Tíminn - 09.01.1932, Blaðsíða 1

Tíminn - 09.01.1932, Blaðsíða 1
LANt fáf 1 * i. . K 1 ©faíbferi 09 afarci&sluma&ur Címans tt í? a n n r> e i g £>orsteins6óttir, €œfjargötu 6 a. ^JevfjaDtf. Clmans er í £œfjargötu 6 a. ©pin öaglega fl. 9—6 Simi 2353 XVI. árg. Reykjavík, 9. janúar 1932. 1. blað. Árið sem leið. Árið, sem leið, hefir hér á landi verið gott framleiðsluár, en slæmt markaðsár. Fyrir landbún- aðinn mátti tíðarfarið heita mjög hagstætt yfirleitt á árinu, og af- koma búanna því góð, ef verðfall- ið hefði ekki komið til. Fram- leiðsla á frystu kjöti til útflutn- ings hefir aukizt stöðugt undan- farið og hélt áfram að aukast á þessu ári. Framleiðsla og hagnýt- ing mjólkurafurða hefir farið vax- andi, og sama er að segja um ýmsa aðra nýbreytni í landbúnað- inum, svo sem grænmetisrækt, alifuglarækt og svínarækt. Sjáv- arútvegurinn hefir framleitt á ár- inu til útflutnings um 404 þús. skippund saltfiskjar*), um 212 þús. tunnur af verkaðri síld, og síld, sem veidd var í bræðslu, nemur nál. 570 þús. hl. Árið 1930 var tilsvarandi framleiðsla 441 þús. skpd. saltfiskjar, um 186 þús. tunnur af verkaðri síld og 535 þús. hl. af bræðslusíld. Enn er ótalinn ísfisksafli togaranna, sem seldur var á árinu fyrir um 280 þús. sterlingspunda, og er það 50 þús. pundum meira en árið 1930, en verðið þar svipað og því um framleiðsluaukning að ræða. Þar við bætist báta-ísfiskur, sem fluttur hefir verið út á leiguskip- um ríkisins og erlendum togurum, en um andvirði þess afla liggja ekki fyrir áreiðanlegar tölur að svo stöddu. Þegar tekið er tillit til þess að fiskiflotinn hefir held- ur minnkað á árinu, verður árið, sem leið, í röð allra beztu afla- ára. Sölutregðan og verðfall afurð- anna valda þeim erfiðleikum, sem íslenzkir atvinnuvegir eiga nú við að stríða. Samfara verðfalli innlendu afurðanna hefir að vísu orðið allmikil lækkun á verði erlendra vara, og jafnframt hefir dregið úr innflutningi að verulegu leyti. Samkvæmt skýrsl- um hagstofunnar lítur út fyrir, að verzlunarjöfnuðúrinh á þessu ári muni ekki verða óhagstæður. Eru horfur á að útflutningur hafi numið um 45 miljónum króna og innflutningur nokkru minna. Hafa íslenzkar útflutningsvörur þá selst fyrir nál. tveim fimmtu hlut- um lægra verð en 1929. Þegar litið er á þessa gífurlegu verðlækkun framleiðsluvaranna, kemur það ekkert undarlega fyr- ir, þó að erfitt sé nu um vik í atvinnu- og viðskiftum Islend- inga. En jafn mikil fjarstæða væri að halda því fram, að hér á landi sé ástæða til að tala um hallæri eins og nú standa sakir. Verzlunarörðugleika margfalt verri en þá, sem heimskreppan skapar nú, átti þjóðin fyrrum við að stríða í margar aldir, og talaði þá enginn um hallæri, nema þegar náttúruöflin skárust í leikinn. En hér hafa ekki ver- ið harðindi af náttúrunnar völd- um á þessu ári, hvorki til lands né sjávar, heldur þvert á móti hin mesta árgæzka, eins og framleiðslan ber vitni um. Hall- æristal og æðruorð um afkomu þjóðarinnar eru því ástæðulaus eins og nú standa sakir. Hinsveg- ar verður að horfast í augu við þá staðreynd, að þjóðin hefir ekki *) Miðað viÖ fullverkaðan fisk. ráð á nú um stund að veita sér Iífsgæði eða framkvæmdir í sama mæli og á þeim tíma, þegar hún getur selt framleiðsluvörur sínar fyrir helmingi meira verð en fá- anlegt hefir verið á árinu, sem leið. Verðfall peninganna á síðast- liðnu hausti hefir haft sína þýð- ingu til að vega á móti erfiðleik- um framleiðendanna bæði til i lands óg sjávar. Ef krónan hefði | haldið sama verðgildi og áður, myndi verðlag bæði á land- og sjávarafurðum vera óbærilega lágt nú í íslenzkum peningum. Það, að útgerðarmenn nú hafa séð sér fært að halda áfram rekstri nú eftir áramótin með óbreyttum kauptaxta, og tekizt hefir á þann hátt að halda vinnu- friði, má vafalaust að mjög miklu leyti þakka breytingu þeirri, sem orðið hefir á verðgildi pening- anna. Einnig að öðru leyti hefir ís- lenzka þjóðin hagnast á gengis- breytingunum. Islenzku ríkislán- in erlendis eru öll tekin og eiga að greiðast í enskum pundum og Norðurlandakrónum. En þessar myntir eru nú fallnar í verði um þriðjung frá því, sem var á fyrra hluta ársins. Svo framarlega sem gengi þessara mynta helzt lítið breytt, eins og margir telja lík- legt, hafa gengisbreytingarnar orðið til þess að lækka íslenzku ríkisskuldirnar um þriðjung. Lækkun íslenzku krónunnar. skipt- ir þar engu máii, því að þjóðin borgar skuldir sínar með fram- leiðsluvörum, sem seldar eru gegn erlendri mynt. H. í pólitísku lífi þjóðarinnar hefir árið, sem leið, verið viðburðaríkt. Á áliðnu þingi síðastliðinn vetur breyttist afstaðan milli flokkanna þannig, að jafnaðarmenn, sem allt kjörtímabilið höfðu haft hlutleys- isaðstöðu gagnvart stjórninni, tóku höndum saman við íhalds- flokkinn gegn Framsóknarflokkn- um. Ihaldsmennirnir, sem árum saman höfðu átalið Framsóknar- stjórnina fyrir að þiggja hlutleysi jafnaðarmanna og stuðning þeirra til að koma fram hinni stórmerku landbúnaðarlöggjöf, tóku þessari samvinnu feginsamlega. Sam- komulagið milli þessara tveggja fyrverandi andstöðuflokka var byggt utan um fyrirhugaða gjör- byltingu á stjórnarfari landsins. Skyldi afnema hin gömlu kjör- dæmi og rétt þeirra til að ráða sjálf fulltrúum sínum, og stofna í stað þeirra til stórra kjördæma með hlutfallskosningum, þar sem val frambjóðendanna væri tekið af héruðunum og lagt á vald flokkanna, og fulltrúatala væri í beinu hlutfalli við kjósendatölu án tillits til aðstöðumunar lands- hlutanna eða nauðsynjar ein- stakra héraða til. að gæta sér- hagsmuna sinna. Byltingin átti að framkvæmast, án þess að þjóð- inni gæfist kostur til umhugsun- ar, þannig að sett væri inn í stjórnarskrána tiltölulega mein- leysislegt ákvæði, seni þó var nægilegt til þess að gjörbreyta vali þingsins með einföldum lög- um, hvenær sem byltingarflokk- arnir tveir yrðu í meirahluta, og án þess að þau yrðu borin undir þjóðina á eftir. En kosningabandalag íhalds- manna og jafnaðarmanna náði ekki tilætluðum árangri. Hvar- vetna úti um hinar dreifðu byggðir landsins risu kjósendurn- ir gegn því, að svo hvatskeytilega væri að því farið að breyta lög- gjafarvaldinu í landinu, og að möguleikar yrðu skapaðir til þess að svifta meira eða minna af kjördæmum landsins fulltrúum þeirra fyrirvaralaust. Meirihluti kjósendanna í sveitakjördæmum neitaði að sætta sig við svo hast- arlegar aðfarir. Hitt voru flestir fúsir til að viðurkenna, að gild- andi lög um þingkosningar gætu þurft einhverra breytinga við, enda hafði þá þegar komið fram frá Framsóknarflokknum tillaga um afnám landkjörsins, enda yfir- lýst af formanni Framsóknar- flokksins í kosningabaráttunni, að flokkurinn myndi fús til sam- vinnu um rannsókn á kjördæmá- skipuninni og þær breytingar, er sanngjarnar mættu teljast, og þjóðinni gæfist ráðrúm til að átta sig á og taka afstöðu til. Þann vilja sýndi flokkurinn í verki með því að gangast fyrir því á sum- arþinginu, að skipuð yrði nefnd sú, er nú starfar að rannsóknum þessa mikilvæga máls. Kosningaúrslitin urðu, eins og kunnugt er, þau, að fylgi Fram- sóknarflokksins jókst gífurlega samanborið við þá atkvæðatölu, sem hann hafði áður haft, og í hlutfalli við atkvæðatölu hinna flokkanna, og að flokkurinn kom með hreinan meirahluta inn á Al- þingi, stærsta þingmeirahluta, sem verið hefir hér á landi síðan 1908.*) Þó að nú hafi í bili dregið Ur því stórfellda viðreisnarstarfi, sem hafið var í landinu í góðær- inu, verður ekki annað sagt en að fyllilega hafi verið haldið í horf- inu á árinu, sem leið, eftir því sem framast má gjöra sér vonir um á slíkum tíma. Trúin á landið hefir enn engan hnekki beðið af þeim áföllum, sem atvinnulíf þjóðarinnar hefir hlotið af utan að komandi öflum. Ræktuðu blett- irnir í sveitum^ landsins færðust drjúgum.út á síðastliðnu sumri og endurreisn sveitabæjanna miðaði vel áfram. En reynsla þessa árs hefir þó jafnframt sýnt það, að bændastéttinni er fullkomlega ljós þörfin á að sníða sér stakk eftir ve'xti og takmarka kröfur sínar á erfiðum tímum. Sú* reynsla mætti sýna það, að fésýslumenn Reykjavíkur, sem fundið hafa upp kröfuna um nýja kjördæmaskipun af ótta við að greiða af höndum of mikið fé í hið nýja landnám, eiga margt þarfara að vinna en að æsa reykvíska ajþýðu, sem þeir yfirleitt ekki bera umhyggju fyr- ir nema við hátíðleg tækifæri, til óvildar gegn sveitafólkinu, fyrir meira og minna loftkenndar hug- myndir um réttindarán. Utan ár heimi. *) Tala greiddra atkvæða var mun hæiTÍ við kosningarnar í sumar en kosningarnar 1927. Fylgi Framsókn- arflokksins jókst uni 4200 atkvæði eða 44%. Hinsvegar jókst at- kvæðatala íhaldsflokksins, þrátt fyr- ir hina miklu kjörsókn, aðeins um 1700 atkv. eða 10% og atkvæðatala jafnaðarmanna stóð svo að segja al- veg í stað (hinsvegar fengu kom- komistar um 1100 atkv.), jókst um ein 100 atkv. eða 1%%. þessar tölur tala skýru máli um það, að Fram- sóknarmenn eru hinn vaxandi flokk- ur í landinu. Um áramótin. Árið 1931 var viðburðaríkt. Ef greina skal helzlu málin, sem at- hygli og umtal hafa vakið í er- lendum blöðum, og alþjóðaþýð- ingu hafa, verða fyrst fyrir: Byltingin á Spáni, tillögur Hoo- vers um greiðslufrest ófriðar- skuldanna, kosningarhar í Eng- landi, fall sterlingspundsins, Fas- cistahreyfingin í Þýzkalandi, fimm ára áætlun Rússa, sjálf- stæðisbarátta Indverja og nú síð- ast styrjöldin milli Japana og Kínverja. Eftir því sem á horfist, lítur út fyrir að þeir stórviðburðir, sem hér eru taldir, muni einnig verða ærið umtals- og viðfangsefni á ár- inu, sem nú fer í hönd. Bylting- unni á Spáni er að vísu lokið á þann hátt, að landið er orðið lýð- veldi og hefir eignast einhverja frjálslegustu stjórnarskrá, sem til er í álfunni, í stað svartasta ein- ræðis og hervaldsstjórnar, sem fyrir var. En viðskiptaþjóðir Spánverja, bíða þess með óþreyju, hversu lýðveldisstjörninni tekst að skapa öryggi í landinu og við- unandi kjör hjá almenningi. Skuldagreiðslufrestur Hoovers hefir nú alveg nýlega verið sam- þykktur í þingi Bandaríkjanna eftir geysiharða baráttu, og með þeim fyrirvara, að eigi þurfi að gjöra ráð fyrir slíkum ívilnunum af hálfu Bandaríkjanna framveg- is. Hverjar afleiðingar kosninga- úrslitin í Englandi kunna að hafa nú á næstunni, er alsendis óvíst. Mac Donald veitir að vísu „þjóð- stjórninni" forstöðu enn sem komið er, ehda var yfirlýst í kosningabaráttunni, að svo myndi verða, ef verkamannaflokkurinn yrði undir. En áhrif Ihaldsflokks- ins, sem einn út af fyrir sig hefir hreinan meirahluta, koma stöð- ugt meir og meir í ljós. Og svo telja margir, að Mac Donald muni ekki geta unað því til lengdar og eigi heldur ráðherrar Frjálslynda flokksins, sem nú verða að sætta sig við eindregna tollastefnu, sem algjörlega fer á bága við stefnu flokksins um „frjálsa verzlun". 1 Þýzkalandi hefir Bruning og flokkur hans, katólski miðflokk- urinn, tekið sér nokkurskonar ein- ræðisvald og gefið út skipanir um valdboðnar neyðarráðstafanir, svo sem minnkun launa, lækkun verðlags og niðurfærslu vaxta án þess, að ríkisþingið hafi verið kallað saman. Hefir hann til þess stuðning sósíalista, sem óttast byltingu og ríkisupplausn. Hins- vegar vex óðfluga fylgi Fascista í lándinu, og er stefnuskrá þeirra nú sambland af kommúnisma og þ j óðernissinnaðri hervaldsstefnu. Er fullyrt, að foringi þeirra, Adolf Hitler, muni verða í kjöri við forsetakosningar á þessu ári, þegar Hindenburg lætur af völd- um. Um hin stórfenglegu áform rússnesku ráðstjórnarinnar um gjörbyltingu atvinnuhátta þar í landi er nú e. t. v. meira rætt og ritað en nokkuð annað í heimin- um. En rússnesku kommúnistun- um hefir, eins og alkunnugt er, hugkvæmst það snjallræði, að láta þjóðina taka í ákvæðisvinnu, að gjörbreyta landbúnaðarlandi í miðaldastíl í iðnaðarland með ný- tízku framleiðslutækjum eftir amerísku sniði, þannig, að þjóð- in verði sjálfri sér nóg. Vekur þessi djarfmannlega tilraun undrun og athygli um heim allan, þó menn séu misjafnlega trúaðir á, hversu henni muni reiða af. Frá síðustu tíðindum í Indlandsmálinu er skýrt á öðrum stað hér í blaðinu. Lítur út fyrir, að ráðstefna sú, er haldin var í Lundúnum á þessu ári, þar sem mættir voru helztu áhrifamenn beggja aðila og margir höfðu gjört sér bjartar vonir um, ætli lítinn árangur að bera. Deilumál Kínverja og Japana hafa verið eitt áðalviðfangsefni Þjóðabanda- lagsins síðan í sept. í haust, án þess að tekizt hafi að binda enda á það mál. Kínverjar hafa á þessu ári átt við að stríða bæði innan- landsstyrjaldir og hungursneyð . sökum vatnsflóða, og í haust réð- ust Japanar inn í' Manchuriu og hafa nú mikinn hluta hennar á valdi sínu. En risaþjóðin, Kín- verjar, sem telur nærri eins marga menn og öll Norðurálfan, stendur svo að segja varnarlaus uppi, og hefir það vopn eitt hand- hægt að neita að kaupa japansk- ar vörur. Því vopni gæti þjóða- bandalagið einnig beitt, ef til- tækilegt þætti vegna þeirra mark- aðserfiðleika, sem allar þjóðir eiga nú við að stríða. Kosningarnar í Englandi s. 1. haust hafa, eins og áður er fram tekið, haft alvarlegar afleiðingar fyrir viðskiptin milli þjóðanna. Hingað til hafa Englendingar fylgt þeirri stefnu, að leggja sem minnstar hindranir (innflutnings- tolla eða þvíl.) á viðskipti milli sín og annara þjóða. En nú hefir tollastefnan orðið ofan á einnig þar í landi. Fylgismenn tollastefn- unnar halda því fram, að alþjóða- viðskiptin hafi á síðustu árum ekki haft nema bölvun eina af frjálslyndi Englendinga í við- skiptamálum, því að aðrar þjóðir hafi einskis svifizt í því að girða sig með tollmúrum, í þeirri trú, að enski markaðurinn yrði ávalt opinn, hvað sem öðru liði. Á Frökkum og Bandaríkjamönnum koma ensku tollarnir hart niður, og mun það eiga sinn þátt í því, að á þingi Bandaríkjanna er nú fram komin tillaga um, að sjálf Bandaríkin, sem hingað til hafa gengið allra landa lengst í verndartollastefnunni, eigi frum- kvæði að alþjóðasamkomulagi um, friðarsamninga í verzlunarvið- skiftum milli þjóðanna. i Að einu leyti a. m. k. hefir ! kreppaii haft góð áhrif. Hún hef- ir knúið ríkisstjórnirnar til að leita úrræða til að draga úr þeim^ stórkostlega og voveiflega víg- búnaði, sem færst hefir í vöxt með ári hverju. Þegar ríkissjóð- irnir eru tómir, koma hin ó- hemju miklu útgjöld til vígbún- aðarins óþægilega við stjórnend- ur landanna. Sjálfur Mussolini, sem hafði við orð að endurreisa ; hið forna Rómaveldi með vopn- I um, er nú orðinn friðarvinur af i sparnaðarástæðum! r Brezka stjórnin gengst nú fyr- | ir nýjum alþjóðafundi til að ræða I um skaðabótamálin. Mótanæli 1 þýzku þjóðarinnar gegn því að bera meira en aðrir af byrðum heimsstyrjaldarinnar verða .há- værari með degi hverjum og eftir því sem Fascistaflokknum þýzka eykst fylgi. Fjöldi manna virðist nú vera að missa trúna á það, að ófriðarskuldirnar verði nokkurn- tíma greiddar. Og á vesturlönd-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.