Tíminn - 30.12.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 30.12.1931, Blaðsíða 1
©faíbfeti 09 afgrci&sluma&ur Címans er SannDeig £)orstcinsöóttir, £cefjargötu 6 a. 2taffjamf. Cimans er i Scefjargötu 6 a. (Dpin baglega fL 9—6 Simi 2333 XV. árg. Reykjavík, 30. desember 1931. 77. blað. Aramótahugleiðing Það er venja þeirra, sem við viðskipti fást, að nota áramótin til þess að fá yfirlit yfir reikn- inga sína og gjöra áætlun um reksturinn í næstu framtíð. Ára- mótin, tími reikningsskilanna, eru líka vel til þess fallin, að mannkynið yfirleitt endurskoði álit sitt á lífinu, gagnrýni það, sem hjarta og hönd hafa aðhafst og skapi sér áform um f-ramhald- andi lífsbaráttu, í sama formi og áður eða breyttu. Reynsla mannanna hefir á þessu ári eins og öðrum, kveðið upp dóma um menn og lífsskoð- anir. Hinir mörgu og smáu dóm- ar um einstaklingana, hafa þýð- ingu í svip, en berast í kaf með mönnunum á hafi aldanna. En hinir fáu; stóru dómar, um lífs- skoðanirnar, dómar reynslunnar um, lífið sjálft í heild, ráða ör- lögum framtíðarinnar. Þeirra vegna mættu áramótin vel vera mesta hátíð ársins, hátíð alvör- unnar. Mörgum öðrum fremur eru einmitt þessi áramót hátíð alvör- unnar. Mannkynið er nú um þessi ára- mót álíka statt og alheimurinn í árdaga, þegar „sól né vissi, hvar hún sali átti" og „máni né vissi, hvat hann megins átti". Veröldin er full af fátækt og þó hafa vísindin gjört mönnum auð- veldara að afla lífsnauðsynja en nokkru sinni áður. Vinnufúsar hendur fá steina fyrir brauð. Hinn forsjáli Egyptalandskonung- ur, sem safnaði korni til sjö sult- arára, myndi eins og nú stendur á, standa uppi algjörlega ráð- þrota. I þessu harðæri er einmitt mest kvartað yfir því, að of margar hlöður séu fullar af korni! Núna á þessu herrans ári tutt- ugustu aldarinnar stendur mann- kynið uppi ráðþrota yfir því að hafa of fullkomnar vélar, of mik- ið af mat, of mikið af klæðnaði, og hverskonar lífsins gæðum, sem vorir frumstæðu forfeður gátu varla ímyndað sér að væru til, ekki einu sinni í ríki guðanna. Menn höfðu vænt þess, að með fullkomnum framleiðsluaðferð- anna m'yndi koma almenn vel- megun, að með auknum vélakrafti mætti létta af stritandi mönnum erfiði og áhyggjum. En nú er svo komið, að framleiðendurnir for- mæla vörubirgðunum og verka- mennirnir vélunum. Þetta ár hefir leitt það í ljós betur en nokkru sinni hefir kom- ið fram áður, að samhliða því, sem unnið hefir verið að því ósleitilega að leggja grundvöllinn að almennri vellíðan í heiminum, hefir mannkynið lifað eftir fals- kenningum, sem kallað hafa fram bölvun yfir störf hugvitsmann- anna. Það er trúin á hina „frjálsu samkeppni" og „framtak einstak- lingsins", sem hingað til hefir verið almenn trú, en nú er að reynast oftrú. II. Fylgismenn hinnar „frjálsu samkeppni" hafa löngum talið sér það til gildis, að stefna þeirra væri í samræmi við „lögmál lífs- ins". 1 framleiðslu og verzlun hafa þeir tekið „eyðslusemi náttúrunn- ar" til fyrirmyndar. Þeir hafa bent á það réttilega, að náttúran vekur til lífsins aragrúa af vernd- arlausum verum, sem farast á vaxtarskeiði, samkvæmt því „lög- máli", þar sem veikleiki eða óheppni er dauðasök. Samkvæmt þessari kenningu á að leggja sem minnstar hömlur á lífsbaráttu mannanna. Sá sterkari á að fá að sigra og sá, sem minnamáttar er, að bíða lægra hlut. Heppnin á að þýða gæfu og óheppnin ógæfu. Og eftir sömu kenningu var vinnuafli véla og manna varið til taumlausrar, skipulagslausrar framleiðslu á verðmætum, sem enginn vissi, hvort nokkurntíma myndu koma að haldi. Svo að segja í hvert sinn, sem einhver nytsamur hlutur er fundinn upp gjörir hann meira og minna af' fyrirliggjandi offramleiðslu að verðlausum eldsmat, Þannig á líf- ið að vera í dýraríki hinnar „frjiálsu samkeppni". Postular samkeppninnar virð- ast aldrei hafa veitt því athygli, að öll menningarviðleitni mann- kynsins er einmitt barátta við þetta marglofaða „lögmál lífsins". Það er vitanlega „lögmál lífsins", að frost og stormar grandi þeim skepnum, sem ekki hafa þrek til að standast árásir þeirra náttúru- afla. En mennirnir hafa ekki viljað beygja sig undir þetta lög- mál. Þeir hafa gjört sér klæðnað og byggt hús. Og auðvitað er það jafngott og gilt ,lögmál lífsins', að veikbyggð vera eins og maðurinn verið soltnu óargadýri að bráð. En mennirnir gjöra þar líka upp- reisn gegn „lögmálinu" og verja sig með vopnum. Og í sambúðar- háttum mannanna sjálfra hefir „lögmálinu" verið komið fyrir kattarnef smátt og smátt, án þess að formælendur þess hafi fengið rönd við reist. 1 náttúrunni er enginn eignarréttur. Hugtakið morðingi fyrirfinnst heldur ekki í „lögum náttúrunnar". En þessi „lögbrot" eru viðurkennd góð og gild, einnig af þeim, sem heimta náttúrulagavernd handa hinni „frjálsu samkeppni". III. Trúin á hina „frjálsu sam- keppni" er trú þeirra manna, sem hafa sigrað eða eiga von um að sigra í lífsbaráttunni. Eftir því, sem fleiri slíkar vonir reynast tálvonir, ætti því að fækka fylgis- mönnum þessarar lífsskoðunar. Reynslan sýnir þó, að trúin á samkeppnina er lífsseig. Það er fyrst á krepputímum eins og nú, þegar sjálf óskabörn samkeppn- innar standa ráðlaus og hrópa á hjálp, að musteri falskenninganna riðar. 1 þeim löndum, þar sem mest hefir verið unnið að því, að gera hina frjálsu samkeppni dýrðlega í augum almennings, gjörist nú það einkennilega fyrirbrigði, að sjálfir samkeppnismennirnir koma til þjóðfélagsins og biðja það að frelsa sig frá hinni „frjálsu sam- keppni". Tollastefnan, sem nú er að ryðja sér til rúms, útilokar al- gjörlega hina frjálsu samkeppni rnilli þjóðanna. Þannig bera nú fylgismenn hennar vopn á sjálfa sig á tímum þrenginganna. Það virðist í sjálfu sér næsta hlálegt, að tala um „framtak einstaklingsins" þegar 30 miljónir ganga atvinnulausar í löndum hvítra manna. Og það er líka að sýna sig æ betur og betur, að einstakling- arnir standa ráðþrota, þegar ráða skal fram úr þeim vandamálum, sem nú steðja að í viðskipta- og atvinnulífi þjóðanna. Meir og meir er þar nú leitað á náðir rík- isheildanna, og beiðst eftir íhlut- un þeirra. Þeir menn, sem mest hafa grætt á framtaki einstak- lingsins, skirrast við að lána fé sitt í hina frjálsu samkeppni, nema ábyrgð þjóðfélaganna standi að baki. Kreppan, sem nú geisar, er til- finnanleg öllum þjóðum. En ef ár- ið, sem nú er að líða, gæti fært veröldinni heim sanninn um úr- ræðaleysi samkeppninnar, þegar á herðir, mætti það að vissu leyti teljast gott og gleðilegt ár. Þess væri þá að vænta, að falskenn- ingarnar um „frjálsa samkeppni" og „einstaklingsframtak" yrðu ekki til langframa látnar standa í vegi fyrir því, að mennirnir geti notið verka sinna. G. G. ------o------ Fréttir ísfisksala í pýzkalandi, Sala á ís- lenzkum ísfiski í þýzkalandi hefir nú í vetur verið algjörlega stöðvuð út af hömlum þeim, sem þýzk stjórnarvöld höfðu gjört á ráðstöfunarrétti yfir gjaldeyri og var það í rauninni sölu- bann. Nú alveg nýlega er tilkynnt fra ráðuneyti forsætisráðherra, að sam- komulag sé komið á í þessu efni á þá leið, að íslendingar fái fram í aprílmánuð næstk. að selja fisk í þýzkalandi fyrir ca. 1 milj. króna með því skilyrði, að andvirði fiskjar- ins sé varið til viðskipta við þjóð- verja. Miljónamæringar í Bandaríkjunum voru taldir 38 þús. árið 1929. Árið 1930 var tala miljónamæringanna kominn niður í 19 þús. Miljónamær- ingur er hér talinn sá, sem á 1 milj. dollara eða meira, en það samsvarar eftir núveranda gengi rúml. 6 milj. kr. — Árið 1929 höfðu 513 menn í Bandaríkjunum 1 milj. dollara eða meira í árstekjur, en 1930 var tala slíl«*a hátekjumanna komin niður í 149. í Jngo-Slavíu var þingið kallað saman um miðjan þennan mánuð, í fyrsta sinn í þrjú ár. þann tíma all- an hefir konungurinn farið með ein- í'æðisvald. þingið kom saman í einu aðalleikhúsi höfuðborgarinnar. Var þingsetningin með litlum lýðræðis- brag. í hvert sinn sem nafn konungs- ins var nefnt reis allur þingheimur úr sætum og hrópaði húrra. Ann- að, sem athygli vakti við þessa at- höfn var sá mikli og áberandi fjandskapur til Itala, er þar kom í ljós. En ítalir og Jugoslavar hafa stöðugt átt í landaþrætum síðan heimsstýrjöldinni lauk. Almennar þingkosningai eru nýaf- staðnar í Ástralíu. Jafnaðarmenn biðu ósigur. Stærsta skip heimsins. Curfardlin- Aramóí 1. Yfir hverri eikt á jörðu englar Drottins halda vörð, -b- dúnmjúkt lífsins dægur falla dropum lík, í rakan svörð, — árin seitla, eins og lindir aldir hníga, líkt og fljót — eilífðin, sem úthaf bíður allra tíma stefnumót. Þytur tímans þungu vatna þýtur enn, hið nýja ár, — stara niður stjörnu augu stundin verður heit og sár. — Allir dagar æfi minnar eru, Drottinn, sekt á mér, — sjúk og döpur sál mín grætur syndum hlaðin, eftir þér. Stara niður stjörnu augu stara inn í hjarta mitt; — bið ég hljóður bænir mínar — blessa Drottinn nafnið þitt. — Lát mig alla lífsins daga lúta, Drottinn, einum þér, — nafni þinnar dýrðar deyja Drottinn himna veit þú mér. Yfir lífsins svörtu sanda sendu náðar brosið þitt — eftir villu, brot og blekking blessa Drottinn hjarta mitt. — Drottinn vægðu — dæm þú eigi Drottinn, Guð ég trúi' á þig. — Jesú, þínum jólum fagna Jesú Kristur, heyr þú mig. II. Iðran kirkjan öllum boðar enginn sinnir ráðum þeim — engist jörðin ofurþunga, alt á riðli um þveran heim. Enginn veit, hvar öldur brotna enginn veit, hvar blæða sár, — Það er sorta þungi í lofti þetta verður reynslu ár. Horfir Drottinn alt til auðnar? 111 er þessi nýja tíð — eitri spúa æsihvoftar yfir löndin frjó og víð. — Sýndu vondum sektarþungann, svo að rísi veröld ný sláðu fólið, sláðu þrælinn, sláðu fjandans málaþý. Djöfulóður dægurlýður Drottins akri snýr í flag — enginn veit, hvað annars bíður enginn veit sinn lokadag. — Fagna þínum dauða dómi Drottins ljós af hæðum skín — hræðst ei þá er holdið deyða himni vígð er sála þín. Drottinn fagna þjóni þínum þessum píslarvætti skín, hann er meiddur, hann er sleginn, hann er myrtur, vegna þín. Yfir heiminn boðar brjóta — bresta' í lofti veður tvenn sterkir Vítis stormar þjóta standið örugt kristnir menn. Lið sitt Þórir hundur heimtir húsi Drottins sækir að; — ver þú Krists og konungsmaður kirkju þína' á Stiklastað. — Aftur rís hún ung og fögur eftir þetta syndaflóð — kirkjan gnæfir aldir alda upp í morgunroðans glóð. Syng þú Móðir engilóma inn í barnsins frjóu sál; — flyttu þrælum aldarandans ógnadagsins þrumumál; — láttu stíga hátt til hæða himna-Drottni, þakkargjörð, — bið þú fyrir börnum þínum — bið þú fyrir skrílsins hjörð. Bið þú Móðir bænir þínar blessuð veri iðja þín, árin líða, aldir hrynja — austrið ljómar — stjarnan skín. — Brúður Drottins eilífð alla ástrík hjálp, á vegum, manns — áttaviti allra þjóða inn í dýrðarríki hans. Þeim, sem fara villir vegar veittu Drottinn stundargrið — iðrast lát þá illsku sinnar öllum heimi veittu frið; — drjúpa láttu daggir náðar Drottinn, hjarta þess, er kól — Drottinn gæða, Drottinn hæða Drottinn allra hnatta sól. Stefán frá Hvítadal. an enska var fyrir skömmu byrjuð á að láta byggja nýtt Atlantshafs- farþegaskip, sem átti að verða stærsta skip heimsins. Nú hefir smíði þess verið frestað vegna kreppunnar. Sex þúsundir manna missa við það atvinnu. Churchill og Indverjar. Aðaland- stæðingur Indverja í sjálfstæðisbar- áttu þeirra við Englendinga er fyr- verandi fjármálaráðherra Breta, Winston Churchill. Hefir Churchill látið sér fátt um finnast þær virðu- legu móttökur, sem Gandhi hefir fengið i Englandi. Lét hann orð falla um það á prenti í sumar, að sér þætti það í mesta máta litilfjör- legt af brezkum stjórnmálamönnum að láta „strípaðan sjónhverfinga- mann" austan úr Asíu hafa þá að ginningarfíflum. En brezkum stjórn- málamönnum þótti Churchill alltof orðhvatur, og létu það á sér skilja, enda var þeim umhugað um að Ind- landsráðstefnan gæti farið fram með friði og spekt. Fyrsta dag ráðstefn- unnar var ekki um annað talað en „hina tvo þöglu menn". það var þagnardagur Gandhis, samkv. aust- rænni siðvenju. Hann sat ráðstefnu þann dag, en yrti á engan mann og svaraði kveðjum hinna brezku ráð- herra aðeins með að hneigja höfuðið. En hinn stórláti Breti, sem farið hafði óvirðulegum orðum um hinn indverska sjálfstæðisforingja, lokaði sig inni og lét ekki sjá sig þann dag. En ráðstefnan hélt áfram án þess að mikið bæri til tíðinda. Gandhi lét enga móðgun á sér sjá og Churchill „talaði ekki meira af sér". En reynsl- an á eftir að sýna, hvor er sterkari. Upplestrarkvold. Jónas Jónsson í Grjótheimi les upp lausavísur, sem hann hefir ort, í Varðarhúsinu á sunnudagskvöldið kemur. Hann er prýðilega hagorður og hefir dottið margt i hug í fangbrögðum sínum við klettana í Kleppsholtinu, þar sem túnið í Grjótheimi er nú. Iðnsýning. Á fjölmennum fundi iðnaðarmanna i Reykjavík var ný- lega kosin 5 manna nefnd, til þess að undirbúa sýningu á íslenzkum iðnaði og íslenzkum afurðum. Kosn- ir voru: Jón Halldórsson húsgagna- meistari, Guðbjörn Guðmundsson prentsmiðjustjóri, Sigurjón Péturs- son verksmiðjustjóri, Jónas Sól- mundsson húsgagnasmiður og Gutt- ormur Andrésson húsmeistari. — Nefndin hefir leitað til bæjarstjómar um húsnæði handa sýningu þessari. Félag smáútvegsmanna í Vest- mannaeyjum var stofnað 9. þ. m. * með 40 félögum.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.