Tíminn - 11.06.1932, Blaðsíða 1

Tíminn - 11.06.1932, Blaðsíða 1
©jaíbferf oq, af<jreiðsluma&ur Cimans ec Xannpeta. p orsteinsbóttir, €œfjargötu 6 a. .ReYfjapíf. ^fetéi&sía Clmans er í £ccf jaraötu 6 a. (Dpin baaleaa'?l. 9—6 - Sírhi 2353 XVI. árg. Reykjavík, 11. júní 1932. 25. blað. Eftir stjórnarskiptin Það er ekki laust við, að fólkið úti um hinar dreifðu byggðir landsins hafi vaknað upp við skrítinn draum núna í þinglokin. Það þarf engan að undra, þótt almenningur eigi erfitt með að átta sig í því pólitíska, lands- lagi, sem nú blasir við í fyrstu yfirsýn. Það hefir verið þokuloft yfir þingmálunum í vetur. Þjóðin hefir átt erfitt með að átta sig á því, hvað þar hafi í rauninni verið að gjörast. JSú pólitíska útsýn, sem blasir vib nú eftir þinglokin, er óneit- anlega eftirtektarverð og nýstár- leg. I allan vetur hafa herbúðir íhaldsins dunið af digurmælum í garð Framsóknarflokksins út af kjördæmamálinu. Ihaldið var bú- ið, í félagi við bandamenn sína, Socialista, að safna saman 20 þús. undirskriftum víðsvegar í kaupstöðum og kauptúnum, í því skyni, að hafa áhrif á þingið. 1- haldsblöðin í Reykjavík, Mbl. (Isafold) og Vísir voru búin að endurtaka það svo að segja dag- lega í marga mánuði, að íhaldið myndi knýja málið fram á þessu þingi. Af „réttlætiskröfunni" skyldi aldrei verða slegið, stóð í Mbl. Og ef Framsoknarmenn- irnir, fulltrúar bændastéttarinn- , ar, sem lifir á Reykjavík, eins og þessi sömu blöð sögðu í fyrra, vildu ekki láta undan, þá ætlaði Jón Þorláksson, sá mikli maður, að „taka til sinna ráða". íhalds- flokkurinn ætlaði, ásamt banda- mönnum sínum, að nota neitun- arvaldið í fámennari deildinni í Alþingi til að koma á stjórnleysi í landinu,' svo framarlega, sem Framsóknarmennirnir ekki létu kúgast og gengju undir það jarðarmen, að svíkja loforð sín við þá kjósendur, sem skapað höfðu þingmeiralilutann. En í þinglokin var viðhorfið skyndilega breytt. íhaldið hafði gengið undir jarðarmenið. Gífur- yrðin voru gleymd. '" Enginn mundi eftir hinum 20 þúsund stríðsmönnum, og hinu mikla bókfelli, sem átti að hræða kjark úr bændavaldinu. Ihaldið sam- þykkti fjárlögin, tekjuskatta- frumvörpin og sparnaðarfrum- varpið, þvert 'ofan í margendur- teknar yfirlýsingar í báðum deildum þingsins. Tveir íhalds- menn gengu meira að segja út úr efri deild við atkvæðagreiðslu um landsreikninginn og fjárauka- lögin 1980, til þess að þurfa ekki að standa við stóru orðin um „þjófnaðinn" úr ríkissjóði eða ! hótanirnar um landsdóm. Það er vitanlega alveg augljóst mál, að svo framarlega, sem nokkur flokkur hefir brugðistlof- orðum á áberanda hátt, eða haft kjósendur sína að ginningarfífl- um, þá hefir íhaldsflokkurinn gjört það í kjördæmamálinu á síðasta þingi. Þó að Tíminn, út af fyrir sig, telji það mjög heppilegt, að málinu var frestað, er eigi að síður rík ástæða til að átelja þann loddaraskap, sem beitt hefir veríð við þær mörgu þúsundir manna, sem trúðu því, að menn eins og Jón Þorláksson og Magnús Guðmundsson þyrsti eftir „réttlæti". Tíminn hefir haldið því fram frá upphaf i, sem nú er fram komið, að meðal ráða- manna íhaldsins væri ekki og hefði aldrei verið nein löngun til að breyta kjördæmaskipuninni, ef ekki hefðu komið til flokks- hagsmunir. Byltingin í fyrra og sambandið við Socialista varð til af þeirri ástæðu að nokkrir stór- eigna- og hátekjumenn í íhalds- flokknum í Reykjavík uppgötv- uðu það, að með því að minnka Framsóknarflokkinn um þriðj- ung, myndu þeir geta sloppið við að láta hluta af gróða sínum fara í viðreisn sveitanna, og að þeg- ar búið væri að lama „bænda- valdið", væri hægðarleikur að berja niður verkamannaflokkinn á eftir og launa honum þannig trúa liðsemd. En það eru fleiri kynjamyndir í hinum pólitíska þokubakka núna eftir þinglokin, sem a. m. k. í augum Framsóknarflokks- manna víðsvegar um land, koma miklu ókunnuglegar fyrir en þó að foringjar íhaldsins hviki frá yfirlýstri stefnu í einu máli, eða gleymi því, sem hin dygga kjósendahjörð þeirra í höfuð- staðnum hefir á sig lagt fyrir þeirra sakir. Jón Þorláksson og Magnús Guðmundsson vita, að hinir smærri liðsmenn íhaldsins í Rvík eru karlmenni í því að þola lítiisvirðingu af yfirboður- um sínum. Það, sem almenningur sjálf- sagt undrast mest, a. m. k. þeir, sem eitthvað hafa fylgst með í þjóðmálunum undanfarin ár, er sú staðreynd, að það skuli hafa tekizt að mynda ríkisstjórn, þar sem sæti eiga saman fulltrúar einmitt þeirra flokkanna tveggja, sem harðastri baráttunni hafa barizt sín á milli á hinum opin- bera vettvangi. Það verður líka sjálfsagt mörg- um, undrunarefni, að í stjórnina skuli af hálfu íhaldsflokksins, einmitt hafa valizt sá maðurinn, Magnús Guðmundsson, serri í lengstri og að sumu leyti mest á- berandi andstöðu hefir verið við Framsóknarflokkinn og sérstak- lega þá tvo menn, sem veitt hafa Framsóknarflokknum forystu og sæti áttu í fráfarandi stjórn. Tryggvi Þórhallsson alþm., fyrverandi forsætisráðherra, hef- ir í grein sinni hér í blaðinu í dag gefið skýringu á þessu fyrir- brigði. Eins og sjá má, tekur Tr. Þ. það skýrt og ákveðið fram, að hina nýju stjórnarmyndun megi ekki skoða sem neinskonar sambræðslu milli þeirra flokka, sem hlut eiga að máli. Stjórnar- myndunin þýðir ekki það, að skoðanir Framsóknarmanna og í- haldsmanna í landinu hafi ná- lægst hvor aðra á nokkurn hátt. Ihaldsflokkurinn er nú sem áður aðalandstöðuflokkur Framsóknar- mannanna í landinu, og hlýtur vitanlega að verða svo. Annað er það, sem einnig kem- ur. glöggt fram í grein Tr. Þ.: Að þingflokkur Framsókriar- manna í heild eða meirihluti hans hefir engin afskifti haft af því, hvaða mann íhaldsflokkurinn lagði til í stjórnina, og að Fram- sóknarflokkurinn á Alþingi vill enga ábyrgð bera á því, að það var einmitt Magnús Guðmunds- son, sem fyrir valinu varð, held- ur telur það algjörlega mál þeirra, sem valið höfðu. Viðvíkjandi leiðum þeim, sem hægt hefði verið að fara og þeirri, sem farin var á síðasta þingi, er eins eg sakir standa ekki ástæða til að fjölyrða. En það er öllum ljóst, að ágreining- 'ur um starfsaðferðir þarf ekki að hafa í för með sér ágreining um stefnumál. Það er nú orðið opinbert, enda engin launung, að innan Framsóknarflokksins á Alþingi voru nokkuð skiptar skoðanir um það, hvaða aðferð- um skyldi beita gagnvart hótun- um andstæðinganna um ofbeldi. Jónas Jónsson og Tryggvi Þór- hallsson, sem ekki voru á einu máli um þeta atriði, hafa nú báðir gjört grein fyrir því, sem fyrir þeim hafi vakað um lausn málanna. Eins og gefur að skilja, er það sú leiðin, sem farin var, sem nu aðallega er umhugsunarefnið í landinu. Sú leið er neyðarráðstöf- un. Samsteypustjórnir mjög and- stæðra flokka eru svo að segja fordæmalausar. Gallinn við það fyrirkomulag er sá, að menn með andstæðar skoðanir á úrlausnar- efnum, geta ekki leyst þau í ein- drægni.Eftir því sem meiru mun- ar í skoðunum, verða viðfangs- efnin færri, sem hægt er að leysa með þessu móti. Af því, sem nú er sagt, má nokkuð ráða um það, hvernig stjórnmálalífinu muni verða farið í landinu næstu mánuðina. Verk- efni stjórnarinnar verður væntan- lega einkum það, að veita þá að- stoð, sem æskileg er af ríkisins ¦hálfu, í viðskiptum landsmanna út á við. I innanlandsmálunum er tæpast mikilla tíðinda að vænta frá ríkisstjórn, sem sam- sett er með þessum hætti, enda ekki hægt að gjöra kröfur til þess. Þjóðmálabarátta Framsóknar- flokksins verður þess vegna ekki í allra næstu framtíð á sama hátt bundin við ríkisstjórnina og ver- ið hefir undanfarin ár. Það verð- ur barátta fyrir þeirri umbóta- stefnu, sem næst liggur fyrir að framkvæma, þegar það .millibils- stj órnarástand, sem nú ríkir,*' er úti, og aftur rofar til í atvinnu- lífi þjóðarinnar. Af skrifum íhaldsblaðanna eft- ir stjórnarskiptin má ráða, hvað forgöngumenn íhafdsflokksins hugsa sér að hafa upp úr þeim- ráðherrastól, sem þeir nú hafa eignast í staðinn fyrir „réttlæt- ismálið" og hvernig Jón Þorláks- son ver það í íhaldsflokknum, að hafa Kætt við í annað sinn að „taka til sinna ráða" gagnvart Framsóknarstjórninni og „bænda- valdinu". Skýring MbL, Vísis og J. Þ. er á þá leið, að íhaldið eigi liðs von í Framsóknarflokknum á Al- þingi. Nokkur hluti Framsóknar- þingmannanna sé svo skyldur í- haldinu í skoðunum, að ekki geti liðið á löngu þangað til íhaldið gleypi þá með húð og hári eins og Sigurð Eggerz og Jakob Möll- er fyrir 3 árum. Ef íhaldið nú hefði farið hranalega að, mýndu þessir menn aftur hafa orðið átt- hagabundnir um stundarsakir og þar af leiðandi þorrið vonin í þeim hvalreka, sem nú sé nokk- urnveginn vís á fjörur Jóns Þor- lákssonar á næsta ári í sambandi við lausn kjördæmamálsins. Þann ig skrifta íhaldsblöðin frammi fyr ir hinum vonsviknu kjósendum í Reykjavík, sem kvarta yfir því, að „réttlætiskrafan" hafi fallið í verði. Þessar lýgilegu sögusagnir úr herbúðum Mbl. eru að sumu leyti einskonar vandræðaráðstöfun, sem fram er komin, af því að íhaldið þarf að verja hendur sín- ar út af því, að hafa lofað meiru en það gat efnt. En hvalfréttin, sem verið er að dreifa út í íhaldsblöðunum, á líka að hafa aðra þýðingu. Henni er ætlað að koma þeirri trú inn hjá Framsóknarmönnum víðsvegar um landið, að einhverj- ir Framsóknarþingmenn ætli sér að svíkja stefnu flokksins með því annaðhvort að ganga inn í íhaldið eða mynda sérstakan flokk með einhverjum íhaldsmönn umi). Og íhaldið ályktar sem svo, að ef því takizt að gjöra þessa sögu trúlega, þá muni kjós- endum flokksins ekki þykja sér vandara um en þingmönnunum, að flytja sig yfir í herbúðir and- stæðinganna. I þvílíkum bollaleggingum gæg- ist það fram, hvað íhaldið í raun og veru hugsar sér að hafa upp iír þátttöku sinni í samsteypu- stjórninni. Jón Þorláksson og fé- lagar hans bera þá von í brjósti, að þeim með þessu takizt að lokka eitthvað af þeim hluta þjóð arinnar, sem nú er í Framsókn- arflokknum, til þess að ganga til móts við íhaldið, í þeirri trú, að um leið og M. G. fái sæti í stjórn með tveim Framsóknarmönnum, sé skoðanamunurinn horfinn. Jón Þorláksson hefir sjálfur sagt, að íhaldið geti aldrei náð meira hluta í þinginu, — jafnvel þótt „höfða- talan" sé alveg látin ráða — nema því að eins, að það fái hinn umtalaða liðsstyrk. En Framsóknarflokkurinn ogí- haldsflokkurinn eru hvor um sig fulltrúar fyrir andstæður í þjóð- lífinu, sem ekki hverfa. Eins og nú er háttað í heiminum, getur enginn orðið auðugur án þess að annar verði þeim mun fátæk- ari. Eyðslulíf á krepputímum hjá nokkrum hluta þjóðarinnar, þýð- ir tilsvarandi sjálfsafneitun hjá öðrum. Fólkið, sem kallar þetta land ættjörð sína og stofnað hefir með sér þjóðfélag, gjörir allt kröfur til þeirra lífsgæða, sem hægt er að verða aðnjótandi við þau frem- ur takmörkuðu skilyrði, sem land ið hefir að bjóða. Sumir gjöra stórar kröfur, aðrir minni. Sumir heimta sjiálfdæmi um meðferð á svo og svo miklu af því, sem til fellst af verðmætum, hvort sem um er að ræða vinnu þjóðarinn- ar sjálfrar eða lánað verðmæti. Aðrir telja sanngjarnt, að verja nokkuð miklu af þeim gróða, sem fenginn er með lítilli fyrirhöfn, til þess að auka þau lífsgæði, sem landsfólkið í heild getur haft afnot af, og yfirleitt jafnan taka hið fyrsta tillit til lífskjara hinna „mörgu og smáu" í þjóðfélaginu ¦ r Frestun kjðrdæmamálsins. Mér varð ekki auðið að sækja fundi Alþingis siðasta hálfa mán- uðinn. Mér gafst því ..ekki tœkifœri til þess að bera þar fram neinar athugasemdir út af þeim tveim stórtíðindum sem báru við í þing- lokin: Myndun sambræðslustjómar- innar og ákvörðunin um frestun kjördæmamálsins til næsta þings. Vil ég nú nota tækifærið til þess að bera fram nokkurar athuga- semdir. ^) því var jafnvel fleygt héríbæn- 'um á dögunum, og haft eftir íhalds- mönnum, að einhverjir Framsóknar- menn, sem komnir væru í andstöðu við Tímann, væru að stofna nýtt blað hér í bænum, og ætti það að vinna með núverandi stjórn en á móti Framsóknarflokknum! var almennt búist við því, enda var fljótlega frá því sagt, að .Tafnaðarmenn og Sjálfstæðismenn myndu neita að samþykkja mý skattafrumvörp og nota til þess stöðvunarvaldið, sem þeir hafa sam- eiginlega í efri deild. Hitt datt mér ekki í hug, að þessir ilokkar myndu beita slíku harðræði, að neita að samþykkja sparnaðarfrumvarpið og fjárlögin — mál sem enginn ágrein- ingur var um a. m. k. ekki.,milli tveggja stóru flokkanna. pegar Héðinn Valdimarsson bar fram a eldhúsdegi slíka áskorun til Sjálfstæðismanna, þá hygg ,ég að flestum hafi farið eins og, mér — að láta sér ekki detta i hug, að þeir yrðu við áskoruninni. Ég hygg og að Sjálfstæðismenn hafi ekki tekið ákvörðun um þetta fyr en rétt áður en að kom, a. m. k. kom ekkert fram frá þeim um það lengi þings. En svo kom yfirlýsingin frá, þeim undir þinglokin, alveg skýlaus, og þá myndaðist alveg ný aðstaða sem varð að snúast við. Ég ætla ekki nú að ræða um þennan atburð: neitunina, að láta afgreiða fjárlög, skattafrumvörfixa og sparnaðarfrumvarpið. Eg mun ekki stofna til deila um það né ann- að, eins og nú standa sakir. En ég hygg að um fátt verði meir rætt á næstu árum og um mörg ár og að langur verði slóðinn þessarar athafnar. Og væri betur að jafnan færi svo, sem nú fór, að svarið verði meir miðað við nauðsyn þjóð- og auka og bæta afkomuskilyrðin við þeirra hæfi, þó að það komi í veg fyrir að fáir menn eignist aðstöðu, sem þeir óska eftir, og mættu fá, ef þjóðfélagið hefði ráð á. ¦ 1 sveitunum, meðal hinna fá- tæku, vinnusömu bænda í strjál- býlinu, er Framsóknarflokkurinn vaxinn upp. Hann er sprottinn upp úr íhugarfari lítilsmegandi, en vel mannaðrar stéttar, þar sem sjálfstæðisþrá og skyldutil- finning héldust í hendur. í kaup- túnunum hefir hann nú síðustu árin unnið fylgi margra verka- manna, iðnaðarmanna og frjáls- lyndra menntamanna, sem ekki kæra sig um að nota þekkingu sína á kostnað annara. Margt.af þessu fólki er fætt og uppalið í sveit og hefir varðveitt samúð- ina með hinni erfiðu en affara- '1 sælu lífsbaráttu bændastéttar- innar. Flokkur, sem á slíka vaxtar- sögu, má aldrei taka höndum saman við Jósafatsstefnuna og mun ekki gjöra, hvort sem; hún heitir Sparnaðarbandalag, Borg- araflokkur, Ihaldsflokkur, Sjálf- stæðisflokkur eða „hægfara ,.um- bótamenn á krepputímum". eins og stendur í Morgunblaðinu.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.