Tíminn - 01.07.1922, Blaðsíða 1

Tíminn - 01.07.1922, Blaðsíða 1
<g>jaíb£ett 05 afo.veit'Slumaöuv SMrttaits cv Sig.ur9e.tr C r i 6 r i f s f 0 n, Satnbattbsljtótttu, 2vCYÍjay>íf. £E í m a 11 s cr i Sambanbsbúsimi. (D'ptn 6ao,k\3a 9—12 f. b Siitti 49<i. VI. ár. Reykjávik 1. júlí 1922 27. blað Grænlandsmálið. Eftir Einar Benediktsson. III. pótt menn hljóti nú að kannast við það hvorttveggja, að vér höf- um að réttum lögum eignarheim- ild til Grænlands, og eins hitt, að það sé í einu bæði velferðar og hagsmunamál fyrir ísland að fá viðurkendan þennan rétt vorn af alþjóðum, þá munu menn spyrja: Hvernig eigum vér að fá þessum rétti vorum framfylgt? Og til þeirrar spurningar er góð og gild orsök. Vér höfum ekki erindreka til í neinu því málefni út á við, þar sem hagsmunir Dana fara ekki saman með vorum eigin. — það á að vísu að heita svo, að vér get- um átt nokkra embættismenn ytra, sem mættu líta eftir rétti vorum og hag í þeim efnum, sem varða Island séístaklega gagnvart öðrum þjóðum. En hvað munu menn t. d. halda um sendiherra vorn í Höfn? Mundi nokkur ætla, að hann gæti komið því minsta til leiðar, þótt hann vildi, í slíku efni sem þessu, þar sem þjóðar- þótta Dana og ákaflega viðkvæmt athugunarmál þeirra sjálfra er um að ræða. Nei, einmitt í Höfn erum vér ver farnir í þá átt, en á nokkrum oðrum stað. Erindis- rekstur íslenskra mála erlendis getur ekki náð til þrætuatriða milli Dana og íslendinga. Og þetta hlýtur þjóð vor að gera sér glögga grein um. En þótt þetta sé að vísu svo, og flestir munu líta svo á, að vér get- um enn sem komið er tæplega bor- ið við að leggjameirafram til er- indisrekstrar í öðrum löndum, er ein mikil bót, einmitt í þessu efni, sem mundi geta leitt til sigurs fyrir sanngirni og réttlæti í Grænlandsdeilunni. Svo er sem sé mál með vexti, að öll þrætan velt- ur hér á sögulegum atburðum, sem gerast áður en Danir tóku sér einir vald yfir Grænlandi (1814). Að réttu lagi eigum vér því við Norðmenn um aðalkjarna þessa máls. Norðmenn segja, að Danir eigi ekki Grænland, og það er satt. Um það erum vér þeim sammála. En verði það viðurkent af alþjóðum, er hitt eftir, að fá réttlát endalok þessa máls milli Noregs og íslands. — Hér liggur fyrir 'skýr líking frá borgaraleg- um rétti. Danir hafa eignarhald á Grænlandi — en annarsstaðar um Norðurlönd, og líklega einnig hjá miklum hluta almennings í Danmörku, mun það vera einhuga álit, að þeir hafi ekki eignarrétt yfir landinu. J>að fyrsta, sem er um að gera fyrir alla þá aðilja þessa máls,er vilja fá réttlát úrslit um þetta mikilvæga efni, er það að fá létt af Grænlandi takinu, sem Danir hafa nú á því. það væri réttarfarslega eðlilegur vegur, að það væri fyrst ákvarðað, hvort Danir hafi rétt gagnvart samein- uðum kröfum Islands og Noregs til þess að loka Grænlandi og fara með það sem sína eign. En það er auðsætt, að slík krafa um ónýting eignarnáms Dana yfir Grænlandi, verður því aðeins bor- in fram með fullu afli, að Islend- ingar og Norðmenn sæki það mál sameinaðir, og liggja tvenn meg- inrök til þess, sem greina mætti þannig — svo að vér höldum samlíkingunni við borgaraleg mál- efni: Vér eigum vafalausan hlut- legan rétt yfir Grænlandi — en á hinn bóginn brestur oss tals- mann fyrir þjóðadómi um þennan rétt vorn, þar sem ríkisskipulegur málsvari vor er í þessari sök aðili máls á móti oss. Aftur á móti stendur það í áheyrn alþjóða, fyr- ir málsókn Norðmanna, að efninu til, að þeir byggja ekki á rökum frá sögu íslands um réttinn yfir Grænlandi. Eg vil nefna eitt máls- atriði til skýringar. Frændur vor- ir eystra telja Eirík rauða Norð- mann og byggja aðallega á því um tilkall til landsins, en það get- ur ekki fallið í góða jórð hjá þeim, sem vita, að Eiríkur var alíslensk- ur borgari og skilinn að lögum frá allri þegnskyldu við Noreg, þegar hann nam og bygði Græn- land með íslenskum innflytjend- um, nálægt hálfri öld eftir skip- un allsherjarríkis á íslandi. það eru raunveruleg rök, hygg- indi og hagsýni einungis, sem eiga að ákvarða afstöðu íslands til kröfu Norðmanna — en þar á móti sögulegi réttargrundvöllur- inn einn, sem vér verðum að standa á gagnvart Dönum. Norð- menn geta unnið sér og Grænlandi gagn með framtakssemi í rekstri sjávarútvegs og landbúnaðar, en Danir eru, og hafa jafnan verið, ófærir til slíkra hluta. Á hinn bóg- inn villy heimurinn ekki og gefur ekki viljað sjá Grænland undir yfirráðum neinnar þjóðar, sem hugsanlegt er, að yrði aðili hern- aðar á Atlantshafinu. íslar>d er einasta vopnlausa ríki heimsins — og þessvegna hljóta allar þjóðir, þar með einnig taldir Norðmenn, að óska' þess, að nýlenda vor frá fornu komist aftur til hins rétta eiganda, frjáls og með mannúð- legri lögskipun fyrir allar þjóðir, undir yfirráðum Islands. Fyrsta þrætan við Dani verður að leiðast til lykta á vinsamlegan' hátt,* með þjóðadómi, og þar á Noregur, á grundvelli hinnar eldri sögu vorrar að sækja um afhend- ingu landsins. Síðan mundu þeir auðveldlega geta komið sér saman við oss, því að ótæmandi auðæfi Grænlands og hin takmarkalausu flæmi af verksviðum til lands og sjávar knýja oss sjálfa til þess að óska þess fyrst og fremst, að Norðmenn sæki þar fram með öllu afli, enda eru þeir efalaust ásamt íslendingum, allra þjóða best æfðir í skóla náttúrunnar til þess að endurbyggja hið mikla eyðiland og opna auðslindir þess til hagsmuna fyrir alt mannkyn. pað var aðeins ætlun mín hér að þessu sinni að gera tilraun til þess að vekja athygli almennings á þessu mikilvægasta málefni Is- lands, síðan fullfrelsi þess sjálfs vanst. En það verður óhjákvæmi- lega nauðsynlegt að fara rækileg- ar út í einstök atriði þess, ef byggja skal upp rökstudda sann- færingu um það, sem fyrir ligg- ur, svo að áheyrn náist hjá stjórn vorri og þingi og kemur þar í f yrstu röð íram til íhugunar: rétt- lætiskrafa íslands um eign yfir Grænlandi, samstarf Norðmanria og Islendinga í þá, átt að fá land- ið frádæmt Dönum og hagsmunir heimsins af því að láta Grænland falla undir vopnlaust ríki með al- þjóðavernd. Um öll þessi þrenn aðalatriði vildi eg gjarna flytja nokkrar skýringar á sínum tíma. Járnbraut og aKsnÐn*i fossamál. Mbl. ætlar að reyna að afla J. M. fylgis á þeim tveim málum. Hefir annars ekki þorað að svara samanburði Tímans um aðstöðu samvinnumanna og kaupmanna- sinna til almennra framfaramála. Stendur samanburður Tímans þar óhaggaður. Til að byrja með verður Mbl. að stikla fram hjá vatnsráninu. Tel- ur það frumhlaup aukaatriði. pýð- ir ekki að neita því, að þar var röksemdafölsun af lakasta tæi. Al- þjóð manna hefir fordæmt vatns- ránið, og fyrir utan höfundana, meiri hluta fossanefndar, á sú kenning nær því enga aðra for- mælendur nú orðið. Stefna Sveins í Firði og Tímans um eignarétt á vatni hefir unnið fullnaðarsigur fyrir dómi almenningsálitsins. í>á þykist Mbl. hafa viljað koma hér upp stóriðnaði við foss- ana. Með hvaða fjárafla? Með peningalausu erlendu félagi, ís- landsfélaginu, sem kom með sínar ósvífnu kröfur til alþingis, sern enginn . góður íslendingur vildi sinna? Grobb Mbl. í fossavirkjun er þessvegna ekki bygt á öðru en því, að þetta óþelíta og aðgerða- lausa félag var hér á árunum að kalsa það að virkja hér fossa. Enginn nema fífl gátu sint syo. staðlausu hjali, meðan engin vatnalöggjöf var til. Svo að frægð Mbl. og J. M. af fossavirkjun í sambandi við útlendinga er held- ur smá. par næst er J. M. þökkuð fram- ganga í járnbrautarmálinu, vegna Sunnlendinga. petta á að vera agn fyrir bændur á Suðurláglendinu. Járnbrautin kemur altaf upp, þeg- ar Jón porláksson eða Jón Magn- ússon þurfa að leita kjörfylgis í Rvík eða Suðurláglendinu. pegar Jón Magnússon var þingmaður Vestmannaeyinga, sagði hann fátt um járnbraut. Jón porláksson hefir fengið járnbrautaráhuga sinn við hverjar þingkosningar, þar sem hann hefir boðið sig fram á járnbrautarsvæðinu. Aft- ur nær ekki þessi áhugi til J. M., þegar hann heldur fund á Eyrar- bakka, eins og á dögunum. pá minnist hann ekki á þetta mál. Líklega veit hann, að á þeim stöð- um er járnbrautin vafasamt kosn- ingaflesk. En hverju geta þeir nafnar J. M. og J. þorl. komið fram í flokki sínum til að ýta fram brautinni. Lítum á samherja þeirra. Fyrstur er B. Kr., maðurinn sem mest hef- ir barist móti brautinni. Ottesen, sem engu landsfé vill eyða, nema nokkur hundruð krónum í laxa- stiga fyrir einn kjósanda sinn. Nærri má geta hvað þingmenn Vestfirðinga, Proppé, Jón Auðunn og Vigurklerkur kæra sig um að gera fyrir bændur á Suðurláglend- inu. þeir sem lifa og hrærast í fiski og innflutningi spánskra vína. Jón Auðunn hefir meir að segja í þingræðu talið eftir þá hjálp, sem útibúið á Selfossi hefir veitt bændum á Suðurláglendinu („hengingarvíxlarnir")- Um þ*ór- arinn á Hjaltabakka og þingmenn Skagfirðinga er ekki kunnugt um nokkurt fylgi við járnbrautina. Allir efu þeir þröngir kjördæma- umhyggjumenn. Svona er þá Skagfirðinga er ekki kunnugt inu, alt saman með hugann á öðru, sundrað og niðurrífandi. Einmitt Mbl. verður aðalhindrun járnbrautarmálsins. peir hafa sett landið í stórskuldir, tekið stórlán erlendis, sem hvarf í braskskuld- irnar, veðsett erlendum stórgróða- mönnum tolltekjurnar. Vegna að- gerða Mbl.flokksins á landið erfitt með að taka lán til nokkurs stór- fyrirtækis. Ótrúin á landið, sem skapaðist á stjórnarárum J. M. er ein aðalhindrunin fyrir framgangi j árnbrautarmálsins. Mbl. reynir að halda því fram, að Framsóknarflokkurinn hafi ver $ móti járnbraut. Hitt er sann- ara að hann*hefir ekki borið ráð- um flokksmenn sína á Suðurlandi. pað er alkunnugt, að um það leyti sem Framsóknarflokkurinn mynd- aðist, vildu flestir helstu öndveg- ishöldar bænda austanfjalls frem- ur höfn í porlákshöfn og járn- braut þaðan um láglendið, heldur en járnbraut frá Reykjavík. Sunn- lensku bændurnir vildu fá járn- braut og höfn, en þeir kærðu sig ekki um að binda bagga með Reykvíkingum fremur. en verkast vildi.Á stríðsárunum var rannsak- að hafnarstæðið í porlákshöfn. Kom þá í ljós, að höfn þar yrði svo dýr, að ekki yrði í það ráðist fyrst um sinn. þegar • þetta varð kunnugt, hvarf Framsóknarfl. allur og óskiftur að því að skoða járnbraut frá Reykjavík austur um láglend- ið óhjákvæmilega framkvæmd, vegna fólksins á Suðurláglendinu. Sunnlendingar eiga að líkindum ekki erfitt með að átta sig á því, hvort Framsóknarfl., sem er stærstur, sterkastur og áhuga- mestur um framfarir af öllum flokkum í landinu, niuni vera lík- legri til að hrinda járnbraut í framkvæmd, eða Mbl.flokkurinn, sem aldrei stendur saman nema til að rífa niður, þar sem allur þorri þingmannanna er annað- hvort áhugalaus um málið eða andstæðir því, og þar sem helstu stuðningsmennirnir,Jónarnir tveir, muna varla eftir járnbraut, nema þegar á að kjósa þá, og helst ekki á Eyrarbakka og Stokkseyri. það er þessvegna alveg sama fyrir Mbl.flokkinn, hvort sem honum er hælt fyrir vatnsrán, fossavirkjun eða járnbraut. Alt er þetta á sömu bókina lært. A.-f-B. --------0------- állsherjarmót í. S. í. 17.—25. júní 1922. petta er fimta mótið, sem hefir verið haldið fyrir alt land. Glímu- félagið Ármann hafði fram- kvæmdir mótsins að þessu sinni. Hér fer á eftir stutt yfirlit yfir íþróttir og árangur keppenda á þessu móti. Laugardaginn 17. júní. I. Kringlukast. (öll köst á þessu móti voru beggja handa samanlagt). ísl. met ekki til. Tryggvi Gunnarsson úr Ármann Rvík kastaði 52,48,5 m. Ólafur Sveinsson úr Iþróttafél. Rvíkur 50,01 m. Magnús Sigurðsson úr Árm. 48,83 m. II. 100 metra hlaup; ísl. met 12 sek. 1. þorkell porkelsson úr Ár- mann 12,2 sek. 2. Tr. Gunnarsson ur Ármann 12,3 sek. 3. Kristján L. Gestsson Knatt- spyrnufél. Rvíkur 12,3 sek. III. Stangarstökk; ísl. met 2,66 metrar. 1. Ólafur 'Sveinsson stökk 2,50 metra. 2. Axel Grímsson úr Iþróttafél. Kjósarsýslu 2,33 m. 3. Sigurliði Kristjánsson úr íþróttafél. Rvíkur 2,23 m. ' IV. 200 metra hlaup; ísl. met 26t/5 sek. 1. þorkell þorkelsson, Ármann 25 sek. 2. Tryggvi Gunnarsson, Ármann 243/5 sek. 3. Kristján L. Gestsson Knatt- spymufél. Rvíkur 24s/5. Tryggvi og Kristján náðu betri tíma er þeir keptu um önnur og þriðju verðlaun. V. 1500 metra hlaup; ísl. "met var 4,28,6 mín. 1. Guðjón Júlíusson úr íþrótta- fél. Kjósarsýslu 4,25V5 mín. 2. Ingimar Jónsson úr Ármann 4,31 mín. 3. Jón þorsteinsson úr Ármann 4,311/s mín. Sunnudaginn 18. júní. I. Spjótkast; ísl. met ekki til. 1. Tryggvi Gunnarsson úr Árm. 62,49 m. 2. Ólafur Sveinsson, Iþróttafél. Rvíkur 58,68,5 m. 3. Sigurliði Kristjánsson úr Iþróttafél. Rvíkur 51,73,5 m. II. Boðhlaup 4X100 metrar; ísl. met var 50V5 sek. 1. Glímufél. Ármann 484/s sek. 2. Knattsp.fél. Rvíkur 49V5 sek. 3. Knattsp.fél. Víkingur 50V5 sek. III. 5000 metra hlaup; ísl. met var 16,20 mín. 1. Guðjón Júlíusson, Iþróttafél. Kjósarsýslu 16,6 mín. 2. Magnús Eiríksson, Iþróttafél. Kjósarsýslu 17,5 mín. 3. þorkell Sigurðsson, Ármann 17,15 mín. priðjudaginn 20. júní. Flokkaglíma. a. Drengjaflokkur; keppendur 7. 1. Jón Guðmundsson úr Hörður Hólmverji, Akran. 6 vinninga. 2. Ragnar Kristinsson, Ármann 5 v. 3. Sigurður Jóhannsson,Ármann 4 v. b. 2. flokkur, 60—70 kg.; kepp- endur 6. 1. Hjalti Björnsson, Ármann 5 vinninga. 2. Sveinn Gunnarsson, Ármann 4 vinninga. 3. J>orgeir Jónsson, íþróttafél. Kjósarsýslu 3 vinninga. C. 1. flokkur, yfir 70 kg. Kepp- endur 5. 1. Magnús Sigurðsson, Ármann 2 vinninga. 2. Stefán Diðriksson, U. M. F. Biskupstungna, 2 vinninga. 3. Eggert Kristjánsson, Ármann 1 vinning. Miðvikudaginn 21. júní. I. Kúluvarp; ísl. met ekki til. 1. Tryggvi Gunnarsson, Ármann 18,80 m. v 2. Sigurður Greipsson, U. M. F. Biskupstungna 18,52,5 m. 3. Magnús Sigurðsson, Ármann 17,94 m. II. 800 metra hlaup; ísl. met 2,8 mín.. 1. Guðm. Magnússon, Iþróttafél. Rvíkur, 2,122/5 mín. 2. Guðjón Júlíusson, Iþróttafél. Kjósarsýslu 2,13 mín.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.