Tíminn - 16.01.1932, Blaðsíða 1

Tíminn - 16.01.1932, Blaðsíða 1
(ðfaíbfert 09 afgrciösluma&ur Címans tt Xannpetg £>orsteins6ótHr, Sajfjaraötu 6 a. Xevfjamf. RfQxeibaU Cimans ec i Cœfjargötu 6 o. CDpin oaakgafL 9—6 Sími 2355 XVI. árg. Reykjavík, 16. janúar 1932. 2. blað. Landbúnaiarkreppan Aukabúnaðarþing í vetur. 1. Meirihluti stjórnar Búnaðar- félags Islands hefir ákveðið að kalla Búnaðarþingið saman til aukafundar um sama leyti og Al- þingi kemur saman — væntan- lega um miðjan febrúar. Er það tilætlunin að fulltrúar bænda á Búnaðarþinginu taki til athugunar þá kreppu, sem bænda- stéttin á nú við að búa og beri fram rökstuddar tillögur og kröf- ur um aðgerðir af hálfu þess opin- bera þess tilefnis. I nágrannalöndum okkar hafa verið gerðar víðtækar ráðstafanir af ríkjanna hálfu til aðstoðar landbúnaðinum í kreppunni. Verð- ur um það aflað vitneskju, til leiðbeiningar hér. Er svo til ætlast að tillögur Búnaðarþingsins verði síðan lagð- ar fyrir Alþingi, sem háð verður samtímis. Voru það þeir Tryggvi Þór- hallsson og Bjarni Ásgeirsson, sem þessa ákvörðun tóku um Búnaðarþinghald vegna kreppunn- ar, en Magnús Þorláksson frá Blikastöðum var henni andstæður. n. Afleiðingarnar af kreppunni, sem haft hefir í för með sér rýrn- un á andvirði útfl. vara um tvo fimmtu hluta á síðustu tveim ár- um, gjöra nú vart við sig á degi hverjum. Verðfallið er, eins og við mátti búast, farið að setja sinn svip á lífskjör manna. Víðá að berast nú kvartanir stétta og einstaklinga til ríkisvalds og hér- aðsstjórna. Verkamenn fara fram á opinberar atvinnubætur. Út- gerðarmenn kvarta um veltufjár- skort. Starfsmenn hins opinbera kvarta um launalækkun. Milliliða- stéttin, sem hefir lífsuppeldi sitt af álagningu á vörur, barmar sér yfir þeim ráðstöfunum, sem gjörðar eru til að auka sparnað- inn í landinu. Því verður ekki neitað, að allar þessar kvartanir hafa við nokkur rök að styðjast. Alstaðar er nú erfiðara um vik en áður var — í góðærinu. En frá fjölmennustu stétt landsins, bændunum, hefir lítið heyrst í þessa átt enn sem komið er. Bændurnir hafa yfirleitt ekki kvartað uin kjör sín eða beðizt að- stoðar í erfiðleikunum. Maður, er' ókunnugur væri þjóðháttum og fylgdist með þeim umkvörtunum, sem daglega berast úr bæjum og þorpum við sjávarsíðuna — og yfirleitt eru á nokkrum rökum reistar — en hinsvegar, hve hljótt er um afkomu bændastétt- arinnar, mætti vel ætla, að ís- lenzki landbúnaðurinn hefði ekk- ert haft af kreppunni að segja. Því verður heldur ekki neitað, að bændurnir hafa að sumu* leyti betri skilyrði til að mæta við- skiptaörðugleikum en sá hluti þjóðarinnar, sem býr við sjávar- síðuna. I því liggur m. a. gildi iandbúnaðarins. , Sveitaheimilin búa meir að sínu en kaupstaða- heimilin. Sumir stærstu útgjalda- liðir bæjarbúans, svo sem húsa- leiga og mjólk, sem verða sér- staklega tilfinnanlegir samfara óvenjulegri tekjurýrnun, skipta liltu máli í sveitunum. Það sem heimilin framleiða til eigin afnota íellur aldrei raunverulega í verði í viðskiptakreppu. En um allt það, sem bændurn- ir eiga undir viðskiptum við aðra, hefir krepputíminn komið þungt niður á landbúnaðinum. Útflutningsvörur landbúnaðar- ins hafa allar fallið geisilega í verði á tveim síðustu árum, sum- ar meir en una helming. Árið 1929 mun hafa fengizt fyrir útflutn- ingskjöt upp og ofan kr. 0,85— 90 pr. kg., að frádregnum kostn- aði. 1930 hélzt kjötverðið óbreytt en nú í ár verður það vart áætlað hærra en kr. 0,50 pr. kg. og mik- ið óselt enn. Ullarverð 1929 mun hafa verið um kr. 3,40 pr. kg. af fyrsta flokks vorull, 1930 kr. 1,50 og nú í ár kr. 1,30—1,40. Tilfinnanlegast er þó verðfallið á gærunum, sem var kr. 2,00—2,20 árið 1929 en kr. 0,60—0,70 árið 1930 og ekki nema kr. 0,50 nú í ár. Til þess að gjöra sér nokkra grein fyrir þeirri rýrnun á árs- tekjum bænda, sem verðfallið hef- ir haft í för með sér, má taka til dæmis bónda, sem á 100 ær, sem mun vera meðal bústofn og vel það í ýmsum beztu sauðfjár- ræktarhéröðum landsins. Sé ekki gjört ráð fyrir neinum vanhöld- um, sem vitanlega verða alltaf, heldur aðeins hæfilegri heima- notkun afurða, hefir þessi bóndi til innleggs 90 dilka að haustinu og 150 kg. af af vorull. Árið 1929 mun láta nærri að dilk- urinn hafi verið 20 kr. virði, eða 90 dilkar 1800 kr. Þar við bætist svo ullin um 500 kr., og nemur þá ársinnleggið 2300 kr. Nú í haust er ekki hægt að áætla dilksverðið meira en 10 kr. eða um 900 kr. alls og ullina 200 kr. Ársinnlegg þessa bónda á árinu 1931, er því ekki nema 1100 kr. virði móti 2300 kr. árið 1929. Þessar 1100 kr. eru þá allur sá gjaldeyrir, sem meðalbóndi, «ins og sá, sem nefndur er í dæminu hér að ofan, hefir haft til umráða síðastliðið ár. Fyrir þessar 1100 kr. þarf bóndinn að kaupa mat- væli, fatnað, áhöld og aðrar nauð- synjavörur, sem heimilið ekki framleiðir. Af þessu þarf hann líka að greiða opinber gjöld, og afborganir af lánum, sem hvíla kunna á jörð, húsum og mann- virkjum. Og þó er ekkert gjört fyrir vanhöldum á bústofninum. Erlendar vörur, sem bændur þurfa að iraupa til heimilisnotkun- ar, hafa vitanlega fallið í verði síðustu tvö árin hlutfallslega eins og í bæjunum. En sú lækkun er enganveginn í réttu hlutfalii við verðfall afurðanna. Og einn stærsti útgjaldaliðurinn hefir haldizt óbreyttur. Kaupgjaldið hefir staðið í stað síðan í góð- ærinu a. m. k. að svo miklu leyti sem bændur hafa orðið að kaupa vinnukraft frá bæjunum, þar sem dýrtíðin heimtar, að verkafólk hafi hátt kaup. Þegar litið er á dæmið hér að framan, sem sýnir, að gjaldeyris- vörur frá meðalbúi hafa fallið úr 2300 kr. niður í 1100 kr. eða um meira en 60% á tvtixn, árum,verð- ur tæplega um það deilt, að kreppan hafi komið fullkomlega eins hart niður á bændunum og öðrum stéttum þjóðfélagsins. Fjölskyldumaður í sveit með meðalbústofn hefir nú á síðasta ári orðið að horfast í augu við þann veruleika, að verða að standa straum af kaupum á er- lendum nauðsynjavörum, kaup- gjaldi og afborgunum af skuldum, sem hvorttveggja er miðað við hærra verðlag — með aðeins 1000 króna árstekjum. En bændurnir hafa ekki kvart- að. Á sama hátt og bændastéttin íslenzka var stórvirk til fram- kvæmdanna í góðærinu hefir hún tekið á sig byrðar viðskiptakrepp- unnar með festu og manndómi. Islenzka sveitafólkið hefir vanizt á það gegnum aldaraðir að leggja hart að sér og neita sér jafnvel um brýnustu lífsnauðsynjar, þeg- ar skórinn kreppti að. Og það hef- ir heldur ekki brugðizt í þetta sinn. Bændurnir hafa alltaf viljað vera skilamenn og verið það öll- um öðrum fremúr. Með ítrustu sparsemi og sjálfs- afneitun hafa bændurnir nú reynt að reisa rönd við hinu ægilega verðfalli, og hingað til hefir þeim tekizt það öllum vonum framar. Eins og getið er um hér að framan, hafa í ýmsum af ná- grannalöndunum verið gjörðar eða eru í undirbúningi ýmsar meira og minna víðtækar ráðstaf- anir landbúnaðinum til aðstoðar ) kreppunni. Og hér þarf heldur engan að furða á því, þó að svo kynni að fara, að bændurnir, ems og aðrar stéttir, teldu sig hafa þörf fyrir e.nhverja samúð af hálfu þjóð- félagsins nú í erfiðleikunum, og þó að einhverjum slikum mála- leitunum af háLfu landbúnaðarins yrði hreyft, þegar fulltrúar hans koma saman á Búnaðarþingi í næsta mánuði. -----~Q.-------- Utan úr heimi. Kjðrdæmamálið. Kjördæmanefndin hefir ekki lokið starfi sínu, en eigi að síð- ur hefir Jón Þorláksson birt í Morgunblaðinu þær tillögur, sem þeir íhaldsmennirnir í nefndinni hafa borið þar fram. Mun Tíminn lítt ræða málið að svo stöddu, en vill þó þegar vekja eftirtekt á eftirfaranda. Þó að tillögurnar muni reynast mjög óaðgengilegar, torveldar til framkvæmda og um einstök atriði alveg óhæfar — þá ber þó þess að geta að með þeim hafa íhalds- menn yfirgefið þann grundvöll, sem þeir stóðu á í vor og höfðu samið um við jafnaðarmenn fyrir þingrofið. 1 þess stað er nú geng- ið inn á grundvöll Framsóknar- manna. Þó að með tillögunum sé um að ræða mikla skerðingu, bæði beint og óbeint, á rétti núverandi kjör- dæma til þess að eiga sérstaka fulltrúa, þá er þó þessi réttur kjördæmanna til sérstakra l'ull- trúa lagður til grundvallar fyrir kjördæmaskipuninni með tillögun- um. En þetta er það atriði sem Framsóknarmenn hafa lagt höf- uðáhersluna á. Er því hér um að ræða hinn stórfeldasta sigur fyrir málstaS Framsóknarmanna í kjördæma- skipunarmálinu, er ílialdsmenn Tvær alþjóðaráðstefnur standa fyrir dyrum, önnur í þessum mán- uði, til að ræða uiií enn eina end- urskoðun á ófriðarskuldunum og hin í febrúar, til að ræða um minnkun vígbúnaðar. Á þingi Bandaríkjanna gáfu ófriðarskuldirnar tilefni til mjög eftirminnilegra umræðna í des- embermánuði síðastliðnum. Bráða- birgðaráðstafanir Hoovers um greiðslufrestinn komu þá til þingsins kasta, og voru að vísu samþykktar, en umræðurnar um þær voru bæði langar og harðar. Amerísk blöð, sem skýra frá þess- ari viðureign, gefa nokkra hug- mynd um, hvernig menn hugsa um þessi mál í Bandaríkjunum. Sumir af flokksmönnum forsetans snerust á móti honum og helltu yfir hann óbótaskömmum. Hann var sakaður um að hafa brotið stjórnarskrána, með því að hafa g;ört svo mikilvæga ráðstöfun án þe<38 að kalla þingið saman. Og honum var borið á brýn, að hann væri leiguþjónn amerískra banka- manna, sem væru hræddir um fé sitt, sem þeir hefðu lánað Norð- urálfuþjóðunum, og kysu þá held- ur að láta ríkið verða af sínum kröfum en bíða sjálfir tjón. Hann var jafnvel sakaður um að meta þýzka hagsmuni meir en sinnar eigin þjóðar. „Við getum ekki haft þýzkan „agent" fyrir forseta í Bandaríkjunum", sagði einn af þingmönnum Republikanaflokks- ins sjálfs. Hoover forseti og þeir, er hon- um fylgja í þessu miáli og vilja hliðra til við hinar skuldugu Norðurálfuþjóðir, halda því fram, að hlífðarlaus innheimta skuld- anna sé bæði óhyggileg og ófram- kvæmanleg. Þeir segja, að Banda- ríkin hafi ekkert annað upp úr slíkri innheimtu, en að Norður- álfuríkin hætti að geta keypt amerískar vörur og að fyrirtæki, sem Bandaríkjamenn hafi lagt fé í í Norðurálfunni fari á höfuðið. Og hvað á svo að gjöra? „Ætlið þið ykkur að senda herskipaflot- ann af stað til að innheimta skuldirnar?" greip einn af fylgis- mönnum Hoovers fram í fyrir andstæðingunum. En hinir, sem ekkert vilja gefa eftir, hafa svörin á reiðum hönd- um. Bandaríkjaþjóðin fór út í styrjöldina, segja þeir, til þess að berjast fyrir friði og jafnrétti meðal þjóðanna. Nú verðum, við að horfa á það að Norðurálfu- þjóðirnar verja of fjár á ári hverju til að auka herbúnað. Geta þær ekki varið þessu fé til að greiða okkur réttmætar skuldir? Við eigum ekki að „borga stríðið" einir á sama tíma, sem Norður- álfan, sem ekki stendur í skiluna, býr sig undir nýja heimsstyrjöld. Þannig er afstaðan í Bandaríkj- unum. En í Norðurálfunni dregur til nýrra tíðinda í skuldamálun- um. Þýzka stjórnin hefir birt op- inberlega það álit sitt, að hún hafi enga von um, að Þjóðverjar geti nokkurntíma greitt skaða- bæturnar. 1 aðalblaði Fascista- flokksins ítalska hefir Mussolini tekið í sama streng. Og nú lítur út fyrir, að Frökkum sé líka að verða það ljóst, að ný stefna standi fyrir dyrum í skaðabóta- málunum, því hjá þeinx er nú ver- ið að mynda nýja stjórn, sýnilega í þeim tilgangi að láta sem flesta af stjórnmálaflokkum landsina bera ábyrgð á þeim tilslökunum, sem framundan eru, en óvinsælar eru hjá þjóðinni. Sem sýnishorn af því, sem um þessi mál er ritað hjá stórþjóð- um, sem hlut eiga að máli, nú um áramótin, fer hér á eftir stuttur kafli úr áramótagrein í einu stærsta blaði Englendinga, sem fylgir Frjálslynda flokknum að málum, en er á móti þjóðstjórn- inni. Þar segir svo: „Við þurfum enga fjármálasér- fræðinga til að segja okkur hvað eigi að gjöra. Hver almúgamaður veit það. Ef venjulegur alþýðu- maður í Englandi væri spurður ráða, myndi hann sennilega segja: „Strykið þið yfir skuldirnar og skaðabótakröfurnar". Ef honum þá væri bent á, að enska þjóðin gæti ekki ráðið þessu ein heldur sé það líka komið undir Frakk- landi og Bandaríkjunum, og margir Ameríkumenn segi sem svo, og það ekki að ástæðulausu* að á meðan Norðurálfuþjóðirnar geti kostað stærri her en fyrir stríð, geti þær líka borgað skuld- ir sínar, þá myndi þessi enski al- þýðumaður segja, að hann vildi gjarnan minnka herimi og flot- ann um helming eða meira, ef aðrar þjóðir gjöra það sama. Hann myndi sennilega segja það sama um tollana. Ef allt þetta yrði gjört, er ómögulegt að sjá annað en að við yrðum alveg eins vel stæðir og áður, og talsvert öruggari fyrir árásum. Þetta veit svo að segja hver maður í land- inu. Én það er varla til sá mað- ur, sem trúir á að það muni verða framkvæmt". hafa yfirgefið grimdvöll þann, sem þeir stóðu á í vor. Og þó að enginn árangur yrði annar af þingrofinu og kosningunum í vor, þá er þó þegar miklum sigri að fagna, því að enginn mun láta sér detta í hug, að íhaldsmenn hverfi nú aftur burt af þessum grundvelli. Er enginn hlutur vissari en sá, að fyrir þingrof og kosningar hefðu íhaldsmenn ekki fengizt til þess að viðurkenna rétt núver- andi kjördæma til sérstakra i'ull- trúa. Mega héröðin út um land vel við una, að svo hefir nú skipast veður í lof ti, enda var talað skýru máli við kosningarnar. Að öðru leyti verða tillögur íhaldsmanna ekki ræddar sérstak- lega nú. Aðeins skal drepið á fjögur atriði: 1. Eyjafjarðar, Skagafjarðar, Árness, Rangárvalla og Múlasýsl- ur báðar, verða allar svif tar þeim rétti að eiga tvo sérstaka þing- menn, samkvæmt þessum tillög- um, en fá að halda einum þing- manni. 2. Lágmarkstala fyrir Reykja- vík mun verða 10 þingmenn. En sú tala getur orðið stórum jafn- vel mörgum sinnum hærri. 3. Fjöldi þingmanna verður með öllu óákveðinn. Færri en 42 mega þeir að vísu ekki verða, en geta hæglega orðið 50—60 og ef sérstakléga stendur á getur svo farið að Alþingismenn verði 100 og jafnvel langt þar yfir. 4. Frambjóðandi í einstöku kjördæmi getur náð þar kosningu þó að annar frambjóðandi fái þar miklu fleiri atkvæði en hann.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.