timbur norður á Akureyri fyrir um kr. 100.000.00. Var það timbur keypt í Svíþjóð fyrir félög við Húna- flóa og Kaupfélag Norður þingey- inga á Kópaskeri, ásamt nokkr- um skipsförmum til annara fé- laga. En skip fengust ekki til að flytja það á hafnirnar til viðtak- enda, og þótti því réttara að taka það til Akureyrar heldur en greiða kostnað við geymslu þess í Svíþjóð. pá er töluvert af vöru- forðanum gaddavír, landbúnaðar- verkfæri, sláttuvélar, skilvindur og kerruhjól. Eftirstöðvarnar eru vefnaðarVörur, reiðtýgi, skóhlífar og ýmislegt smádót. Ennfremur vil eg minnast á vagna þá hina miklu, sem hér eru á lóð Sambandsins, og sumum vinum okkar samvinnumanna hef- ir orðið tíðrætt um. Sambandið hefir aldrei átt nema 6 af þeim. Hinir eru eign Búnaðarfélags ís- lands. Vagnar þessir voru keypt ir í Englandi af fyrverandi verk- færaráðunaut Búnaðarfélagsins,E. V. Briem og þórólfi Sigurðssyni. Hugðu þeir þá mundu reynast vel til vöruflutninga og m/ilaraksturs við vegagerðir, með því að þeir yrðu dregnir af dráttarvélum (tractorum). Búnaðarfélagið fór gjaldeyrisvörurnar að litlu leyti kr. 4.506.911.24 gátu notið gengiðhagnaðar í þetta sinn. Og að það var ekki unt, orsakaðist af því, að allar út- landar vörur frá ársbyrjun, aðrar en ofannefndar vörur frá Leith, voru verðreiknaðar án gengis, skuldin fyrir þær í dönskum kri, sem varð að greiðast með andvirði gjaldeyrisvaranna. Annars skýrði eg þetta atriði nokkuð á síðasta aðalfundi, og sleppi því að fara nánar út í það nú, nema ef ósk- að verður frekari upplýsinga. Sala gjaldeyrisvaranna. Eg get vel farið þar fljótt yfir sögu, sökum þess að framkvæmd- arstjóri Jón Árnason hefir tekið að sér að gera fundinum grein fyrir þeim málum, auk þess sem hann mun svara væntanlegum fyrirspurnum. En af því þetta er nú sí síðasta sinn, sem mér ber svo að segja einum að svara til ábyrgðar um þessi sem önnur störf Sambandsins, þá þykir mér hlýða að minnast á aðalatriðin, sérstaklega aðallandbúnaðarvör- urnar ull, gærur og kjöt. Ullin. Eg þykist vita, að fundarmenn reki minni til skýrslu þeirrar um ullarsöluna, sem lá fyrir síðasta aðalfundi, þar sem meðal annars var skýrt frá tilraunum sem gerð- ar höfðu verið með að selja ull til Póllands, en höfðu mistekist af ýmsum ástæðum, sérstaklega þó sökum hkis lága gengis pólska marksins. pessum tilraunum var rækilega haldið áfram síðastliðið ár, þótt árangurinn sé ekki sýni- legur enn. Skrifstofu vorri í Höfn tókst að komast fram hjá millimönnum þeim, sem áður höfðu verið við þetta mál riðnir, og ná beinu sambandi við firma í Danzig, sem hefir mjög góða að- stöðu til ullarsölu bæði í Póllandi og pýskalandi. Framkvæmdar- stjóri firma þessa var á stríðs- árunum í yfirherstjórnarráði þjóðverja og hafði með höndum umsjón og eftirlit kaupsýslumála í landshlutum þeim, sem þjóð- verjar lögðu undir sig á austur- vígstöðvunum. þekkir hann því vel hin stærri firmu og banka í löndum þessum, auk þess sem hann hefir góða aðstöðu um kaup- sýslu í Berlín og víðar um þýska- land. Framkvæmdarstjóri vor, hr. O. Rafnar, fór til Danzig þegar eftir heimkomu sína héðan af síðasta aðalfundi, og undirbjó hann þá að áðurnefnt Danzigarfirma veitti alt að 2000 ullarböllum móttöku, sem það annaðist sölu á ásamt trúnað- armanni, sem Sambandið mundi senda til Danzig. Um þetta bil voru miklar líkur til að ullin seld- ist fyrir 3 krónur kíló komin til Danzig. Tímabilið frá ársbyrjun fram í september var pólskur ullariðnaður í sæmilegu gengi. Pólska stjórnin keypti mikið af allskonar fataefnum handa hern- um, sem var í slæmu ásigkomu- lagi eftir ófriðinn við Rússa. Samtímis féllu pólskir peningar í verði, sem greiddi fyrir því, að ullarverksmiðjurnar seldu varning sinn til annara landa. Útlitið var gott fyrir því, að verksmiðjurn- ar hefðu þörf fyrir ull vora, sem er hentug til dúkagerðar í her- mannafatnaði, sem þurfa að vera hlýir og haldgóðir. Samkvæmt umsögn ýmsra verksmiðjueigenda er hægt að nota alt að 70% af ís- lenskri ull í hermannafataefni. Skýrir þetta meðal annars hið ó- venju háa verð, sem fékst fyrir ullina á stríðsárunum og fyrst eft- ir ófriðinn, á meðan hin nýju ríki, sem risu upp að ófriðnum lokn- um, voru að hervæðast. Snemma í september lagði e.s. „Goðafoss" héðan frá landi með um 2000 balla af ull frá Sambandinu beina leið til Danzig. Um það bil fór og trúnaðarmaður vor, hr. Svaf- ar Guðmundsson, þangað suður til þess að taka á móti ullinni og annast um söluna ásamt firma því, sem fyr er nefnt. Næstu daga eftir að ullin kom til Dan- zig, vildi svo ótieppilega til, að. hátíðahöld mikil byrjuðu hjá Gyðingum, er stóðu yfir 3 vikur eða meira, en þeir hafa mesta verslun Póllands í sínum höndum. Mátti svo heita, að viðskifti öll stöðvuðust á þessu tímabili. Um' þetta leyti voru pólskir seðlar að verða því nær verðlausir. Jafn- giltu þá 100 pólsk mörk 1.85 þýsku marki. í Póllandi var óbæri- leg dýrtíð og þjóðin sáróánægð yfir ástandinu. Stjórnin varð að taka upp nýja stefnu í fjármál- um, spara stórlega útgjöld til hersins o. s. frv., og stórar pant- anir á hermannafataefnum voru látnar falla niður. Menn vonuðu þó, að eitthvað lagaðist- með verslunina þegar Gyðingahátíð- inni væri lokið, en það fór á ann- an veg, því einmitt um það leyti fengu Pólverjar mikinn hluta af Efri Slesíu, eins og kunnugt er. Við það hækkaði gengið á 100 pólskum mörkum úr tæpum 2 þýskum upp í lO.þessi skyndilega gengishækkun hafði geigvænleg áhrif í f ör með sér fyrir allan iðn- að í Póllandi. Verksmiðjurnar, sem síðasta mánuðinn höfðu ná- lega ekkert selt og lágu því með geysimikinn vöruforða, neyddust til að lækka verðið sér í stór- skaða, en gátu þó lítið sem ekk- ert selt. — Yður mun nú skiljast, að þetta varð orsök þess, að ull Sambands- ins reyndist óseljanleg, þrátt fyr- ir mikinn dugnað Svafars Guð- mundssonar. Hann ferðaðist til ýmsra verksmiðjubæja í Póllandi, til Berlínar og víðar um þýska- land, og var framkvæmdarstjóri Danzigarfirmans með honum á sumum þessum -f erðum. Samtímis voru og sendir umboðsmenn víðs- vegar um Pólland og þýskaland með ullarsýnishorn, og skrifaður mikill fjöldi bréfa í ýmsar áttir. Ennfremur skrifaðar greinar í stærsta ullartímarit þýskalands og ýms blöð í Póllandi og þýska- landi. þótt nú svo færi, að sölutilraun- irnar í PóUandi og þýskalandi bæru engan árangur frekar en ár- ið áður, má þó fullyrða, að lagð- ur hefir verið grundvöllur fyrir viðskiftum í framtíðinni, þegar á- stæður nefndra landa batna frá því sem nú er, og þessvegna taldi eg rétt að ganga ekki þegjandi fram hjá þessum tilraunum. Um starf framkvæmdarstjóra vors, hr. Guðmundar Vilhjálms- sonar, fyrir ullarsöluna, gæti -eg og fjölyrt. Hann hefir komist í samband við ullarfirmu í Ameríku og víða um Bretland, og lagt grundvöll fyrir beinum framtíð- x arviðskiftum. Er sérstaklega mik- ilsvert að fá góð sambönd í Ame- ríku, því mörg undanfarin ár hef- ir um 70% af allri íslenskri ull farið þangað, en sumt af henni auðvitað gegnum marga milliliði. Yfir höfuð þykist eg mega full- yrða, að Sambandið hafi lagt sig svo í líma síðasthðið ár til að selja ullina og leitast fyrir um ný sambönd, að frekar verði með sanngirni ómögulega heimtað. Frumvarp það um innflutnings- toll á ull til Bandaríkjanna, sem lagt var fyrir þingið í Washing- ton síðastl. sumar var eins og skiljanlegt er ein af aðalástæðun- um fyrir því, hve ullarsalan gekk seint og illa. Að vísu náði tollur- inn ekki til svonefndrar carpet wool, ullar 'sem notuð er í teppi, en menn voru hræddir um að ísl. ullin gæti ekki talist til þessarar ullartegundar. þessvegna þorðu amerískir kaupendur yfirleitt ekki að kaupa og markaðurinn yfirfylt- ist í Evrópu. J>ó fór svo* að lok- um, að Leithskrifstofu hepnaðist að selja rúmlega 1500 balla til Ameríku. I Bretlandi og Noregi seldust rúml. 80 bl. í hvorum stað, og í Kaupmannahöfn tæpl. 2900 bl. að meðtalinni ullinni sem send var til Danzig. Nettóverð ullarinnar hér heima á aðalflokkunum nr. 1 og nr. 2 varð: Sunnlensk ull nr. 1 pr. kg. kr. 2.00 Sunnlensk ull nr. 2 pr. kg. — 1.65 Norðlensk ull nr. 1 pr. kg. — 2.15 Norðlensk ull nr. 2 pr. kg. — 1.75 Gærur. Um þær get eg verið stuttorð- ur. Fulltrúar vorir erlendis leituð- ust fyrir um sölu þeirra á líkan hátt og með ullina. Og það sem gerði hana örðuga, var hið sama:

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.