Tíminn - 22.07.1922, Blaðsíða 1

Tíminn - 22.07.1922, Blaðsíða 1
©jaíbfeti og, afgroÖshima&ur Cimans er Sigurgeir ^riÖrifsfoit, Sombanösbúsinu, KcY?jai>if. £ i m a n s cr í Sambanosbúsinu. (Dpin öaglega 9— \2 f. b, Simi 496- VI. ár. Reykjavík 22. júlí 1922 30. blað Kjöttollur í Noregi. 1. Atvinnumálaráðuneytið hefir sent blööunum eftirfarandi til- kynningu: „Stjórnarráðinu hefir borist til- ky~ming um að norska Stóiþingið haii samþykt hækkun innflutn- ingstolla á ýmsum landbúnaðaraf- urður, þar á meðal á kjöti, úr 10 aurum upp í 25 aura á hverju kg. og nær sú tollhækkun einnig til ís- lensks saltkjöts". Frétt þessi mun fáum koma á óvart. En í þetta sinn skal ekki fjölyrt um hvað valdi. II. það er alkunnugt hve markaður er þröngur fyrir saltkjötið ís- lenska. það má telja víst að ekki verði útvegaður nýr markaður. Is- lenska saltkjötið er — því mið- ur — ekki fyrsta flokks matvara. Síðustu árin hefir nálega alt ís- lenska saltkjötið verið selt í Nor- egi. I fyrra t. d. voru fluttar ,út um 24 þús. tunnur af saltkjöti. A. m. k. 22 þús. tunnur af því munu endanlega hafa verið seldar til Noregs. þar sem óhugsandi má telja að afla nýs markaðs fyrir kjötið, og nálega allur markaðurinn er í Nor- egi, má telja það alveg víst að þessi mikli tollauki í Noregi lækki alt útflutta kjötið í verði um upp- hæð tollsins — 15 aura á hverju kg. eða nálega 17 kr. á hverri kjöttunnu. því að vitanlega mið- ast verðið á þeim litla slatta sem selst utan Noregs við aðalmark- aðsverðið í Noregi. En þessi verðhækkun hlýtur og að ná til þess kjöts sem íslensku bændurnir selja hér heima. Innan- landsverðið á saltkjöti hefir alla tíð verið miðað við útlenda verðið. þessi tollhækkun í Noregi hlýt- ur því að hafa þær afleiðingar að alt það kjöt sem íslensku bænd- urnir selja'burt af heimilum sín- urn á hausti komandi lækkar í verði um 15 aura á hverju kg. það eru ógurlega alvarleg tíð-- indi fyrir landbúnaðinn íslenska, ofan á alt annað. j, III. Fróðlegt er að reyna að gera sér grein fyrir hversu hár þessi skatt- ur muni verða í heild sinni á bændastéttinni íslensku. 1 því skyni hefir ritstjóri Tímans leit- að sér upplýsinga á hinum bestu stöðum, hjá framkvæmdastjórum Sambandsins og Sláturfélags Suð- urlands. Að meðaltali munu flytjast út 25 þúsund tunnur af saltkjöti ár- lega. Hæstur hefir útflutningur- inn orðið um 34. þús. tunnur, lægstur um 20 þús. tunnur. Sé miðað við 25 þús. tunna. út- flutning, nemur tollhækkunin um 425 þúsund krónunt. Erfiðara miklu er að gera sér grein fyrir því hversu mikið kjöt kjöt bændur muni selja til neyslu innanlands. Framkvæmdastjóri Sláturfélags- ins vill álíta, að ef Reykvíkingar á annað borð hafi ráð á að kaupa kjöt, muni hér seljast alt að því 50 þúsund kroppar.*) En vitan- *) Nautakjöti cr alveg slept í þessu yfirliti þar eð vart verður talið að v.erð þess sé beinlínis háð útlenda mai-kaðsverðinu á sauðakjöti, það lega er það mestmegnis dilkakjöt. Og til þess að fara varlega má þá áætla kroppinn 13 kg. TJtkoman verður þá sú að bændur selji Reykjavík 650 þús. kg. af sauða- kjöti. Ef gert er ráð fyrir 20 þús. íbúum í Reykjavík, ætti eftir þessu að koma 32^2 kg. af sauða- kjöti á mann á ári — eða einn meðalsauður. Verður það að telj- ast mjög varlega áætlað. — Árið 1910 lifði um það bil helm- ingur íslendinga af landbúnaði. það hefir mjög breyst síðan. Fólksfjöldinn við sjóinn hefir vax- ið stórkostlega. það er því mjög lágt áætlað að af um 100 þúsund íbúum Islands, verði helmingur- inn, eða alls 50 þúsund að kaupa kjöt af bændunum. Samkvæmt áætluninni sem áður var gerð — meðalsauður 32 V2 kg. af kjöti á mann — ætti því að mega áætla að alls seldu bændurnir 1625000 kg. af kjöti til neyslu innanlands. Verðfallið sem því hlýtur að lenda á íslensku bændunum, á því af kjötinu sem þeir selja innan- lands — 15 aurar á hverju kg. — er því eftir þessari áætlun 243750 kr. Samanlagða verðfallið sem ís- lenska bændastéttin bíður á aðal- framleiðsluvöru sinni verður þann- ig ekki áætlað minna en 680 þús- und krónur. því er hér haldið fram að um mjög varlega áætlun sé að ræða. Og þar sem nú blasir við óvenju- mikill grasbrestur um alt land ná- lega undantekningarlaust, og þess vegna má gera ráð fyrir mikilli förgun í haust, virðist það vel geta komið til greina að verðfall- ið á kjötinu, vegna norska tolls- ins muni nema 700—750 þúsund krónum. IV. Landsstjórnin gerir vitanlega alt sem hægt er að gera til þess að fá norsku stjórnina og þingið til að falla frá þessari tollhækkun á íslenska saltkjötinu. Vitanlega verður reynt að bjóða einhver fríðindi. Við erum hvort sem er, illu heilli, Islendingar, komnir inn á slíkar verslunarbrautir. Sá er þetta ritar gerir sér eng- ar glæsivonir um að árangur fáist af þeim sjálfsögðu tilraunum. En ef það tekst, þá þarf ekki meira um að ræða. En fáist engar tilslakanir kem- ur að því að skera úr um hversu fara beri um þennan mörg hundr- uð þúsund -króna skatt sem lagð- ur er á landbúnaðinn íslenska. Og því er hér haldið fram alveg skilmálalaust, að þessi mikli skatt- ur , eigi ekki að neinu leyti að skella á bak íslensku bændanna. því að ástæðan til þessa skatts er alveg tvímælalaust sú, að ís- lenska ríkið hefir látið leiðast til að gera ráðstafanir sem landbún- aðinum eru óviðkomandi — án þess berar sé talað í þetta sinn. Bændurnir íslensku éiga því hinn allra sti-angasta rétt til þess að fá hvern einasta eyri endur- goldinn annarsstaðar frá af því verðfalli kjötsins, bæði á útlend- um og innlendum markaði, sem orsakast af þessum ástæðum. þessi krafa er svo réttlát og Samband íslenskra Samvinnufélaga hefir fyriiiyggjandi og útvegar kaupfólögum alls konar landbúnaðarverkfæri Sláttuvólar, Milwaukee Rakstrarvélar, Milwaukee Snúningsvélar, Milwaukee Brýnsluvólar fyrir sláttuvélaljái. Plóga frá Kyllingstad Plogfabrik, er hlutu fyrstu viður- kenningu á landbúnaðarsýningunni í Reykjavík 1921. Garðplóga, Pinneberger. Rótherfi, Pinneberger. Tindaherfi, Pinneberger. Arfaplóga, Pinneberger, með tilheyrandi hlújárnum, Hlutu sérstaka viðurkenningu á fyrnefndri sýningu. Rófna sáðvólar. Forardælur. Vagnhjól frá Moelvens Bruk. Skilvindur, Alfa Laval. Strokka, Alfa Laval. o. fl. o. fl. Ennfremur vérkfæraskápa með öllum algengum smíðatólum. Tilbúinn áburð, gaddavír o. m. fl. . Flest verkfærin hlutu viðurkenningu á landbúnaðarsýning- unni í Reykjavík 1921 og eru valin í samráði við Búnaðar- félag Islands, sem einnig gefur upplýsingar um þau. sjálfsögð, að af henni verður ekki slegið. í þetta sinn verður ekki nánar rætt um framkvæmdina, og önnur einstök atriði. Opið bréf til kjötútflytjenda og undirmatsmanna flyst einkum til bæjarins siðari hluta vetrar og fyrri part sumars. Samkvæmt bréfi til mín frá at- vinnu- og samgöngumálaráðuneyti Stjórnarráðs Islands, sem dagsett er 18. maí þ. á. og með skýrskot- un til þingsályktunartillögu síð- asta Alþingis, læt jeg eigi hjá líða að láta yður vita, að hér eftir er stranglega bannað að nota nema nýjar, vandaðar tunnur undir kjöt það, sem sent er á erlendan markað. Samkvæmt auglýsingu Stjórn- arráðsins í Lögbirtingablaðinu 29. júní þ. á. er alvarlega varað við að nota annað salt í útflutnings- kjöt, en tegundir þær, sem hér eru taldar: Ibiza-salt, Liverpool-salt, . Santa Pola salt, og Trapani-salt. Tvær hinar fyrstnefndu saltteg- undir eru best fallnar til kjötsölt- unar, en hver þeirra fjögra salt- tegunda, sem notaðar eru, þá er einkar áríðandi, að saltið sé hér- umbil helmingi smámuldara en venjulegt fisksalt. það er því nauðsynlegt að geta þess, þegar saltkaupin eru gerð, að saltið eigi að vera smámalað. Samkvæmt þeim fyrirmælum, sem þegar er getið um, bið jeg alla kjötútflytjendur og undir- kjötmatsmenn að gæta þess stranglega: að ekki séu notaðar gamlar,gallaðar eða óhreinar tunn ur; heldur aðeins nýjar, ógallað- ar tunnur, sem eru vel lagheldar. Ennfremur verður stranglega að gæta þess, að aðeins séu notað- ar áðurgreindar salttegundir í út- flutningskjöt og að saltið sé hreint og smágert. Að endingu má geta þess, að mér er skylt að ganga mjög ríkt eftir að gefnum reglum um út- flutningskjöt verði fullnægt í öll- um greinum. Jón Guðmundsson y f irkj ötmatsmaður. Brot úr þingsögunni 1922. VII. þa er komið að siðasta viðfangs- efni þingsins, uppgjöfinni fyrir Spán- verjum og afnámi bannlaganna. Fréttin um afnám bannlaganna kom í þinglokin eins og þruma úr heiðskíru lofti, yfir þann hluta þjóð- arinnar, sem fyrir alvöru hafði vilj- að vinna móti áfengisbölinu. þeir menn trúðu varla sínum eigin aug- um er þeir lásu skeytin frá Reykja- vik, um að bannið hefði verið drep- ið, aðeins efnn maður á móti, malið ekki borið undir þjóðina, heldur flaustrað af með vinnubrögðum eins og þegar hey er r^ifið saman undir skúr. Hér verður l.eitast við að skýra þetta fyrirbrigði. Én þá kemur ekki einungis til greina saga málsins nú í þinginu, heldur saga bannlaganna síðan 1909. Sama veilan sem olli end- anlegu hruni bannlaganna nú í vor, hafði verið átumein í áfengislöggjöf- inni og framkvœmd hennar siðustu 12 árin. Meiri hluti kjósenda óskaði eftir banni. En innan starfsmannahrings landsins var meiri hluti á móti lög- unum, einkum meðal lækna, dómara og lögreglustjóra. Sama mátti segja um ýmsa kennara við embættaskól- ana og undirbúningsstofnun þeirra, mentaskólann. Heill hópur af þessum mönnum hafði bundist í félagsskap móti banninu. Blað var gefið út til að rifa bannið niður. Lögin voru köll- uð þrælalög. Menn úr þessum hóp, sem þóttust vera vitrir, prédikuðu þá kenningu, að ekki þyrfti að hlýða bannlögunum. þau brytu grundvallar- reglur almenns frjálsræðis. Kaup- mannastétt landsins og stærri úfvegs- menn voru flestir andvígir banninu. Hættan með framkvæmd bannlag- anna la i því, að hinir „vitru" eyði- lögðu réttargrundvöllinn með því að halda fram, að ekki þyrfti að hlýða lögunum. peir sem mest stóðu að innflutningi á vörum, höfðu mest tækifæri til að flytja inn óleyfilega, ef þeir vildu neyta þess. Læknamir gátu gefið ávisun á vínið, og dreift þvi út frá sjálfum sér og lyfjabúðun- um eftir vild. Rétt er að taka það fram, að allstór hluti læknastéttar- innar, líklega meir en helmingur, þar á meðal allir manndómsmenn stétt- arinnar, misnotuðu þetta ekki. En lunir veittu áfenginu því meira. Loks komu sýslumenn og lögreglustjórar. Ýmsir þeirra voru vínhneigðir sjálf- ir, og stóðu höllum fæti gagnvart lög- unum. Sverð laganna var ekki altaf á lofti þegar ástæða var til. Jafnað- arlega dæmt í lægstu sektir, sem smyglararnir gerðu gys að, og unnu aftur upp á einum degi. pótt undarlegt sé, með þessari framkvæmd, óx bannlögunum svo fylgi, að nálega enginn frambjóðandi náði kosningu nema telja sig bann- inu fylgjandi. Jón þorláksson komst að lokum það nærri markinu, að hann hét að „spilla" þeim ekki. Mál- inu horfði þannig við í lok stríðs- ins, að yfirgnæfandi meiri hluti kjós- enda taldi sig fylgja banninu. En fa- mennur flokkur kaupmanna, útgerð- arriianna, lækna, lögfræðinga og lög- brota-vitringa, gátu hindrað þann meiri hluta frá að koma fram vilja sínum. Fræðimaður' frá Bandaríkjun- um, sem dvaldi hér einn vetur, sagði, að hér á landi væri ekki til neins að lögbjóða neitt sem embættismenn- irnir ekki fylgdu, þar sem þeir væru óafsetjanlegir nema fyrir stór afglöp. Kjósendur og þing var þannig í fram- kvæmdinni mattlaust gagnvart hinum tiltölulega fámenna vinahóp Bakkus- ar. Og sjálft þingfylgi bannlaganna var í raun og veru að talsverðu l.eyti augna- og varaþjónusta. Hreinir ákveðnir bannmenn hafa aldrei ver- ið í meiri hluta á þingi, ekki einu sinni 1909. pessvegna voru altaf sett „göt" í bannlögin. Einstakir m.enn máttu eiga vín og veita það heima. Ekkert eftirlit var með þessum vín- birgðum. Sektir fyrir brot voru altaf svo lágar, að söludólgunum munaði ekki um þær. íslensku skipunum voru leyfðar vinveitingar. Ekki voru gefn- ar út opihberar skýrslur um vínútlát lækna og lyfjabúða á ári hverju, svo að þungi almenningsálitsins gæti dregið úr vinaustrinum. Að löggjóf- inni var ekki breytt í þetta horf kom af því, að allmikill hluti þingmanna, sem töldust með banni, var það ekki áhugamál. peir vildu ekki vera nógu nógu mikið með banni til að fá at- kvæði bannmanna, an þess að fylgja málinu svo fast fram, að þeir töpuðu til fulls trausti andbanninga. Frh. J. J.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.