Tíminn - 09.04.1932, Blaðsíða 1

Tíminn - 09.04.1932, Blaðsíða 1
©jaíbfeti 09 afgrciöslumaour íimans er Hannpcig p 0 rs teinsöóttir, ficefjargötu 6 a. Seytiamí. Cimans er i Cœfjargötu 6 a. (Dpin baaleaa' fl. 9—6 Símt 2353 XVL árg. Reykjavík, 9. apríl 1932. 15. blað. Landsreikningarnir 1928--1930 Blekkingarnar. 1 fjármálaárásum stjórnarand stæðinga í eldhúsdagsumræðun um felast þrjár höfuðblekkingar: Að skattarnir hafi á undan- förnum árum verið' þyngri en nokkru sinni áður. Að allt það fé, sem borgað hefir verið út af hálfu hins opin- bera utan við fjárlagaáætlun á síðustu árum, hafi ríkisstjórnin greitt í heimildarleysi án vilja og vitundar Alþingis. Að greiðslur stjórnarinnar án heimilda séu orsök þess, að ríkis- skuldirnar hafi vaxið. Skattarnir. Viðvíkjandi fyrsta atriðinu vakti Ásgeir Ásgeirsson fjár- málaráðherra athygli á því í eld- húsdagsumræðunum, að hér á landi gilda nú alveg samskonar skattalög og í góðærinu 1925, þegar Jón Þorláksson var fjár- málaráðherra. Á þingihu 1924, þegar íhaldsfl. tók við stjórn, var samþykktur mikill tekjuauki, verðtollur og gengisviðauki. Eftir góðærið var nokkuð létt á toll- um. En það sýndi sig, að þetta hafði verið óvarlegt, því að strax árið 1926 var bókfærður tekju- halli fjárlaganna 200 þúsund og 1927 á áðra miljón. Af þessum ástæðum var tekjulöggjöfin á þinginu 1928 aftur færð í það horf, sem Jón Þorláksson hafði komið henni í 1924. Viðvíkjandi löggjöf hefir því núverandi stjórn haft alveg sömu aðstöðu til að afla tekna og J. Þ. hafði 1925, og skattabyrðin á þjóðinni verið al- veg sú sama hlutfallslega. Að tekjurnar hafa orðið meiri í síð- ara góðærinu, stafar af bættum þjóðarhag og e. t. v. að einhverju leyti af auknu tolleftirliti, sem núverandi ríkisstjórn hefir látið framkvæma, til þess að sjá um, að skattalöggjöfin gengi yfir alla jafnt. Áætlun og útborganir. Þá vilja andstæðingar Fram- sóknarflokksins láta líta svo út, að allt, sem borgað hefir verið út utan fjárlaga, sé greitt í heimild- arleysi. Að vísu ber tölum þeirra aldrei saman. Hæst hafa þeir komizt í 30 miljónir á 4 árum. Eru þá taldar með lántökur rík- isins, einnig það sem farið hefir í bankana — rétt eins og það hafi verið venja, að bankalán væru talin í fjárlagaáætlun! Allar ríkisstjórnir hér á landi hafa greitt fé úr ríkissjóði um- fram það, sem áætlað er í fjár- lögunum. Þrennt ber sérstaklega að minna á í því sambandi. 1 fyrsta lagi hefir fjárlagaáætlun þingsins hingað til aldrei staðizt. Er það m. a. afleiðing af því, að gengið er frá fjárlögum 8—9 mánuðum fyrirfram. Tekjur og gjöld eru æfinlega áætluð of lágt, hvorttveggja. Aftan við fjárlögin er jafnan bætt sérstökum við- auka, þar sem stjórninni er heim- ilað að greiða fé til eins og ann- ars „ef fé er fyrir hendi", því greiðslur eru aldrei teknar upp a áætlun af því að þær eru skil- orðsbundnar. í þriðja lagi hefir þingið jafnan, og sérstaklega nú á síðari árum samþykkt fjölda af lögum um framkvæmdir, sem hafa mikil útgjöld í för með sér, og eru þá stundum heimilaðar lántökur í því skyni. Það hefir ekki verið venja að færa slík gjöld á fjárlagaáætlunina fyr en eftir á. Er það að vísu galli á af- greiðslu fjárlaganna, enda að því unnið nú síðustu tvö árin, að færa þetta í rétt horf, jafnframt því, sem reikningsfærsla ríkis- ins hefir verið endurbætt að öðru leyti. Af þessu leiðir að hin svokall- aða fjárlagaáætlun hefir verið mjög langt frá því að gefa rétta hugmynd urrl þær greiðslur, sem ríkisstjórninni er falið eða heim- ilað að inna af hendi. Þess vegna hefir munurinn á fjárlagaáætlun og útborgunum orðið mjög mik- ill á síðustu árum, af því að tekj- urnar í góðærinu voru miklar og fyrirmælum þingsins því fylgt fram til hins ítrasta. Yfirlit um útborganir. Eftirfaranda yfirlit, sem tekið er eftir þeim þrem landsreikning- um (1928—30), sem fyrir liggja frá stjórnarárum Frámsóknar- flokksins gefa við lauslega athug- un yfirlit sem hér segir: Á árunum 1928, 1929 og 1930 hafa verið greiddar frá ríkinu alls (af tekjum þess og lánum), auk þess sem lagt hefir verið fram til bankanna kr. 51.946.061. Þessi samanlagða greiðsluupp- hæð þriggja ára sundurliðast þannig: Samanlögð fjárlagaáætlunar- upphæð áranna kr. 33.212.261. Aðrar greiðslur 18.733.800. Er þá eins og áður er sagt talið allt fé, sem greitt hefir verið af ríkinu á þessum 3 árunv, að und- anteknum þeim hluta lánanua, sem farið hefir til bankanna. Á ummræðum stjórnarandstæð- inga má skilja að þeim rúml. 18,7 milj., sem þannig hafa verið greiddar af ríkinu fram yfir það, sem fjárhagsáætlanir gjöra ráð fyrir, hafi stjórnin greitt í full- komnu heimildarleysi. Til að villa almenningi sýn í þessu efni hefir verið blandað saman greiðslum í heimildarleysi og greiðslum utan fjárlaga. En slíkt nær vitanlega engri átt, eins og sýnt verður hér á eftir. Af þeim 18,7 milj., sem hér er um að ræða, eru þessir liðir helzt- ir: Greiðslur, sem heimilaðar eru í sjálfum fjárlögunum (22. gr.) án þess- að taka þær upp á áætlunina erU á þessum 3 árum kr. 1.110.000. Greitt hefir verið samkvæmt heimildum Alþingis í sérstökum lögum, sem ekki eru tekin inn í fjárlagaáætlun kr. 5.060.000. Þessar tvær upphæðir, sem beint eru heimilaðar í fjárauka- lögurn og sérstökum lögum nema þannig kr. 6.170.000. Eftirfarandi greiðslur, sem skylt var að inna af hendi sam- kvæmt fjárlögum, þó að þær færu fram úr áætlun, hafa farið fram úr áætlun, sem hér segir: Kr. Vextir og afborganir.. 1.055.000 Alþingiskostnaður . . . 143.000 Landhelgisgæzla . . . . 280.000 Heilbrigðismál.....1.066.000* Kennslumál ....... 392.000 Jarðræktarstyrkurinn . 522.000 Berklavarnastyrkur . . 658.000 Endurgreiddur tollur og gengismunur . . . 303.000 Lögboðnar fyrirfram- greiðslur....... 102.000 Sameiginlegur embætt- iskostnaður...... 421.000 1 þeim lið fjárlaganna, er svo nefnist er innifalinn kostnaður við fasteignamat (187 þús.), en að öðru leyti er hér um að ræða burðargjöld, símagjöld 0. - þvíl., sem greitt er eftir reikningi frá hinum ýmsu starfsmönnum. . Upp í alþingishátíðarkostnað hafa verið greiddar kr. 924.000. Kostnaður við síldarverksmiðj- una á Siglufirði hefir orðið um- fram áætlun kr. 425.000. Af þeirri upphæð umfram áætl- un, sem ekki eru beinar heimildir fyrir, eða skylt var að greiða eru stærstu liðirnir þessir: Til vega........ kr. 752.000 Brúargerðir...... — 641.000 Símalagningar .... — 424.000 Rekstur símans (vegna aukningar) — 528.000 Til vitamála...... —253.000 Póstmál........ — 157.000 Umframgreiðslan til nýrra hér- aðaskóla er 360 þús. í því lauslega yfirliti, sem gjört hefir verið hér að framan, hefir þegar verið gjörð grein fyr- ir nokkuð á 17. miljón af þeim 18,7 milj., sem greiddar hafa ver- ið á árunum 1928—'30 utan við áætlun fjárlaganna, það sem eftir eru umframgreiðslur á ýmsum liðum fjárlaganna, sem farið hafa fram úr áætlun og aðrar greiðsl- ur, sem hver stjórn á hverjum tíma jafnan verður að inna af hendi, að meira eða minna leyti án þess að gjört sé eða jafnvel unnt að gjöra ráð fyrir fyrirfram í í'járlögum. Fyr og nú. Um greiðslur þær, sem um ræðir hér að framan, má í stuttu máli segja. Um mikið af þeim hlaut þingið að vita fyrirfram, af því að það hafði* álcveðið þær. Og um hinar má yfirleitt segja, að þær hafi verið óhjákvæmileg afleiðing af ráðstöfunum þingsins í fjárlögum og annarsstaðar. Þetta er það, sem andstæðingar Framsóknarflokksins kalla að stjórnin hafi eytt „tugum milj- óna" af ríkisfé í heimiidarleysi og í trássi við vilja þingsins! Til samanburðar um greiðslur utan fjárlaga birtist hér á eftir skrá um þær upphæðir, sem greiddar hafa verið umfram það sem fjárlagaáætlun viðkomanda árs gjörði ráð fyrir á árunum 1914—'27. Tölurnar eru teknar eftir landsreikningum þeirra ára. Ár 1914......kr. 968,616 — 1915......— 849,115 — 1916......— 889,755 — 1917 .-. .. .. — 11,596,413 — 1918......— 7,544,145 — 1919......— 13,884,943 — 1920......— 10,947,348 — 1921......— 7,479,379 — 1922......— 2,766,387 — 1923......— 3,213,489 — 1924......— 1,549,109 — 1925......— 3,383,602 — 1926......— 2,487,647 — 1927......— 1,752,520 Á árunum 1917—'21, þegar umframgreiðslurnar eru mestar, voru fjármálaráðherrar þeir Björn Kristjánsson, Sigurður Eggerz og Magnús Guðmundsson. Aukning ríkisskuldanna. Allar skuldir ríkissjóðs í árslok 1927, þar með taldar skuldir vegna bankanna, námu 27,9 milj. króna samkv. útreikningi Hag- stofunnar. í árslok 1931 nárnu skuldirnar samkv. skýrslu fjár- málaráðherra í vetur, 38,9 milj. Skuldaaukning ríkisins á árun- um 1928—31 er 11 milj. Af þessari aukningu eru lán tekin vegna banka og Síldar- bræðslustöðvar sem hér segir: Til greiðslu á stofnfé Landsbankans . . . . 3 milj. Til kaupa á hiutabréf- um í Utvegsb..... 1,5 — Til Búnaðarbankans . . 3,6 — Til Síldarbræðslu..... 1,4 — Samtals 9,5 mirj. Til framkvæmda ríkissjóðsins sjálfs hafa skuldir hans því eigi aukist nema um 1*4 milj., sem er heldur minna en sem svarar lán- unura, sem tekin hafa verið til byggingar símahúss og éndurbóta á símamiðstöð Reykjavíkur 1.117 milj. og til að reisa útvarpsstöð um 670 þús. Allar aðrar fram- kvæmdir ríkissjóðs á þessum ár- árum hafa verið gerðar án lán- töku eða m. ö. o. greiddar af ríkistekjum. Til afborgana og vaxtagreiðslu á gömlum skuldum ríkissjóðs, sem mynduðust á árunum 1917 —1923, hefir verið greitt 5,2 milj. á þessum 4 árum. Ef þessar skuldir hefðu ekki myndast hefði verið hægt að inna af hendi allar framkvæmdir ríkissjóðs með tekjum hans og safna myndarleg- um sjóð að auki. En það eru fleiri eyðslusyndir fyrri ára, sem þurft hefir að bæta fyrir á þessum ár- um, t. d. vextir af 4% milj. kr., sem ríkið varð að kaupa hlutabréf fyrir í Útvegsbankanum. Af því voru 3 milj. kr., sem Magnús Guð- mundsson lánaði íslandsbanka í fullu heimildarleysi þingsins af enska láninu 1921. Kjördæmaskipun íhaldsins. *)-Sú upphæð hefir farið til bygg- ingar Landspítalans (912 þús.) og Kleppsspítalans (154 þús.). Pétur Magnússon hefir : Mbl. 27. f m. gjört næsta vanmáttuga til- raun til að verja tillögur þær í kjördæmamálinu, sem þeir félagar, Jón þorláksson og hann, báru fram í milliþinganefndinni. Vill hann þar með svara gagnrýni þeirri á þessum fáránlegu tillögum, sem birtist hér í blaðinu fyrir skömmu síðan. f svari sínu leitast P. M. við að hrekja þrjú atriði, sem haldið var fram hér i blaðinu: Að þingmanna- fjöldi geti eftir tillögum íhaldsmanna færst úr 42 upp í nokkuð á þriðja hundrað, að þeim hafi mistekizt að tryggja það, að hver stjómmála- í'lokkur ætið fái þingmenn í hlut- falli við kjósendafjölda og í þriðja lagi ummæli Tímans • viðvíkjandi frambjóöendaíjöldanum og afleiðmg- um hans. P. -M. heldur því fram, að allar likur bendi á, að uppbótarþingsætin geti aldrei orðið fleiri en 18 og þing- menn og alls 48. pessa ályktun byggir hann á „reynslu undanfarinna. ára hér"' og „útreikningum eftir 18 fólksþingskosningum í Danmörku'. Hinu reynir hann livergi að neita, — índa er það ekki hægt — að reikn- ingslega séð, eru möguleíkar til þeirrar þingmannafjölgunar, seni Tíminn gjörði ráð fyrir og að ekkert getur hindrað það, að einstök til- felli eins og Tíminn nefndi á Seyðis- firði, geti 'komið fyrir. En það ættu allir skynbærir menn, sem ekki eru starblindir af flokksfylgi, að geta fallizt á, að kosningalögin mega ekki vera svo úr garði gjörð, að það geti komið fyrir, þó ekki væri nema einu sinni á öld, að þingmönnum skyndi- lega fjölgi upp í 200. í samanburði P. M. við útkomu kosninga hingað til Itér og í Dan- mörku, er ein meginvilla. Hann gjörir sér ekki grein fyrir því, að kosningatilhögun eins og J. þ. og hann vilja hafa, hefir hvergi í ver- öldinni komizt i framkvæmd. Hann tekur þvi ekki tillit til þess, hvaða áhrif slík tilhögun myndi hafa á ilokkaskipunina og skipting atkvæða milli flokka, að utanflokksmenn eru i rauninni knúðir til að taka sér flokksheiti og hafa einhverja af stuðningsmönnum sínum í kjöri með sér til að öðlast sömu aðstöðu og flokkarnir í kosningabaráttunni, og að þannig geta auðveldlega og hljóta að koma upp flokkar, sem ekki ná yfir nema takmarkað svæði, jafnvel aðeins eitt kjördæmi. P. M. talar um, að í lögum megi setja skilyrði um „hvað þurfi til, að flokkur geti komið fram sem sér- stakur landsmálaflokkur", en játar jafnframt, að ákveðnar tillögur um það hafi ekki verið gjörðar. En af hverju hafa 'þeir J. p. og P. M. ekki gjört slíkar tillögur? Vitanlega af því, að i þessu efni koma engin ráð að haldi. pá segir P. M., að þeir félagar hafi „engar tillögur gjört um það. hvort flokkur geti fengið uppbótar- sæti, án þess að koma að þingmanni í nokkru kjördæmi". . Hér skýtur heldur skökku við, því að í tillög- unum stendur beinlínis, að uppbótar- sætin skuli úthlutuð þeim flokkum, sem fái mauu kosinn í kjördæmi (ef þeir hafa til þess nægan atkvæða- l'jölda). P. M. virðist öðru hverju vera að gei'a í skyn, að komið geti til mála, að falla frá þessu atriði. Og yfirleitt er mikið undanhald í grein hans. Hann gjörir jafnvel ráð fyi'ir, .áð til mála geti komið að breyta fleiri at- riðum, t. d. að binda hamarkstölu þingmanna við 50, eins og lands- fundur íhaldsins vildi í vetur. En í kjördæmanefndinni lagði J. |). einmitt höfuðáherzluna á hina ó- takmörkuðu þingmannatölu. Vitan lega verður að taka tillögurnar til gagnrýníngar eins og þær eru. Sá möguleiki er auðvitað til, að þeir P. M: og J. p. breyti tillögum sínum svo mikið, að skynsamlegf væri að faílast á þær. Ef til vill eru þeir fá- anlegir til að taka upp tillögur Framsóknarflokksins á Alþingi 08 kalla þær „kosningalagafrumvarp frá fulltrúum íhaldsflokksins i kjör- dæmanefndinni"(I) og myndi þá Tíminn fúslega ljá þeim lið sitt. P. M. þykir það hlálegt, að Tím- inn skuli vera á móti því að flokk- arnir hafi frambjóðendur í hverjum hreppi, því að það „gjöri kjósend- ennþá auðveldara fyrir að ráða full- trúavali sinu". petta er ákaflega undarleg röksemdaleiðsla. 300 menn víðsv.egar um kjördæmin geta ekki Ivomið að manni, sem þeir sjálfir hafa valið og treyst — af því að hann er utanflokka. En 45 menh í sömu sveit geta komið að manni, sem e. t. v. enginn kannast við utan hreppsins — aðeins af því, að hann

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.