Tíminn - 08.10.1932, Blaðsíða 1

Tíminn - 08.10.1932, Blaðsíða 1
 ©faíbfert 09 afa.reiosíumaour Címans tt Rannrcig £ors teins&óMJc, ícefjaroötu 6 a. -KeYFjawí. € í m a n s er í €cef jaraötu 6 a. (Dptn oaaleaa-f(. 9—6 Simi 2353 XVI. árg. Reykjavík, 8. október 1932. 44. blað. Dómsmálaráðherrann gegn réttYísínní Síðustu réttarprófin í málinu gegn Magnúsi Guðmundssyni dómsmála- ráðherra fóru fram á fimmtudag og laugardag í næstsíðustu viku. Málið híður nú dóms, sem hlýtur að vera væntanlegur innan skamms tíma. Tíminn hefir verið fáorður hingað til um þetta efni. Vitanlega hefir blaðið frá upphafi verið þeirrar skoð- unar, að það væri þjóðarhneyksli, að maöur, sem er undir ákæru frá hinu opinhera, sæti í dómsmálaráð- herrasessi. Var strax vikið að því hér í hlaðinu, hversu furðulegt það væri, að íhaldsflokkurinn skyldi ein- mitt hafa valið þennan mann sem fulltrúa sinn í ríkisstjórnina „eins og nú er háttað högum hans". En blaðið hafði vonað, að M. G. myndi af sjálfsdaðum draga sig i hlé, áður en hin óþolandi aðstaða hans sem „æðsta varðar laga og réttlætis" kæmi í ljós á sérstaklega áberanda hátt. Fyrir 2 mánuðum neituðu nokkrir menn hér í Reykjavík að svara spurningum fyrir rétti, og stóðu uppi í hárinu á setudómara (sem skipaöur var i forföllum lögreglu- stjórans)., með þeim forsendum, að þeir myndu ekki virða vald hans, af því að hann væri skipaður af nú- veranda yfirmannidómstólanna, sem væri undir rannsókn réttvísinnar. Var þetta mjög óþægilegt tilfelli, en vakti þó minni athygli, af því að þeir, sem hlut áttu, eru sjálfir ekki kunn- ir að mikilli virðingu fyrir lögum og rétti. En svo virtist sem dóms- malaraðherrann hefði tekið ástæður þessara manna að einhverju leyti til greina. A. m. k. var þeim sleppt úr fangelsi án þess að þeir hefðu feng- izt til að svara dómaranum. En nú fyrir stuttu síðan kom fyr- ir annað tilfelli meir áberanda. — Dómsmálaráðherrann víkur, sem vfil getur hafa verið rétt, einum undir- manni sínum úr embætti með þeim forsendum, að þessi undirmaður ráð- herrans sé undir opinberri rannsókn. Lengur var ekki hægt að bíða eftir því að ráðherranum sjálfum auðn- aðist að skilja sína eigin hneyksl- anlegu aðstöðu. Dómsmálaráðherrann hafði með þessari ráðstöfun undirstrikað með eigin hendi, hvað honum sjálfum bæri að gjöra. II. Magnús Guðmundsson situr enn í dómsmálaráðherrasæti. En núna í vikunni hefir annar atburður gjörst. Sakborningurinn Magnús Guðmunds- son hefir borið fram varnir í máli sínu í opinberu blaði. Hann hefir neytt aðstöðu sinnar sem yfh'maður til að heimta skjöl málsins af dóm- aranum, jafnframt því, sem blöðun- um.hefir verið synjað um aðgang að þessum sömu málsskjölum. Og það sem meira er. Hinn ákærði, Magn- ús Guðmundsson, hefir kveðið upp fyrirfram sýknudóm yfir sjálf- um sér, og afellisdóm yfir dómaran- um, svo framarlega sem hinn vænt- anlegi dómur ekki gangi sakborn- ingnum í vil! Magnús Guðmundsson hefir lýst yfir því í Mbl., að svo framarlega sem hann verði fundinn sekur út af ákæru réttvísinnar, þá muni hann „ekki hlíta þeim dómi", og að hann muni skoða slíkt sem „pólitískan dóm". það mun vera algjörlega einstætt réttarfarshneyksli, " að yfirmaður dómstólanna leyfi sér að bera fram slikar hótanir, að tilefnislausu, við undirmann sinn í dómarasæti. pað má óhætt segja, að grein M. G. í Mbl. sé ein af ógæfusamlegri tiltektum þessa óhapparáðherra. pað mætti M. G. þó vera ljóst, að engr inn sæmilega greindur maður getur haft ástæðu til að leggja sérstaklega trúnað á hans eigin dóm í sjálfs sín sök. Akærðir menn eru vanir að halda fram sakleysi sinu í lengstu lög. Um skýrslu hins ákærða ráðherra um tildrög málsins er af ofangreind- um ástæðum, ekki ástæða til að fjöl- yrða. það gettir Tíminn þó staðhæft með fullri vissu, að sumt, sem M. G. skýrir frá, í þessu sambandi er al- gjörlega ósatt og þar að auki undan dregin atriði, sem verulegu máli skipta um eðli málsins*). M. a. kémur ekkert fram um það í grein- inni, fýrir hvað málið sé í rauninni höfðað. Hvorsvegna boitir M. G. slikri frásagnaraðferð, ef hann er fyrirfram viss um sakleysi sitt? I einu af nagrannalöndum okkar hefir sjálfur forsætisráðherrann ný- lega af sjálfsdáðum lagt niður völd og dregið sig út úr opinberu lífi, af því að hann hafði framið verk, sem ekki þótti sæmandi manni i hans stöðu. pó hafði hlutaðeigandi mað- ur ekki verið ákærður opinberlega. Og yfirsjón hans var ekki einu sinni þann veg vaxin, eftir því sem frétzt hefir, að hún varðaði við lög. En hér á landi situr opinberlega ákærður maður í dómsmálaráð- herrasæti, mánuðum saman. Út úr síðustu yfirheyrslunni í dómsalnum gengur hann fram fyrir þjóðina og hefir í hótunum við réttvísina. Undir Eyjafjöllum mun aðeins á einum stað verða vart jarðhita á yfirborði. Er heit laug skammt frá hænum á Seljavöllum, undir miðjum austurfjöllunum. Hafa , sveitarbúar (Austur-Eyfellingar) gjört þar góða sundlaug og nota hana vel. Mun þess skammt að bíða, að allir sveitarbú- ar verði syndir sem selir, þeir er eigi hamlar æska né elli. Sunnudag einn um slátinn í sum- ar reið ég um sveitina og kom síðla dags á bæ hreppstjórans, Gissurar Jónssonar í Drangshlíð. Vildi ég hitta hann að. máli, en hann var þá ekki heima. Kvað húsfreyja hann riðinn til laugar, alllangan veg, og með honum sonu þeirra og ungan námsmann þjóðverskan, er þar dvel- ur i sumar. Spurði ég þá, hvort þar væri mannfagnaður nokkur, en hún neitaði þvi. Sagði hún, að sá væri orðinn siður þeirra feðga, og að því er mér skildist fleiri manna í sveit- inni, að fara í laugina á sunnudög- um, þá er tómstundir gefast, til hi'essingar og skemmtunar. pótti mér svo mikils vert um þessa nýjung, að ég gat ekki stillt mig um að segja lesendum Timans frá henni. Mættu íbúar þeirra sveita, sem eiga slik náttúrugæði sem heitar laugar eru, hyggja að því, að láta svo góðar gjafir guðs ekki liggja lengur ónot- aðar hjá garði sínum, en fara að dæmi Eyfellinga — og forfeðra vorra að fornu. Mun af því ,leiða meiri þrifnað og heilnæmi. 26. ágúst 1932. Sigurðui Vigfússon. Fridurinn i landlielginni Meðan íslendingar áttu engin skip til að gæta landhelginnar var þar mikill friður fyrir veiðiþjófana. Svo mikill var þessi friður, að þegar dönsku varðskipin komu á vorin, gátu þau smalað brotlegum togurum í hópum, eins og gangnamaður sem rekur fé af heiðum til réttar. Eitt sinn kom danska varðskipið mcð 7 togara í hóp, sem allir voru svo at5 segja á sama stað í landhelginni. En til þess að þannig mætti veiða, urðu hundruð að vera í landhelginni yfir- leitt. petta breyttist til stórra muna þegar Óðinn var bygður og enn méir er Ægir bættist við og síðan pór hinn nýi. Smátt og smátt tókst að gera áhættuna það mikla við land- helgisveiðar að brotin uröu hverf- andi lítil, borið saman við það sem áður var. Vitaskuld er ómögulegt að hindra til fulls landhelgishrot hér við land. En það var álit manna, að hin síðustu 2—3 ár hafi landhelgis- hrotin raunverulega náð því mark- miði, sem hægt er að na með við- ráðanlegum kostnaði. Með einu móti mætti þó þrengja að íslenzku veiði- þjófunum, nefnilega með þvi að hafa eftirlit með sviksamlegri loft- skeytanotkun þeirra. En þar hefir í- haldið staðið á verði í mörg ár, eins og ef líf og heiður flokksins væri í veði, ef þessi sviksemi gæti ekki þrifist í friði. Nú er ekki nema partur úr ári liðinn, síðan ihaldið.fákk eftir nokk- urra ára hvíld fullkomið vald yfir landhelgismalunum. Og flokknum hefir tekizt að koma ár sinni svo laglega fyrir borð, að landhelgis- gæzlan virðist að heita má lögð nið- ur. Útlendir og innlendir veiðiþjófar vaða uppi i landhelginni. Fátt sýnir betur ástandið en það, að Fylla tók í einu tvo togara við suðurströnd- ina. „Friðurinn" í landhelginni var orðinn eins og í gamla daga, að skip, sem er vegna gerðar sinnar svo óheppilegt sem mest má vera til að nálgast óséð brotlega togara, eins og Fylla, tekur tvo í einu. pá má nærri geta, að af miklu var að taka*). íhaldið hefir gengið alveg feimnis- laust að því að eyðileggja landhelg- isvörnina. pað hefir lagt pór og Ægi í allt sumar. pað hefir haft Óð- inn á floti fyrir norðan, en þegar hann var í ketilhreinsun, var Ægir ekki látinn fara út á meðan, þó skipshöfnin sé öll á fullu kaupi.Eng- inn bátur hefir verið á Faxaflóa í sumar. Kjósendur Ólafs Thórs og Ottesens hafa haft litla forsjá fyrir atbeina þingmanna sinna. Togara- hagsmunirnir hafa setið í fyrirrúmi. Og ofan á allt þetta bætist það, að íhaldið hefir í allt sumar látið blöð- in flytja níðgreinar um Einar Ein- arsson skipstjóra á Ægi og nú sein- ast vikið honum úr embætti. Við réttarrannsókn hefir ennþá ekkert komið í ljós, sem sanni það, að Ein- ar hafi aðhafst neitt óheiðarlegt. pað er fullkunnugt, aö hann hefir bæði sem stýrimaður og skipstjóri verið vakinn og sofinn í að gæta landhelginnar, að bjarga skipum og að bjarga mannslífum. Allir sem til þekkja, vita að ihaldið hefir of- sótt þennan mann árum saman fyrir *) Ofanrituð staðhæfing um frá- sögn M. G. mun verða sönnuð fyrir rétti, ef M. G. óskar. *) Síðan þetta var skrifað, hafa ! fréttir borist um allt land að hópar af togurum, mest íslenzkum, hafi látið greipar sópa nótt eftir nótt um Vestfirðina, og gereyðilagt þá veiði inni á fjörðum, sem sjómenn hafa notið undanfarin ár. Eitt af þessum skipum hefir náðst, eftir að öll þjóðin vissi hvar hópur af brot- legum togurum var að verki. J. J. Kalætisuerksiiiiiljaii Akureyri framleiðir kaffibætí í stöngum og kaffi- bætisduft, sem selt er í smápökkum. — Kaffibætir þessi hefir náð ótrúlegum vin- sældum og útbreiðslu á þeim skamma tíma, sem iiðinn er síðan hann kom á markaðinn, enda eingöngu búinn til úr beztu hráefnum. Fæst hjá öllum kaupfélögum landsins og mörgum kaupmönnum. Samband ísl. samvínnuíéL skyldurækni hans í landhelgismál- unum. Og það mun sannast og verða almannadómur síðar meir, að ihaldið er fyrst og fremst að vinna i þágu brotlegra togara með því aö fjarlægja Einar Einarsson um stund af Ægi, en ekki að hegna fyrir það að einn af stýrimönnum ha'ns hafði við togaramælingu litið á armbands- úr sitt, sem var 8 mínútum fra- brugðið réttri klukku. Bæði héraðs- dómara og hæstarétti er frá fyrstu skýrslu Einars Einarssonar full- kunnugt um þessa skekkju á klukk- unni, og engin tilraun virðist hafa verið gerð af neinum skipsmanna að leyna því, eða láta þessa vinnu- bragðayfirsjón verða hinum brotlega togaraeiganda til áfellis. Nú er nauðsynlegt fyrir útvegs- bændur, sjómenn og þann helming landsmanna, sem lifir af fiskiveið- um, að athuga framkomu íhaldsins í landhelgismálunum. peir hafa heimtað skip byggð og kcypt. Kaup- in á nýja pór voru knúð fram af í- haldi og socíalistum sameiginlega móti atkvæðum allra. Framsóknar- þingmanna. En þegar íhaldið fær völd yfir þessum flota, þrem skip- um, þá er þeim flota að mestu hald- ið aðgerðalausum, og landhelgin virðist sama og óvarin. Ekki verð- uh Alþingi um þetta kennt, því að núverandi stjórn fékk samþykkta alla þá skatta sem hún bað um, allt sem var í gildi áður og stór- kostlegan nýjan skatt til vegavið- halds. Friðurinn í landhelginni er full- kominn. pað er friður til lögbrota. Friðurinn fyrir eigendur stóru veiði- skipanna, að eyðileggja lífsbjörg smáútgerðarmanna. pað er ef lengra er litið friðurinn til að grafa undan fiskveiðum hér við land sem arð- sömum atvinnuvegi. En þessi friður ihaldsins nær lengra, nýtur sín víðar en í land- helgismálunum eins og síðar mun verða vikið að. J. J. A víðavamiL -*** Magnús dócent og dýitíðin. Magnús dócent er einhver hepn- asti bitlingameistari landsins. En hann þekkir fleiri vegi til að styðja dýrtíðina. Nýlega ritaði hann brigzl- yrðagrcin um „Laugaskólana", þ. e. skólana á hverastöðunum: Lauga, Laugarvatn, Reykholt, Reyki. Og hvað hafa svo þessar stofnanir unn- ið til saka? Að þar geta verið um. 300 unglingar vetrarlangt undir betri skilyrðum en áður hafa þekkst hér á landi. Að unga fólkið sækir þessa skóla af þvi að skipulag þeirra er gott og fellur æskunni í geð. Að fá- tækar stúlkur geta verið þar vetrar- langt fyrir liðugar 300 kr. í dvalar- kostnað (bækur og föt frátalin), en kostnaður foreldra við að senda dætur sínar utan af landi í kvenna- skólann i Rvík er oft nokkuð á ann- að þús. kr. — „Laugaskólarnir", sem docentihn hrakyrðir, eru ein hin mesta sparnaðarráðstöfun, sem gerð hefir verið hér á landi. Vegna þeirra getur æskan í landinu fengið góða skólagöngu, þrátt fyrir kreppuna. Smátt og smátt munu þúsundir vel- menntaðra unglinga úr „Laugaskól- unum" sanna þjóð sinni tilverurétt þeirra stofnana. M. G. og Lauganesspítali. Eitt af frægðarverkum M. G. er að kasta nokkrum fátækum fjölskyldum út úr ónotuðu húsrúmi í Lauganesi — til að þóknast Oddfellow-klík- unni í bænum. Ber hann við smit- unarhættu, einkum fyrir börn. En árið 1926 leyfa þeir Jón Magnússon og Magnús sjálfur próf. Haraldi Ní- elssyni og frú hans Aðalbjörgu Sigurðardóttur að flytja inn í spít- alann með ung börn. Og þeir rök- styðja leyfið með því að nálega allir helztu læknar Rvikur mæli með þvi að þetta sé gert. pessir læknar eru tilnefndir, sem gáfu skrifleg vottorð um hættuleysið: Guðm. Hannesson,

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.