Tíminn - 17.01.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 17.01.1931, Blaðsíða 1
 <£5jaíi>feri 09 afgrci&sluma&ur ÍEimans er ííannpeig £>orsteins6ótttr, £o>fjargóiu 6 0. Xevfjarní. imans er i £a*fjaro.öru 6 a. - ©pin öaglega fl. 9—6 Simi 2355 XV. ár. Reykjavík, 17. janúar 1931. 3. blað. „Með lögum skal land byggja" 1. Eldsvoðar og náttúruumbrot þykja minni viðburðir nú á tím- um en í gamla daga. Fyr á tím- um gjörði eldsvoðinn Mseigand- ann heimilislausan og öreigi. Brimið, sem braut bátinn við ströndina svifti fiskimanninn lífsviðurværi sínu. Sá, sem feng- " ið hafði að kenna á hinu ægilega afli höfuðskepnanna átti einskis annars urkosta en að sætta sig við hlutskipti hins vanmáttuga. Nú eru að miklu leyti breyttar ástæður að þessu leyti. Með því að leggja árlega nokkrar krónur í sjóð, fær húseigandinn eða skipseigandinn eign sína tryggða fyrir árásum elds og hafs. Slysa- tryggingar nútímans eru gagn- kvæmur stuðningur vanmátta einstaklinga gegn ofbeldi óvið- ráðanlegra afla. Af því að eldur vofir ¦ yfir heimilum allra manna og óveðrin yfir hverri fleytu, sem. um sjóinn fer,. sjá einstakl- ingarnir hag í því að heita hver öðrum stuðningi, ef í nauð- ir rekur. Fyrirfram veit enginn, hver verða muni gefandi og hver þiggjandi. En einstaklingamir þora yfirleitt ekki að eiga það á hættu að bera einir það þunga hlutskipti, að missa í einu vet- vangi árangurinn af æfistarfi sínu. Þjóðfélag siðaðra manna er fyrst og fremst allsherjar trygg- ingarfélag allra þeirra manna, sem landið byggja. I þjóðfélag- inu tryggir sá máttarminni hags- muni sína gegn yfirgangi hins sterkara. Hann tryggir líf sitt gegn rýtingi morðingjans, eignir sínar fyrir greipum ránsmanns- ins, athafnafrelsi sitt fyrir á- ieitni hins drottnunargjarna. Stofnun þjóðfélagsins er knúin fram af hagsmunum einstakling- anna sjálfra, fyrst, og fremst, engu síður en brunatrygging húseigandans. Jafnvel þeir ein- staklingar, sem bezt eru búnir líkamlegu og andlegu atgervi vita það vel, að þeim er tryggingar þörf. Enginn einstaklingur er þess megnugur að ábyrgjast líf sitt, eignir eða frelsi, án aðstoð- ar annara. Til þess að öðlast „ slíkt öryggi, er ekki nema eitt ráð: Að gjörast samningsaðili í þeirri allsherjar samtryggingu, sem kallast þjóðfélag. Með því móti verður hann hluttakandi í þeirri vernd, sem þjóðfélagið getur veitt á hverjum tíma. En samningsskilyrðin, sem hann verður að ganga að, til að njóta þeirrar verndar, eru lög þjóðar- innar,. sem hann itelst til. Húseigandi, sem svíkst um að greiða tryggingargjald sitt, stendur uppi heimilislaus, þegar eldsvoða ber að höndum. Borgari, sem neitar að uppfylla samnings- skyldu sína við þjóðfélagið, fremur hliðstæðan verknað. Því fleiri sem skyldunni bregðast, því minna verður úr þeirri vernd, sem siðmenntaðar þjóðir hafa skapað vanmátta börnum sínum. II. Af hálfu byltingamanna er því vehjulega haldið fram, að trygg- ing sú, sem þjóðfélagið veitir borgurunum, sé í raun og veru harla iítils verð fyrir >á, sem lítils mega sín efnalega, að þjóð- félag nútímans sé ekkert annað en vamarráðstöfun svokallaðra yfirstétta, til þess að koma í veg fyrir, að öreigamir neyti liðs- munar og taki með valdi sinn skerf af árangri vinnunnar. Það eru auðsæ og óhrekjanleg sann- indi, að arði vinnunnar er mis- skipt, að borgarar þjóðfélagsins bera ekki skerf frá borði í hlut- falli við þátttöku sína í vinnunni. Það er ómótmælanlegt, að meiri eða minni hluti af því, sem al- menningur vinnur fyrir, fer til þess að fullnægja lífskröfum fólks, sem lítinn eða engan þátt tekur í framleiðslunni. Það er líka ómótmælanlegt, að þrátt fyr- ir aldalanga þróun og lífsreynslu nrargra kynslóða er þjóðfélags- samningurinn ekki enn svo vel úr garði gjörður, að hann veiti eins fullkomið öryggi og æskilegt væri. Sjálf löggjöfin er oft van- hugsuð og óréttlát. Og jafnvel þótt löggjöfin sé tiltölulega vel unnin, skortir á eftirlit með því, að henni sé fylgt fram. Á allt þetta verður að hta, þegar meta skal þann ávinning, sem einstak- lingurium, ríkum og óríkum, vold- ugum og vanmátta, er að því að eiga réttindi og skyldur þjóð- félagsins. IH. En þrátt fyrir þau mörgu og stóru vansmíði, er stjómskipulag nútímans, þingræðið, bezta ráðið, sem hingað til hefir verið fundið til þess að gæta réttar lítilmagn- anna. Og það gr af því að í þingræðinu felst viðurkenning á manngildi og mannréttindum hvers einstaklings. ÖU hin sár- asta reynsla mannanna um aldir og áraþúsundir hefir safnast saman í einum brennipunkti í þessari dýrmætu og dýrkeyptu viðurkenningu. Hún er stigin upp af kveini hinna undirokuðu, af þöglum andvörpum hinna lítils- virtu gegnum aldaraðir. Hún hef- ir verið draumsjón hinna beztu sona og dætra mannkynsins, síð- an úr svörtustu forneskju. Byltingarforingjar yfirstand- anda tíma, sem nú hvetja öreig- ana fram til uppreisnar, kveða upp harða dóma um ríkjanda þjóðskipulag. Réttur einstakling- anna til íhlutunar um stjórn þjóðarinnar er lítils virði að þeirra dómi. Sá mikli meiri hluti mannkynsins, sem ekkert á,. hef- ir allt að vinna og engu að tapa, segja þeir. Með brennandi orðum eggja þeir öreigana til þess að neyta líkamlegra yfirburða, brjóta niður hið löghelgaða stjórnskipulag og taka sjálfir í sínar hendur valdið yfir heimin- um. En í kenningum byltingar- mannanna, sem með ofbeldi vilja rífa niður núveranda stjórnskipu- lag, er ein meginvilla. Villan er blátt áfram í því fólgin, að völd- in hverfa ekki yfir í hendur ör- eiganna, að byltingunni lokinni. Þegar almenningur brýtur þjóð- félagssamninginn, eru leyst úr viðjum þau öfl, sem mannkynið hefir verið að berjast við að temja, síðan á bernsku skeiði. Lögmál byltingarinnar er hnefa- rótturinn. Árangur hennar er sigur hins sterkasta og undirokun hinna sigruðu. Síðasta orustan verður skrípamynd af þeirri fyrstu. Kommúnistabyltingin í Rúss- landi og Fascistabyltingin í ítalíu staðfesta báðar þennan bitra sannleika. Báðum þessum löndum er nú stjórnað með hervaldi og af fámennum flokki manna. En hervaldsstjóm tryggir vitanlega sízt af öllu öryggi þeirra, sem minna máttar eru. IV, Þó að byltingamenn síðustu ára prédiki opinberlega upplausn þingræðisins, væri rangt að segja, að þeir einir séu fjr.ndsam- legir hinu lögvemdaða þjóðfélagi. Meðal þeirra, sem í orði kveðnu viðurkenna nauðsyn laga og rétt- ar, er ávalt fjöldi manna, sem í jhjarta sínu fyrirlítur hvort- tveggja, og grípur hvert tækifæri til að brjóta þjóðfélagssamning- inn sjálfum sér í hag. Auk óbreyttra þjófa og óknyfcta- manna, sem daglega eiga í kasti við lögregluna og venjulega eru hættulitlir vegna lítils álits hjá almenningi, áskotnast Þjóð- inni ávalt fleiri eða færri þegn- ar, sem nótt og nýtan dag gnaga rætur þess þjóðskipulags, sem þeir aðhyllast opinberlega á mannamótum. Útgjörðarmaður, sem sendir togarann sinn inn í landhelgi til að rupla fiski frá sjomönnum, sem róa á smábát- um, brýtur þjóðfélagssamninginn á mjög varhugaverðan og í sjálfu sér hegningarverðan hátt. Kaup- maður, sem okrar á nauðsynjum almennings,, fremur að vísu ekki ávalt lagabrot, en misbeitir þeirri vernd, sem þjóðfélagið veitir eignum hans. Fallnir keppinautar og brostnar lífsvonir á rústum hinnar frjálsu samkeppni vitna um það, hvernig athafnafrelsið er misnotað. Það er öllum ljóst, að iagabrot opinber og leynileg eru þjóðinni til tjöns og draga úr öryggi hennar. Hinu gjöra menn sér líka grein fyrir, að misbeiting írelsis eða réttinda, sem einstaklingarnir hafa lögum samkvæmt, hljtur að koma einhversstaðar illa niður. Reynsla síðustu ára hefir kennt okkur íslendingum, að óhófs- eyðsla manna, sem ekkert eiga, en búa í skrautlegum húsum og halda sig að höfðingjasið, kemur niður á bönkunum, og að töp bankanna koma fram í vaxta- hækkun og stundum veltufjár- skorti. Og einhversstaðar hlaut það vitanlega að koma niður, þeg- ar kaupsýslumenn, sem langaði til að verða ríkir, söfnuðu í sín- ar hendur mestum hluta þeirrar framleiðslu, sem íslenzkir sjó- menn höfðu stritað fyrir allt ár- ið, og urðu svo að moka veru- legum hluta af henni í sjóinn vegna óheppilegrar sölustjórnar. Óstjómin á síldarsölunni varð um síðir svo mikil, að hið opinbera neyddist til að taka hana í sínar hendur og takmarka á þann hátt olnbogarúm einstaklinga, sem hættulegir vora fyrir öryggi þess almennings, sem að framleiðsl- unni vann. Annað er það, sem síður liggur í augum uppi og sjaldnar er at- hugað. Að öll misbeiting einstak- linga á þjóðfélagsaðstöðu er bein- línis hættuleg því þjóðskipulagi, sem þeir hinir sömu einstakling- ar í orði kveðnu viðurkenna. Utan ár heimi. 1. 1 áVarpi, sem brezki ut- anríkisráðherrann ¦ Henderson sendi til ríkisstjórnarinnar í Bandaríkjum Norður-Ameríku rétt fyrir hátíðarnar, stendur m. a.: „Þjóðimar standa á tímamót- um. Vér höfum að velja um frið eða styrjöld, samvinnu eða sundrung, að halda áfram á þró- unarbraut siðmenningarinnar eða hverfa aftur í skaut villimennsk- unnar. Ef þjóðirnar ætla sér að varðveita heimsfriðinn, verður sú ákvörðun að takast þegar í stað og um fram allt áður en endur- minningamar um síðustu heims- styrjöld hverfa úr hugum manna. Að öðrum kosti mun ný ógnaröld bresta yfir veröldina.og gjöra enda á menningu nútím- ans". Það, að einn af áhrifamestu ráðamönnum brezka heimsveldis- ins skuli láta sér slíka spádóma- um munn fara í opinberu plaggi til framandi þjóðar, sýnir greini- lega, hversu alvarlegt ástandið er, og hversu öryggi þjóðanna stend- ur tæpt. En orðsending þessi bendir hka til þess, að brezka stjórnin leiti nú trausts og sam- komulags vestan hafs fremur en í Norðurálfunni, enda er útlitið á meginlandinu allt annað en friðvænlegt. Frakkar og Italir keppast um yfirráðin á sjónum. Á Spáni geysar bylting og í Þýzkalandi vænta flestir mikilla tíðinda og ófriðvænlegra. Ofan á óánægjuna út af skaðabóta- greiðslum og landamæraákvörð- um friðarsamninganna, bætist nti atvinnuleysi og alheimsviðskipta- kreppa, harðvítug markaðsbar- átta og tollstríð milli ríkjanna. ' H. MacDonald hefir lagt fyrir brezka parlamentið frumvarp um breytingar á kosningalögunum og er það aðallega gjört fyrir til- hlutun Frjálslynda flokksins, sem þykist hafa orðið mjög hart úti vegna þess fyrirkomulags, sem nú er á kjördæmaskipun- inni. Brezkir þingmenn eru kjörnir einfaldri meirahlutakosn- ingu í einmenningskjördæmum, og því nokkur hætta á, að litlir flokkar verði hart úti. Hefir Frjálslyndi flokkurinn krafizt hlutfallskosninga, en 'ekki ganga breytingar stjórnarfrumvarpsins í þá ^tt. Er haldið sömu kjör- dæmaskipun og einfaldri meirá- hlutakosningu eins og áður, en með þeirri breytingu, að hver kjósandi hefir rétt til að greiða tveim frambjóðendum atkvæði — þó í einmenningskjördæmi sé —., Á þá að koma fram á kjör- seðlinum, hverjum kjósandinn vill helzt fylgja en jafnframt, hvem hann myndi kjósa, að þeim frambjóðanda frágengnum. Komizt sá frambjóðandi ekki að, sem kjósandinn vill helzt gefa atkvæði sitt, er það talið þeim frambjóðandanum, sem kosinn var til vara. Getur þetta haft á- hrif, þar sem frambjóðendur eru þrír eða fleiri. Nokkuð hefir gætt sundrungar innan Verkamannaflokksins nú í seinni tíð/ þótt ekki sé um opin- bera mótsprynu að ræða gegn stjórninni. Foringi þess hluta flokksins, sem talinn er andvígur Mac Donald og núverandi ráða- mönnum flokksins, er Sir Oswald Mosley. Það er talið vafalítið að kosn- ingalagabreytingar stjórnarinnar muni verða samþykktar í neðri málstofunni. Efri málstofan hefir frestanda neitunarvald og gæti tafið framkvæmd laganna um tvö ár, og þann tíma yrði þá Frjáls- lyndi flokkurinn knúinn til að styðja verkamannastjómina. En sumir geta þess til, að lávarðarn- ir muni breyta frumvarpinu og samþykkja hlutfallskosningar, og muni þá séð fyrir enda frum- varpsins, af því að ekkert sam- lcomulag muni hugsanlegt í neðri málstofunni um shka breytingu. / ra. Fregnirnar, sem borizt hafa af uppreisninni á Spáni, eru fremur óljósar, og aðallega úr blöðum og tilkynningum stjórnarinnar þar. Uppreisnin virðist þó hvað sem öðm líður hafa verið mjög alvar- legs eðlis, og foringjar uppreisnar manna fullyrða, að meirihluti þjóðarinnar vilji lýðveldi, þó ekki hafi tekið opinberlega þátt í uppreisninni. Rétt eftir að upp- reisnin brauzt út náðu byltingar- menn á sitt vald útvarpsstöð í Madrid og tilkynntu það þá opin- Ijerlega, að konungurinn -^æri settur frá völdum og lýst hefði verið yfir lýðveldi á ýmsum stöð- um í landinu. Var þá þegar sent herlið á vettvang og náði það útvarpsstöðinni úr höndum upp- reisnarmanna. Sérstaka athygli vakti það og þótti bera vott um hve byltingin væri alvarleg, að stjórnin kallaði heim herdeildir frá Marokkó, sem skipaðar eru innfæddum mönnum af Mára- ættum, en Márarnir eru erfða- fjendur spönsku þjóðarinnar frá fomu fari, og hefir tiltækið því mælst mjög illa fyrir. t IV. Ofsaveður með snjókomu geis- aði í Danmörku þann 5. þ. m. eftir því sem dönsk blöð skýra frá. Brotnuðu, símastaurar .unn- vörpum og ritsímasambattid milli Jótlands og Kaupmannahafnar náðisteekki nema yfir Svíþjóð og Noreg. Járnbrautarlestir töfðust ust mjög og hjá Randers sunn- arlega á Jótlandi sátu 100 bif- reiðar fastar í snjónum. Víða bil- uðu ijósaleiðslur svo að fólk sat í svarta myrkri um kvöldið Á einum stað varð að stöðva réttarhald af því að vitnin, sem ! stefnt hafði verið fyrir réttinn, 1 komust ekki leiðar sinnar! Þjóðfélag þar, sem auður og völd hafa safnast á faar hendur, er veikbyggðara, hefir minna mót- spymuafl, en þar sem lánast hef- ir að tryggja almenningi sæmi- lega afkomu og hindra saman- söfnun auðs og valds í höndum hinna sterkustu. í löndum, sem eiga annarsvegar* volduga og auðuga yfirstétt, sem lifir í ahV nægtum og hinsvegar fátæka og fákunnandi alþýðu, sem stritar án árangurs, stendur hið lög- verndaða þjóðskipulag höllum fæti. Þar sem svo stendur á, vex upp vantrúin á þjóðskipulagið', vantrú á gildi þróunarinnar. í slíkum þjóðfélögum er jarðvegur

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.