Tíminn - 11.06.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 11.06.1931, Blaðsíða 1
QT í m a u s er í £cef janjötu 6 a. (Dpitt oaajega fi. 9—6 Stmt 2353 **$} ©jcsíbferi ocj afarci6siuma&ur C i m a n s er 2\attnt>eia, þorsteinsbóttir, fiœfjargötu 6 a. 2?eYfjaoíf. XV. árg. Reykjavík, 11. júní 1931. 47. blað. Kosningaskrifstofa C-listans verður á morgun í Búnaðarfélagshúsinu Síttl^V 110 4Q6 OS 2132 Þav seía kiósendur fensið alla aðsíoð .....................¦................¦............. og upplýsingar um kosrtinguna Þeg*ar hringt er á midstöd nægir ad bidja um C-listaim Fyrir nokkru kom út í Ame- ríku bók sem hét: „Er þetta sonur yðar?" Það var lýsing á Mnu vaxandi glæpa- og skríl- veldi í Ameríku. Höfundurinn spyr þj'óðina blátt áfram þeirrar samvizku spurningar, hvort sögu- hetjan, eins og henni er lýst, sé sonur Ameríku, hvort landið vilji kannast við að þar sé eitt af börnum þess. Nokkrir atburðir hafa komið fyrir í Reykjavík á hinum síð- ustu tímum, sem vekja upp hina sömu spurningu. Reykjavík er að eignast nýja tegund af fólki, sem eldri kynslóðin ekki kannast við. Það er að vaxa upp skríll í Reykjavík. Hann er ekki sérlega margmennur, en hann er að byrja að láta sín gæta í bæjar- lífinu. Það er svo komið að ekki verður komist hj'á að spyrja höf- uðstaðinn í sambandi við þessa afvegaleiddu grein af kynstofn- inum, að þessari spurningu: Er þetta sonur yðar? Dagana milli 14. og 21. apríl s. 1. fór þessi lýður flest kvöld með ópum og illum látum um bæinn eftir að dimmt var orðið. Æs- ingarnar byrjuðu nálega ætíð í og við íhaldshúsið. Síðan var ó- látunum haldið áfram við Þing- húsið, við bústað forsætisráð- herra, á Lækjartorgi, við líkn- eskju Jóns Sigurðssonar og að lokum eina nóttina hjá erlendum sendiherra. Þangað átti að stefna liðinu aðra nótt, en þá bar einn af leiðtogum íhaldsins vit fyrir þessum fáráðlingum, og afstýrði í það sinn að annað brot yrði gert á velsæmi þjóð- réttarins. Eftir upphlaupsvikuna duttu æsingarnar um stund í dá. Það fólk, sem þar hafði mest að starfað, var lamað og þreytt. Síð- an komu útifundirnir í barna- skólaportinu. Þeir voru þrír. Á hinum fyrsta gerði skríllinn vart við sig með hávaða og ólátum, þegar efsti maður á lista Fram- sóknar, Helgi Briem bankastjóri, hélt ræður sínar. En vegna há- talarans heyrðust ræður hans nokkurnveginn. En það var sýnt þá þegar, að hið nýja úrkast var að vakna til lífsins aftur. Á næsta fundi hélt Helgi Briem og sa, sem þetta ritar, sínar tvær ræðurnar hvor, vegna Framsóknarflokksins. Auðséð var að íhaldsfélagið Heimdallur hafði undirbúið óhljóð og læti í því skyni að varna okkur máls, en það fór eins og fyrri daginn, að hin sterka rödd hátalarans varð máttarmeiri orgum og ó- látum þeirra sem ekki þoldu að heyra þung og alvarleg rök. En á þeim fundi gerði fund- arstjórinn Sigurður Jónsson skólastjóri sig sekan í vítaverðu athæfi tvisvar sinnum, sem fundarstjóri, og sem ábyrgðar- maður fyrir uppeldi mörg þús- und barna í Reykjavík. Sigurður er rammur íhalds- maður, en hefir verið talinn hversdagsgæfur og álitið að hann kynni að stilla í hóf um bardaga- aðferð. Svo reyndist þó ekki. Meðan Helgi bankastjóri var að tala, og óhljóð og hávaði heyrð- ist frá börnum og unglingum úr íhaldsherbúðunum, stendur Sig- urður upp og þykist vera að hasta á þá, sem brutu almennar velsæmisreglur á fundinum. En hann gerði það á þann hátt, að eggja þá sem átti að sefa. Hann segir nokkur orð í kesknistón um að fundarmenn megi ekki fara þannig að, því að þeir geti fipað suma ræðumenn — þ. e. þá, sem væru viðvaningar. Kunn- ugir skilja hve hér var hlægi- lega að farið. Sigurður barna- skólastjóri talar um að ekki megi fipa Helga Briem! Sigurði er sennilega ekki ljóst, að maður- inn sem hann heldur að læri- sveinar hans muni fipa, getur að málinu til haldið betri ræður á fjórum erlendum tungum, heldur en íSigurður Jónsson á sínu eig- in máli. Sigurði er heldur ekki ljóst, að hann er að menntun til eins og bekkjarlalli í skóla hans í samanburði við þroskaðan gáfumann, ef mæla skyldi þroska Sigurðar á við menntun hins fjölmenntaðasta gáfumanns með- al yngri Islendinga. Hlutdrægni Sigurðar og vönt- un á þeim drengskap og manna- siðum, sem einkennir réttláta fundarstjóra, var hér komin í Ijós. En þó átti meira að bætast við. í fundarlokin heldur hann hvatningarorð til „Reykjavíkur- valdsins" að duga nú vel á kjör- degi. Enginn góður fundarstjóri leyfir sér að halda æsingaræðu í lok fundar, eftir að keppinaut- amir eru hættir að geta tekið til máls. Góður fundarstjóri á að breyta eins og réttlátur dómari. Tveim dögum síðar átti að sannast að hér var ekki um neina tilviljun að ræða. Það var leyniþráður í milli Sigurðar Jóns- sonar fundarstjóra og manns með sama nafni sem stýrir barnaskóla Reykjavíkur, og hins uppvaxandi skríls, sem setti blæ vanmenningar og þrælslundar á vissar hliðar bæjarlífsins. Á þriðja fundinum er portið enn sem fyr fullt, sennilega 2—3000 áheyrendur. • Flestallir eru þessir áheyrendur ráðsettir menn, eldri og yngri. Þeir koma eins og góðir borgarar til að hlýða á rökin fyrir átökum flokkanna. En í hópnum eru á að gizka 5—7% af uppvaxandi skríl, töluvert börn úr barnaskól- anum, nokkuð af unglingum, og lítið eitt af eldri mönnum, eink- um dæmdir sakamenn, sem ekki hafa tekið betrun. Þegar ræðumenn Framsóknar, Helgi Briem, Gísli Guðmunds- son ritstjóri og sá, sem þetta ritar, héldu í'æður fyrir hönd Framsóknarflokksins um varnir gegn dýrtíðinni í Reykjavík og um Sogsmálið, sem landsmál, þá gerði áðurnefndur skríll óp og háreisti sem hindraði það að mál þeirra heyrðist nema að nokkru leyti, þrátt fyrir hátalarana. Til-. gangurinn var eingöngu sá, að varna þeim máls., Og ólætin höfðu verið undirbúin. Hér skulu aðeins nefndir tveir af þeim, sem sérílagi stjórnuðu þessu nýstárlega framferði. Annar hét Leifur, sonur Þorleifs Bjarnason- ar, kennara við Menntaskólann, hinn var Einar Ásmundsson járningamaður íhaldsins. — A fyrsta fundinum hafði Páll Stef- ánsson, fyrverandi vörubjóður og Lúter nokkur dyravörður við barnaskólann haft mannaforráð við að leika villimennskuna. Seint á fundi þessum þykist fundarstjórinn vera að hasta á þennan lýð, meðan Helgi Briem er að tala, snýr sér að þeim sem ekki kuhnu mannasiði og segir að þeir skuli hætta óhljóðunum, það sé engin hætta á að ræðu- maður geti talið þeim hughvarf! Það er erfitt að hugsa sér hvemig fundarstjórinn getur öllu meira misbeitt valdi sínu en á þennan hátt, þar sem hann leyfir sér að taka í strenginn með þeim, sem valda mestum spjöll- um, og gefa fyllilega í skyn, að rétt hefði verið að varna ræðu- manni máls með siðleysi, ef hætta. hefði verið á að rök hans hefðu sannfært andstæðingana. 1 stuttu máli: Af því flokki fundarstjór- ans var ekki að þessu sinni hætta búin af rökum fundarmanns, þá var ástæða til að láta óhljóð og arg þagna. En þá er um leið ját- að, að ef hætta var á ferðum um að samherjar fundarstjórans beygðu sig fyrir rökum ræðu- manns, þá var réttlætanlegt, að leyfa siðleysinu að njóta sín! Einn af helztu borgurum þessa bæjar stóð hjá fundarstjóra, er hann framdi þetta síðasta hneyksli. Hann tók Sigurð Jóns- son sterkum tökum eins og seka smásál, og lét hann finna hvílíka lítilsvirðingu hann hefði aflað sér með framkomu sinni. Sú áminn- ing var fyrsta aðvörun til Sigurð- ar um að bærinn og þjóðin myndi fara að athuga, hvernig skríls- eðlið vex og dafnar í höfuðstaðn- um. Það verður ekki komizt hjá því að athuga það, að sá maður, sem fremur hér hina brotlegu fundar- stjórn er skóiastjóri fyrir stærsta skóla landsins. Og það er ekki vert að gleyma því, að meðal þús- unda af vel siðuðum börnum úr heimilum góðra foreldra í bænum, hefir líka komið nokkuð mikið úr skóla Sigurðar Jónssonar af því botnfalli að siðgæði og mann- dómi, sem nú hefir verið lýst. í upphlaupinu út af þingrofinu í vor, og í skrílslátum stjórnmála- fundanna hefir borið allt of mik- ið á lærisveinum úr skóla þessa manns. Og það er ekki sýnilegt, að þjóðfélagið geti búist við nægilegu aðhaldi frá þessum manni sem skólastjóra, úr því hann kann ekki betur til þeirra hluta, sem tilheyra drengilegri fundarstjórn, heldur en dæmi þessi sýna. Eftir þingrofið barst mér í hendur ritgerð úr einum skóla hér í bænum, sem lýsir betur en nokkuð annað þeirri siðferðislegu hættu, sem vofir yfir bænum í þessu efni. Ritgerðin tekur fram öllu, sem áður þekkist um siðleysi og ruddaskap í stílæfingum ung- linga. Hún virðist benda á að aðalandstæðingar Framsóknar láti viðgangast að unglingar skrifi hatursfullar æsingaritgerðir undir eftirliti kennara ískólum. Ritgerð þessi virðist vera eftir unga stúlku, liðlega fermda, uppvaxna í þröngsýnu, en almennt talið vel metnu og heiðarlegu embættis- mannsheimili í Reykjavík. Ofsinn og hatrið er svo taumlaust í rit- gerð þessari, að hún mun á ókomnum öldum verða álitin bezta og sannasta augnabliks- myndin af þeim tryllingi, sem fyllti brjóst íhaldsins í Reykja- vík fyrstu dagana eftir að Einar Ai-nórsson hafði gefið íhaldinu inn. tálrökin um að þing, sem var uppleyst gæti haldið áfram störf- um, ef Gunnar á Selalæk legði blessun sína yfir vitleysuna. Ég hafði búizt við að koma þessari ritgerð hinnar ungu höfuðstaðarstúlku í skjalasafn landsins til þess að rithöfundar seinni alda gætu -betur metið at- burðina. Ég fann að fólk út um land myndi ekki skilja svona æsku. En eftir að komið er í ljós, að hér er um uppeldislega hættu að ræða, og að maður í hinni mestu trúnaðarstöðu við uppeldi barna í bænum tekur á þessum málum eins og nú hefir verið sýnt, þá er ekki hægt að breiða yfir sönnunina fyrir þeirri meinsemd, sem hér er að gegn- sýra vissan hluta þjóðlíkamans. Ritgerðin er sem hér segir: A. O. TI. bekk. C. Islenzkur stíll. Alþingi íslands. priöjudaginn 14. api'íl 1931, kl. 2 cftir liádegi, var lesið upp á Alþingi bréf frá Kristjáni konungi X., þar sem hann skipar að rjúfa Alþingi Islands. Ástæðan var sú, að Sjálf- stæðisflokkurinn og kommúnistar komu sér saman um að lýsa van- trausti á núverandi stjórn landsins, sem auðvitað var alveg sjálfsagt, því enginn maður í stjóminni er með fullu viti, svo sem raðherramir Tryggvi þói'hallsson forsætisráðherra og Jónas Jónsson dómsmálaráðherra (íyrverandi). þegar bréf þetta var lesið upp, var margt manna á þingi, einkum skólafólk. Til dæmis tók 2. bekkur B sér einkaleyfi í stærðfræð- istima kl. 2—3. Eins og von var, varð æsingur mikill " út af þessu. Fyrst kenndu menn aðallega Jónasi dómsmálaráðherra um þetta, en nu er það komið upp um Tryggva fór- hallsson, að hann hefir svikið ís- lendinga, með því að senda Stjána tíkall (konungi) skeyti um að rjúfa Alþingi. Ef til vill hefir Tryggvi haldið, að almenningur tæki þessu stillilega og að hann fengi, á eftir þessu öllu saman, að ráða lögum og lofum í landinu, en þar skjátlaðist honum algjörlega, þvi Sjálfstæðis- menn eru ekki svo heimskir. Jónas, hetjan mikla, varð eins og gefur að skilja, mjög hræddur, þegar æsing- urinn varð svona mikill, og fór út úr bænum, eins og hann er vanur ef eitthvað gengur a. Hann hélt i bíl upp að Laugarvatni, og var lokaður þar inni á salemi í tvo daga, eftir

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.