Tíminn - 21.02.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 21.02.1931, Blaðsíða 1
.(iöms-ié ievd oio i?,09^ lille lihluiíeíseufii 30S.Í-* eset 000.26 OOo.Tt- 000.80 aSttl 000 00 ©faíbfeti og afgrcifcsíumaður Címans er 'Rarxnvtxq, potstexnsbóttxt, Sœfjargöíu 6 a. SeYÍjapíf. 2^feteibsía Ciinans er í Cœfjargötu 6 a. ©pirt óagíega fl. 9—6 Sími 2353 XV. árg. Reykjavík, 21. febrúar 1931. 10. blaS. Fjárlasaræðan 1931 Flutt af Einari Árnasyni fjármálaráðherra laugardaginn 21. febr. við 1. umræðu fjárlagafrv. í neðri deild Alþingis. Yfirlit um ríkisskuldir Islands 1921—1930, samkvæmt útreikn- ingi hagstofunnar. Eignaaiikning ríkisins og opinberar framkvæmdir í landinu á árunum 1924—1930. Ríkisbókfærslan stórlega endurbætt. Pjárlagafrumvarpið 1932*). Ég verð að byrja á því að víkja lítið eitt að búningi þessa frumvarps, vegna þess, að það er samið eftir öðrum reglum að formi til, en fyrri fjárlagafrum- vörp. Þessi formbreyting stendur í sambandi við þær endurbætur á ríkisbókhaldinu og ríkisreikn- ingi Islands, sem að nokkru leyti er búið að koma á, og sum- part standa yfir og ætlast er til að staðfestar verði í fjárlögum og lögum um bókhald og endur- skoðun ríkisins. Er frumvarp til þeirra laga borið fram á þessu þingi. Aðalbreytingarnar frá fyrri frumvörpum eru þrjár: 1. Inn í frumvarpið er aðeins tekinn nettóhagnaður og nettó- tap af rekstri ríkisstofnana. Hingað til hafa sum ríkisfyrir- tæki verið færð á fjárlög með nettótekjur eða nettótap, svo sem víneinkasala, rekstur ríkis- skipa o. fl., en önnur með brúttó- tekjur og útgjöld þeirra gjalda- megin, svo sem sími og póstur. 1 þessu er ósamræmi, sem sjálfsagt er að lagfæra,svo að skýrari mynd fáist af tekjum og gjóldum rík- issjóðsins. Verður að telja eðli- legra að nota það fynrkomulag sem hér er tekið upp, þar sem fyrirtækin skila aðeins afgangi sínum í ríkissjóðinn eða taka þaðan það sem á vantar, að tekj- ur standi straum af gjöldum. Þá fæst og með þessu móti skýrara yfirlit um rekstursafkomu hverrar stofnunar, en áður var. Þetta skipulag er í samrpomi við gildanda form annara ríkja um þessi efni. 2. Kaflaskifting frumvarpsins er breytt þannig, að í stað þess sem fjárlögin hafa áður verið í 2 köflum er þetta frumvarp í 3 köflum. Má þó í rauninni skipta frumvarpinu í 2 aðal-hluta. Fyrri hlutinn er um fjárveit- ingar og áætlanir þær, sem áhrif hafa á rekstursniðurstöðu þjóð- arbúsins og er sá hluti undir- staðan að rekstursreikningi ríkis- ins. Síðari hluti, sem er 3. kafli frumvarpsins, er um þær fjár- veitingar, sem og áætlanir, sem ekki hafa áhrif á rekstursút- komu, og því eru niðurstöðutöl- ur tilsvarandi hluta í ríkisreikn- ingi færðar á yfirlit um út- og innborganir, til þess að sýna greiðslujöfnuðinn. Með þessu fyrirkomulagi er auðvelt að sjá hversu mikið fé fer til beinna eyðsluútgjalda og hve mikið til að afla nýrra verðmætra eigna, eða lækka skuldir. Ennfremur er *) Fyrirsagnir i ræðunni eru sett- ar aí ritstjóra blaOsins. hægt að sjá hve mikið af því fé, sem ríkið fær til ráðstöfunar ár- lega, eru beinar tekjur þess, og hve mikið vegna eignasölu, lána eða afborgana af útistandandi skuldum þess. Eins og gert er grein fyrir í 27. gr. frumvarps- ins, þar sem dregnar eru saman niðurstöður þess, finnst áætlaður greiðslujófnuður ríkissjóðsins með því að leggja saman útkomu beggja aðal-hluta þess, og sú tala, sem nefnd er greiðslujöfn- uður í þessu frumvarpi, er alger- lega hliðstæð þeim tölum, í fyrri fjárlagafrumvörpum, sem nefnd- ar hafa verið tekjuafgangur eða tekjuhalli. 3. Sú breyting er tekin upp, að í frumvarpinu er ætlað fyrir fyrningu á eignum ríkisins. Verð- ur það að teljast nauðsynlegt, til þess að hægt sé að áætla rekst- ursniðurstöðu þjóðarbúsins. Er fyrningin miðuð við tillögur for- stöðumanna hinna ýmsu ríkis- stofnana, þar sem um sérstæðar eignir er að ræða, en fyrning á húsum er áætluð 2% af timb- urhúsum og 1% á steinhúsum, og er þá brunabótamat aðallega lagt til grundvallar. Um þetta frum- varp vil ég ennfremur taka það fram, að form þess er skapað af mönnum, sem fyrir tilmæli stjórnarinnar hafa undanfarið verið að vinna að því, að koma nýju skipulagi á allt reiknings- hald ríkisins. Þessir menn eru Eysteinn Jónsson skattstjóri og Björn Steffensen endurskoðandi. Hafa þeir lagt í það mikla vinnu, og kynnt sér sérstaklega fyrir- komulag þessara mála hjá ná- grannaþjóðum vorum. Um síð- astliðið nýár var komið á ný- tízku bókhaldi fyrir ríkissjóðinn og er þess vænst að á yfirstand- anda ári verði þessum málum komið í sæmilegt horf, og að ríkisreikningar fyrir 1931 geti orðið fullkomnir að formi og að- gengilegri en hingað til hefir verið. Ennfremur er þess að vænta, að nokkrar endurbætur verði hægt að gera á reikningi ársins 1930, sérstaklega að því er snertir efnahagsreikning rík- isins. Stjórnin hefði helzt kosið að koma fram með fjárlagafrum- varp í þessu formi á síðasta þingi, en þá var ekki komið svo langt undirbúningi bókhaldsendur- bótanna, að slíkt væri hægt Þó ætti ekki að vera útilokað að mögulegt væri að semja lands- reikninginn fyrir 1931 eftir þeim grundvallarreglum sem hér eru settar, þó ekki sé fjárlagafrum- varp fyrir það ár í þessum bún- ingL Áhrif kreppunnar á f Járlaga- frv. 1932. Sé eldra form fjárlaganna lagt til grundvallar, þá eru tekjurnar í þessu frumvarpi áætlaðar kr. 12,373,600,00 og gjöldin krónur 12,211,217,00. — Tekjuafgangur því rúmlega 162 þús. kr. Við áætlun teknanna er gert ráð fyr- ir sömu tekjustofnum eins og undanfarið, jafnvel þótt verð- tollurinn falli úr gildi um næstu áramót. En þar sem telja má víst, að þzngið geri ráðstafanir til þess að íekjustofnar ríkissjóðs ekki verði rýrðir, þá þóttí rétt að reikna með því, að verðtollur í einhverri mynd yrði í gildi árið 1932. Frumvörp um alla helztu skatta og tolla ríkissjóðs, eru lögð fyrir þetta þing, og vil ég mega vænta þess að þau fái góð- ar viðtökur. Myndu tekjur ríkis- sjóðs, ef frumvörp þessi verða samþykkt, standa á fastari grundvelh en þær gera nú. Eg sé ekki ástæðu til þess að tala um einstaka liði í tekjukafla frumvarpsins. Þetta er allt áætl- un fram í tímann og á þessari stundu verður ekkert um, það fullyrt hvort tekjuáætlunin í heiid sirmi muni reynast hæfi- lega sett. Þó er það mrn skoðun, að fullhátt sé farið í frumvarp- inu eins og horfurnar eru r.ú sem stendur, og að þingið megi ails ekki hækka tekjurnar á pappírn- um, heidur verður að fara þá ieið aö oraga úr útgjaidaLðunum enn meira en þegar helir venð gert. Eg tók það íram á síðasta þmgi, að vegna þeirra mikiu út- gjataa, sem meö sérstokum lög- um eru sett á ríiossjóðinn, þá væru mikiir erfiðleikar á því að geta látið tekjurnar hrökkva, ef ekki væri betra en meöal-tekju- ár. Þeir erfiðleikar sem á þessu voru í fyrra, eru engu rnirmi nú. Kemur þar einkum tvennt til greina: I fyrsta lagi hversu aðal- atvinnuvegir þjóðarinnar standa nú höhum fæti í baráttunni við hátt kaupgjald og lágt markaðs- verð, sem óhjákvæmilega hlýtur að valda rýrnun á tekjum ríkis- sjóðs og í öðru lagi aukning vaxta og afborgana, sem að miklu leyti stafar af fjármálaó- höppum þess tímabiis, sem hðið er síðan heimsstyrjöldinni lauk. Að því er viðkemur gjaldahhð- inni, geri ég ráð fyrir því, að þingmenn hafi veitt því eftirtekt að í frumvarpinu eru ekki ætlað- ar fjárveitingar til bygginga þjóðvega, brúa og símalagninga. Hinsvegar er ætluð aUrífleg upp- hæð til sýsluvega og nokkur upp- hæð til einkasíma. Þótti rétt að láta það sitja fyrir að leggja fram fé til þeirra framkvæmda, sem héruð og einstaklingar treysta sér til að leggja fram fé á móti. Vitanlega væri æskilegast að þurfa ekki að láta niður falla neitt af þeim verklegu framkvæmdum, sem til umbóta horfa. En með þeim tekjum sem vænta má að fyrir hendi verði árið 1932, sýn- ist ekki fært að leggja út í meiri framkvæmdir en gert er ráð fyr- ir í frumvarpinu. Því má heldur ekki gleyma, að þó ekki sé ætlað fé til nýbygginga vega, þá má gera ráð fyrir að ríkissjóður verði að greiða á fjárlagaárinu til viðhalds og umbóta á þjóðveg- um upphæð sem nemur um 500 þús. kr. Verða þá framlög ríkis- BráðabirgðauppgjörS á tekjum og gjöldum ríkissjóðs árið 1930. T e k j u r Fjárlög Reikti. 2. gr. 1. Fasteignaskattur........... 250.000 284.515 2. Tekju- og eignaskattur. ........ 1,200.000 1.784.766 3. Lestagjöld af skipum......... 40.000 52.734 4. Aukatekjur............. 450.000 608.143 5. Erfðafjárskattur........... 30.000 65,418 6. Vitagjald.........*. . . . . 350.000 500.037 7. Leyfisbréfagjöid........... 10.000 24746 8. Stimpilgjald............. 325.000 445.511 9. Skólagjöld............. 15.000 10.000 10. BifreiSaskattur............ 60.000 lli.543 11. Útflutningsgjöld........... 1.075 000 1.092.413 12. Áfengistollur............ 850.000 752.495 13. Tóbakstollur............. 950.000 1.287.414 14. Kaffi- og sykurtollur......... , 850.000 1.047.217 15. Annaö aðflutningsgjald........ 200.000 287.900 16. Vörutollur.............. 1.350.000 1.951255 17. Verðtollur.............. J .500.000 2.268.608 18. Gjald af ssstinda- og brjóstsyknrgerö ... 85 000 145.768 19. Pósttekjur............ . 450.000 600.000 20. Símatekjur............. 1.580.000 2.023 000 25. Vineinkasala............. 450000 1250000 -------------16.543.483 3. gr. 1. Eftirgjald eftir jarðeignir rikissjóðs .... 80.000 80.000 2. Tekjur af kirkjum.......... 100 8. Tckjur af silfurbergi......... 1.000 4. Legkaup til dómkirkjunnar i Reykjavik . . 8 500 8.000 ------------- 33.000 4.gr. 1. Tekjur af bönkum.......... 15.000 2. Vextir af bankavaxtabréfum ....... 23.000 21919 3. Væntanl. útdr. af þeim bréfum...... 24.000 84.100 4. Vextir af innstæðum i bðnkum...... 8.000 10.825 5. Vextir af viðlagasjóði......•. . . 60.000 6. Aðrir vextir............. 75.000 24.750 ------------- 91.594 5. gr 1. Óvissar tekjur............ 50.000 80.000 2. Endurgreiddar fyrirframgreiðslur..... 10.00C 85.000 3. Endurgreidd lán og andvirði seldra eigna . 20.000 24.866 4 Skemtanaskattur.........\ . . 75.000 75.000 5. Tekjur Menningarsjóös......... 15.000 15.000 ------------- 179.866 Frá Landsverzlun................. . 400.000 _________17.247.943 G j ö 1 d : Fjarlög Reikn. 7. gr. I. Greiðslur af lánum: Vextir...... 545.930 719 877 II. Afborjranir .... 649606 704.599 III. Framl. til Landsb. . 100.000 100.000 ------------- 1.524 476 8. gr. Borðfé konungs............ 60.000 73.200 9. gr. Kostnaður við Alþingi......... 229 350 825.000 10. gr. I. RAðuneytið, rikisféhiröir o. fl...... 210.100 292.147 II. Hagstofan............ 55.500 57.353 III. Utanrikismál o. fl.......... 62.000 98.542 ------------- 448.042 11. gr. A. Dómgæzla og lögre£>lustiórn...... 702.200 1.313.180 B. Sameiginl. kostn. við embaetti rekstur . . 192.000 324.56(1 ------------- 1.637 740 12. gr. Læknaskipun og heilbrigðismal...... 702.875 670.042 13. gr.. Til samgöngumála: A. Póstmal.............. 509.500 595.825 B. Vegamál..............1.002.850 1.565.000 C Sam<röngur á sjó.......... 375.500 440.000 D. Hraðskeyta- og talsimasamband .... 1.575.0 K) 1.946.600 E. Vitamál og hafnargerðir ,...... 867.400 525 819 ------------- 5.073.244 14. gr. Kirkju- og kennslumál: A. Andlega stéttin........... 3U.650 819.167 B. Kennslumál............ 1.248650 1.505.670 ------------- 1.824 837 15. gr. Til visinda, bókmennta og lista...... 303.660 842.546 16 gr. Verkleg fyrirtæki...........1.535.960 1.840.743 17 gr. Til almennrar styrktarstarfsemi...... 791.300 800 875 18. gr. Eftirlaun og styrktarfé......... 226.893 237 455 19. gr. Óviss útprjöld............. 100.000 379653 20. gr. Lögboðnar fyrirframgreiðslur....... 1O0O0 56.290 23. gr. Heimildarlög ..........".......'. . . 497.877 25. gr. Sérstök lög, fjáraukalög og þingsál............. 1.433.990 Tekjuafgangur . . . 81.933 \ ,_________17.247.943 sjóðs til vega, þegar sýsluvegir eru meðtaldir, um 600 þús. kr. Nú er það alkunnugt, að síð- ustu árin nefh* verið óvenju mik- ið unnið að símalagningum, vega- og brúagerðum. Ætti þess vegna frekar að vera hægt að una við það, þó dregið sé úr þessum framkvæmdum í bili. Bankatöpin og afleiðingar þeirra. Svo sem bert er af frumvarp- inu og ég hefi áður vikið að, hafa vaxtaútgjöldin hækkað mikið. Meginhluti þessarar útgjalda- hækkunar, hefir sína forsögu, sem eigi getuf orðið rakin hér nemaað litlu leyti. Á síðastliðn- um áratug er talið að fram hafi komið hjá báðum bönkunum, Iiandsbankanum og Islandsbanka, skuldatöp, sem nema ca. 83 milj. kr. Verður hér eigi rakin saga þessara tapa, en vera má, að ástæða gefizt til þess síðar á þessu þingi. , Afleiðingar tapanna hafa ver- ið að koma í ljós síðustu árin á þann hátt, að fjárþröng bank- anna hefir stöðugt aukizt, og snemma á síðastliðnu ári komst lslandsbanki í algert þrot. Á rústum hans var svo Utvegsbank- inn stofnaður, og honum Iagt til frá ríkinu 41/2 milj. kr. í hlutfé. Tók hann jafnframt við eignum og skuldum Islandsbanka. Hag tJtvegsbankans er þann

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.