Tíminn - 14.03.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 14.03.1931, Blaðsíða 1
Ojaíirferi 09 cifcjreibslumaour Cimons et Kctnuneig þorsteinsoótttr, Cccfjcrrcjötu 6 a. XCYfjaDtf. E í :n u 11 j er x €a>fjanjötH 6 a. ©pin oaglega fl. 9—6 SSmt 2353 XV. árg. Reykjavík, 14. marz 1931. 15. blað. thaldið á Seyðisfirði og Arni frá Múla [Guðbrandur Magnússon forstjóri hefir í Austra, blað Framsóknar- manna á Soyðisfirði, ritað bréf til Arna Jónssonar frá Múla, sem er svar við bréfi, sem Árni ritaði G. M. um'það leyti sem G. M. var að fara af Seyðisfirði og birt er í fylgiblaði Mbl. þar á staðnum. Tíminn leyfir sér að birta eftirfaranda kafla úr bvéfi G. M.]: .... Hér á Seyðisfirði blasir við samband stjórnmálaflokkanna við atvinnuhættina. Hinn djarfi rekstur á fyrir- tækjum Stefáns Th. stafar ekki aí' því, að þeir eru brséður hann og útbússtjórinn, sem hér var. Orsökin stendur dýpra. Um það bil, sem sú gamla kyn- slóð atorkumanna, sem skapað höfðu þennan bæ, var að hverfa ur sögunni, kom hingað stjórn- málamaður með lífsskoðun sam- keppnismanna. Hann var bæjarfógeti, sýslu- maður og þingmaður. Hann hafði trú á fáum stórum atvinnurekehdum, auðvitað vegna byggðarlagsins, en einnig vegna þess stjórnmálaflokks, sem hann fylgdi. Hann efldi hér vissa menn til sterkrar aðstöðu, og þá ekki sízt til þess að stjórnmálaflokkur hans stæði styrkari í viðureign- inni um kjördæmið. Þau ógurlegu fjárhagstöp, sem hér hafa orðið, verða fyrst og fremst að færast til skuldar þeim stjórnmálaflokki, sem þessir menn hafa eflt. Og þá um leið sú hnignun og sú kyrstaða, sem töpin hafa or- sakað. Væri þessu ekki svona farið, hefði fyrir löngu verið sagt: Hingað og ekki lengra. Síðar og í öðru sambandi gat ég þess, að í lokin hefði íslands- banki verið orðinn svo fjárhags- lega illa stæður, að hann hefði illa mátt við því, að horfast í augu við skuldir St. Th. óttast að það riði sér að fullu. Þér, Árni, finst ég hafa sýkn- að Jóhannes Jóhannesson og stjórnmálaflokkinn, sem hann fylgdi, með þessari umsögn. En því fer fjarri. Veiat þú hvað langt er síðan að fyrirtæki Stefáns Th. var orð- ið vonlaust? Ég veit það ekki, en það hlýtur að vera langt síðan. Ég geri ekki ráð fyrir, að þú telj- ir Islandsbanka löngu gjaldþrota fyrirtæki. En hvort sem heldur var, hvort fyr var sokkið, bankinn eða Stef- án, þá ber sá stjórnmálaflokkur, íhaldsflokkurinn, sem þú og Jó- hannes hafið eflt, jafnþunga á- byrgð í þessu efni. Og kannske alveg sérstaklega þú, Árni Jónsson. Þú varst kosinn á þing árið 1923. Þú bauðst þig fram utan flokka. Þú veizt það, að ég veit það, að þú ætlaðir þér í Fram- sóknarflokkinn. Þú varst kosinn af bændum, og það af bændum, sem vonuðust eftir því, að þú íærir í þann flokk. Það sannað- ist meðal annars þegar þú komst til þeirra aftur og gafst þeim kost á að kjósa þig, þá vildu þeir þig ekki, heldur kusu sér annan mann, sem þeir voru vissir um að mundi fylla bann flokk. Það var í samræmi við eðli þitt og innræti, að þú hallir þér að Framsóknarflokknum, og þú varst alveg ákveðinn í því. En hvemig' fór? Þú lentir í öðrum félagsskap. Þú lentir í íhaldsflokknum. Og hefðir þú ekki farið í þann flokk þá, þá hefði ekki verið íhalds- stjórn á íslandi árin 1924—1927! Flokkurinn hékk á einu at- kvæði. Það var þitt atkvœði! Þú varst sá einasti, sem lagðir úrslitalóðið á vogarskálina. Þú berð mikla ábyrgð, Árni Jónsson. Þú berð t. d. manna mest á- byrgð á hinni illræmdu gengis- hækkun Jóns Þorlákssonar, sem verst fór með atvinnuvegina og sem mest sligaði Islandsbanka. Þessvegna átt þú þinn þátt í því, hafi Islandsbanki ekki megn- að í tæka tíð að stöðva miljóna- töp Stefáns Th. Þú berð ennfrem- ur ábyrgð á því, að Eyjólfur var látinn halda áfram að einoka meirahlutann af athafnamönnum hér í þessu byggðarlagi um hendur Stefáns bróður síns, með þeim árangri semi ber er orðinn. Það er bein afleiðing af stjórnar- farinu í landinu, sem þú áttir úr- slitaatkvæði um að skapa. Þetta er sú hlutdeild, sem þú hefir átt í því, að leiða ófarnað yfir Seyðisfjörð — og sá ófarn- aður hefir komið og á enn eftir að koma víðar við..... Guðbrandur Magnússon. Um íaxamálin Hinir sjálfkjörnu. Á einum áratug hafa tvær ólík- ar lífsstefnur borið árangur: Stefna þeirra manna, sem virða og viðurkenna rétt almennings til að ráða því, hvernig farið er með þá fjármuni, sem eru árangur sameiginlegrar orku þeirra, sem vinna fyrir daglegu brauði þjóð- arinnar. Stefna þeirra manna, sem kjör- ið hafa sjálfa sig til að ráðstafa arðinum af vinnu þjóðarinnar, og skammta henni lífskjörin. Um þessar tviær stefnur verður barizt, einnig eftirleiðis. Ef um tvo einstaklinga væri að ræða, myndi það þykja fávís- legt, ef annar ynni fyrir kaup, en fengi hinum það skilyrðislaust tii umráða, svo framaríega sem hann byðist til að taka við því. En svona hefir íslenzka þjóðin farið með mestan hluta þeirra peninga, sem hún hefir fengið að láni og lofað að greiða aftur með vinnu sinni. Mennimir, sem tekið hafa við veituféhu og notað það, halfa ekki verið til þess kjörnir af al- menningi. Þeir hafa veiið sjálf- kjörnir. Þeir hafa kjörið sjálfa sig til að varðveita peningana,, græða á þeim, þegar vel áraði og tapa þeim, þegar illa áraði. Tak- markalaus undirgefni alþýðunnar undir forsjár hinna sjálfkjörnu, er æðsta þjóðmálahugsjón íhalds- mannanna hér á landi og annars- staðar. Stefán Th. Jónsson á Seyðis- firði, sem tapaði ca. 2 milj., Sæ- mundur Halldórsson í Stykkis- Nokkrar athuganir Eftir Árna Jónsson í Alviðru. [Grein þessi var rituð í fyrravetur en er eigi að síðurtímabœrnú, þar sem laxvoiðilóggjöfin hefir enn eigi verið afgreidd frá Alþingi]. Til þess að geta samið lög, er komi að fullu gagni, verður að grannþekkja þau atriði og allar aðstæður, er login eiga að gilda. Svo mun og vera með laxalögin, er nú er verið að undirbúa á Al- þingi. Því mun gott að athuga lifnaðarhætti laxanna og ýmsar aðstæður, ef það gæti orðið til þess, að laxveiðilögin yrðu betur úr garði gerð, er þingið afhendir þau þjóðinni til eftirbreytni. Laxinn hrygnir í bergvatni, þar sem möl er í botni, venjulegast á ekki djúpu vatni og mismun- andi snemma; tíðast frá október- byrjun til desemberloka. Þegar laxinn hrygnir, er talið að ekki frjóvgist yfir 10% af hrogn- unum. Silungar og andir grafa upp laxabúin og eyða þeim. Þá má og nefna gmgg, botnís og ruðning ánna, sem eyðileggur mikið. Eftir því, sem maður kynn- ist betur allri aðstöðu laxahrogna og síla, getur maður tæpast séð hvar það litla, sem kemst fram af laxi, lifir, svo er hann undirlagð- ur hættum á fyrsta stigi lífsins, frá því að honum er hrygnt og hrognin frjóvgast, þar til hann er laus við kviðpokann og þarf að fara að fá æti. Laxinn er tíðast í ánum 2 til 4 ár, þar til hann fer til sjávar, þá hópa sílin sig og halda burt. 'Hann er mjög mis- munandi lengi í sjó, þar til hann leitar í árnar aftur, 1 til 3 ár eft- ir því, sem menn vita bezt. En allur fer hann í árnar aftur, ef honum er mögulegt, því að hann getur ekki hrygnt, nema í hreinu og ósöltu bergvatni. Þessi ár, sem hann er í sjó, vex hann fljótt og fitnar ört. Þegar hann kemur að ánum aftur, verður hann að sveima aftur og fram í ósunum um nokkurn tíma, til að venjast við ósalta vatnið. Á þeim stöðum er hann í hópum, en þar liggur selurinn fyrir honum og gjörir það, sem hann getur til að tæta hann og veiða sér til matar. Við ekkert er laxinn hræddari en sel- inn. Fullorðinn selur jetur í einu 2 fjórðungslaxa. Selahópar þeir, sem liggja í ósum sumra laxánna, gjöra laxagöngunum mikið tjón með því að drepa laxinn og tæta í ýmsar áttir; mun það líkast því, sem sauðfé rynni af fjalh og yrði að fara um þröngt skarð til að komast heim, en við það skarð hólmi, sem tapaði 7—800 þús., Gísli Johnson í Vestmannaeyjum, — sem enginn veit hve miklu hefir tapað — af fé almennings — allir þessir menn hafa verið forráðamenn — kjörnir af sjálf- um sér — óbeðnir. Reynslan staðfestir eftir á það, sem heilbrigð skynsemi segir fyr- irfram um affarasæld slíkrar j ráðsmennsku frá sjónarmiði ' heildarinnar. og í því lægju svo hundmðum skipti af villtum víghundum, er réðust á hópana og eltu þá og rifu í sig með trylltu randýrs- æði.^ Sumu af laxinum fylgix hann svo upp árnar, eins langt og hann kemst, og alltaf er sama viður- eignin, hvar sem hann kemst í færi. Þá eru þandar út veiðivélar fyr- ír laxinn, eftir því, sem menn geta frekast; til að taka hann. Það er settar út girðingar með- fram stríðum strengjum með stuttu millibili svo laxinn oft- ast lendir í þeim, því fram hjá þeim kemst hann naumlega. Má með þeirri aðferð, þar sem svo hagar til, sama sem loka ánum, þó að nokkurt bil sé á milli netjanna . eða veiðivélanna frá báðum löndum, eftir endilangri ánni, því að laxinn hleypur ekki til lengdar upp miðja, straum- þunga árstrengi, heldur gengur hann meðfram þeim og í hléi við þá. í jökulám á laxinii örðugt með að forðast veiðivélamar, því að þar sér hann illa fyrir sér, er árnar eru gruggugar, jökul- blandnar og dimmar. Það mun fullsannað, að ef laxaganga mætir miklum tálmunum, fer það svo, að laxinn legst fyrir framan girð- ingarnar, er hann er marghrekkt- ur búinn að lenda í netjum og sjá félaga sína festa sig. Og dæmi munu þess, ef girðingum er haldið stöðugt, að hann snýr aft- ur frá þeim til sjávar og er með því bægt frá ánni. Það hygg ég, að sé hættulegast, þar sem era langar girðingar nálægt árósum, því að þar er laxinn varfærnastur og má fyrir minnstu verða, til þess að hann breyti stefnu. Það á sér stað með litlar ár, sem lax gengur í, að það er nóg til að snúa honum aftur, ef fugl kastar sér á ána fyrir framan laxatorf- una, er hún leitar upp. Við það hleypur hópurinn það snarasta til baka og í sjó út. Af þessu litla dæmi geta menn séð, hver áhrif selurinn hefir á laxagönguna, því að ekki er laxinn mikið hræddur við fugla á-móts við sel. Þar sem eru langar girðingar er sjálfsagt að taka skörð í þær á friðunar- tímanum og verða þau að vera nokkuð víð; annað er og nauð- synlegt, að banna með öllu að draga á nálægt slíkum girðingum, því að ef það er gjört, má með því móti gjöreyða heilum laxa- torfunum. Ef laxinn fær að halda áfram tálmunarlítið, gengur hann í bergvatnsárnar til að hrygna, og er þar á sveimi að leita eftir gotstöðum og fægja riðbletti þar til hann er gotfær. Verður því að forðast að styggja hann á þeim stöðvum. Það er margfalt tap að draga á gotstöðvar, því að fyrst er þá hrygningarlaxinn tekinn og svo eru eyðilögð gotin sem eru mörgum sinnum meira virði en fullorðni laxinn sjálfur, sem er á þeim tíma magur og verðlítill á móti því, er hann gengur fyrst í árnar á sumrin. Á þeim tíma má alls ekki veiða laxinn nema í klök. Þó ætti það að vera föst regla, að forðast að draga á riðbletti í ám og vötn^ um, er í klök er veitt. Menn verða að hafa það hugfast að með klökunum er verið að hjálpa náttúrunni til, og er því bezt að f raska sem minnst verkum henn- ar, en vinna sem mest í samein- ingu við hana, að einu og sama marki. Þegar laxinh er búinn að hrygna leitar hann fram til sjáv- ar aftur og er þá orðinn magur og fremur þróttlítill móts við það sem hann var, er hann gekk í árnar. Þá verða enn sem fyr tálmanir á leið hans, ís og ruðn- ingur anna og svo tekur selurinn hann, því að nú á hann hægt með að slátra honum, enda gjör- ir hann það víst óspart, og mun það vera ein orsökin til þess, hvað lítið kemur af laxi oftar en tvisvar í árnar. Laxhrygna, sem vegur um 5 kíló hefir í sér um 10 þús. hrogn og getur heppnast að ala upp af því um 90% í klaki og gjöra það að lifandi fiskum. Þar með er þeim hjálpað yfir það tímabil, sem er hættulegast; því hafa klökin svo mikið gildi, sem reynslan hefir sýnt. Klökin eiga að fá fé fyrst frá fiskiræktarfé- lögum, þá frá sýslufélögum og síðast en ekki sízt frá ríkissjóði, og væri réttast að ríkissjóður léti ákveðinn styrk fyrir hver hundr- að þúsund seiði, sem klakið væri út. Það mundi margborga sig fyrir þjóðarheildina, því að þeg- ar veiði ykist, mætti taka það margfalt aftur í álögum á veið- ina, því að margar ár og vötn gætu orðið svo arðsöm lands- mönnum, að þau gæfu meiri ár- legan arð en nokkur ræktuð lönd. Ég er fullviss þess, að þau vötn og ár, sem era í Árnessýslu, gætu fært sýslubúum árlegar tekjur er skiftu hundruðum þús- unda, ef rétt veeri með farið. Það virðast ekki önnur takmörk fyrir fjölgun laxins, en hvað mikið bergár, vötn og lækir geta fóðrað af sílum frá því er þau koma úr hrogmnu og era laus við kvið- pokann og þar til er þau leita til sjávar. Ekki er annað vitanlegt en að í sjónum sé ótakmarkað bjarg- ræði og undanfæri fyrir laxinn, enda tekur hann þar sinn aðal- þroska. Það er líka fullvíst, að bergár og vötn, sem eru full af æti, til dæmis eins og Sogið með þeim vötnum, sem því fylgja, mundu fóðrá marga tugi miljóna af sílum. En til að eitthvað líkt mætti verða, yrði að gerbreyta allri meðferð á ám og vötnum, auka friðun og nota sem mest þann lax, sem til er, sem stofn, og klekja út í tugum miljóna, en þetta gæti ekki orðið strax, það }?yrfti nokkurn tíma til, því að nú er laxinn orðinn svo fár og nærri honum gengið, að það er mjög torvelt að ná í klök, svo nokkru nemi, því er aukin friðun lífsskilyrði fyrir fjölgun hans. Það er líka jafnvíst, að eí" því fer fram sem hefir gengið undanfar- in ár, með áframhaldandi aukn- ing veiðivéla, eftir því sem þekk- ing og dugnaður vex, er ekki langt að bíða þess, að laxinum verði gjöreytt hér á landi. Það hefir verið herjað á hann frá landnámstíð með öllum hugsan- legum ráðum, enda búið að gjör- eyða honum úr sumum ám, vötn- um og lækjum, er hann gekk í og fækka honum svo á öðrum stöð- um, að það er rétt að hann er orðinn til á móti því sem var. Altaf eykst hættan á því, að hon- um verði gjöreytt, ef ekki eru rammar skorður reistar honum til bjargar. Það þarf að gereyða öllum sel

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.