Tíminn - 19.11.1932, Blaðsíða 1

Tíminn - 19.11.1932, Blaðsíða 1
©jaíbferi og afcjreiðslumaöur Cimans et Rannpeig £>ors teinsbóttir, Ccefjai-cjötu 6 u. ^eyfjaÐÍf. CC hit a n s cr i €o?f jaro,ötu 6 a. CDpin baaleqa tt. 9 6 Sími 2353 XVI. árg. Reykjavík, 19. nóvember 1932. Wl 53. blað. Árásir •íhaldsblaðanna á Hermann Jónasson Sjaldan hefir nokkur maður orðið fyrir jafn hvatskeytislegri og illvígri, opinberri ofsókn og þeirri, sem íhaldið hefir haldið uppi gegn Hermanni Jónassyni lögreglustjóra nú undanfadnn tíma og á margvíslegan hátt. Orsökin til þessarar dæmafáu ofsóknar á hendur Hermanni Jonassyni er sú, að hann hefir í skyldustarfi sínu sem sakamála- dómari í Reykjavík orðið að dæma Magnús Guðmundson, fyrv. fulltrúa íhaldsflokksins í ríkis- stjórninni, í 15 daga fangelsi fyr- ir lögfræðilega aðstoð við svik- samlegt gjaldþrot. Lögreglustjóranum hefði vitan- lega verið innan handar að forða sér frá þessum árásum. Hann hefði getað dæmt á móti sann- færingu sinni og sýknað Magnús Guðmundsson, og hann hefði líka getað stöðvað þetta mál og svæft. En Hermann Jónasson gerði hvorugt þetta. Hann leit svo á, að sér væri sem dómara, skylt að láta lögin skera úr í þessu máli eins og öðrum, og það alveg eins fyrir því, þó að hinn ákærði væri yfirmaður hans og sæti í einni æðstu stöðu landsins. En það sýnist ekki vera nein smáræðis áhætta að vera dómari og vilja gjöra skyldu sína, ef framkvæmd þessa skyldustarfs kemur óþægilega niður á háttsett- um íhaldsmanni í Reykjavík. II. Löngu áður en dómur féll í máli Magnúsar Guðmundssonar, og áður en yfirheyrzlunum var að fullu lokið, tvar byrjað á því að gefa lögreglustjóranum til kynna, hvað hann mætti eiga í vændum ef honum tækist ekki að túlka lögin viðkomandi þessu máli þannig, að Reykjavíkuríhald- ið þættist mega við una. Tíman- um er full kunnugt um það, að íhaldsmenn, sem eru H. J. kunn- ugir persónulega, voru gerðir út á fund hans til að tilkynna honum með meira eða minna ákveðnu orðalagi, að hann skyldi vera við öllu búinn, ef M. G. yrði ekki sýknaður. Og ýmsir menn, sem eru samherjar H. J. í stjórnmál- um, fluttu honum sömu fréttir, sem þeim höfðu verið sagðar, ber- sýnilega í þeim tilgangi, að þeir kæmu þeim áleiðis til hlutaðeig- anda. Um það leyti sem rannsókn- inni var lokið, ritaði svo hinn á- kærði dómsmálaráðherra sjálfur grein um málið í opinbert blað. Sú grein mun verða talin eftir- tektarvert plagg á sínum tíma Meir áberandi tilraun til að hafa áhrif á hinn væntanlega dóm var ekki hægt að gjöra. Með myndug- leika yfirmannsins lætur hinn á- kærði opinbert blað skila hótun- um til uncíirmanns síns, dómar- ans. M. G. vænir undirmann sinn um, að hann muni kveða upp „pólitískan dóm" og hefir í frammi borginmannlegar yfirlýs- ingar um, að hann telji sig sjálf- ur sýknan og muni „ekki hlýta" annari niðurstöðu. Enginn íslenzkur dómari hefir nokkumtíma áður þurft að búa við slíka aðstöðu. Með hótanir ráðherrans yfir höfði sér verð- ur lögreglustjórinn að kveða upp dóminn yfir ráðherranum. Án þess að gjöra lítið úr dómurum hér á landi, má telja næsta trú- legt, að einhver þeirra hefði veigr að sér við að leggja sjálfan sig í hættu með því að láta réttlætið ganga fram, þegar svo valdamik- ill og liðsterkur maður átti í hlut, eins og Magnús Guðmunds- son. En Hermann Jónasson lét ekki neinar hótanir hafa áhrif á dóms- niðurstöðu sína. Honum var það vel ljóst, að hann hafði oft áður dæmt í hliðstæðum eða alveg samskonar málum. Hann hafði sem lögreglustjóri undanfarin ár orðið að dæma marga lítið þekkta kaupsýslumenn í fangelsi af því að gjaldþrot þeirra fóru í bág við lögin og hæstiréttur hafði staðfest þessa dóma. Þessir menn höfðu verið valdalausir og átt fáa formælendur, og þess vegna hafði sakfelling þeirra vakið litla athygli. Hermann Jónasson var of réttsýnn til þess að hann væri fáanlegur til að ganga frá sínum fyrri gerðum og skapa hættulegt fordæmi vegna voldugs manns í hárri stöðu. Og hann var nógu mikill 'kjarkmaður til að þora að taka afleiðingunum. III. Tilviljun réð því, að Hermann Jónasson varð sama daginn, sem hann kvað upp dóminn yfir Magnúsi Guðmundssyni, að gegna öðru skyldustarfi, mjög alvarlegu og einstæðu. Hann varð sem em- bættismaður að hafa yfirstjórn lögreglumannanna í Reykjavík til að verja bæjarfulltrúana fyrir harðvítugri og ofbeldisfullri árás frá byltingamönnum, sem ætluðu að útkljá deilumál með líkamlegu ofbeldi. Yfir bæjarfulltrúunum vofði háðuleg meðferð og limlest- ingar. Þessu tókst að afstýra. En bæði lögreglustjórinn og lög- reglumennirnir lögðu sjálfa sig í lífshættu til að framkvæma þetta skyldustarf og urðu fyrir bar- smíðum og áverkum meira og minna alvarlegum. Það er enginn vafi á því, hvern- ig íhaldsblöðin í Reykjavík, sem eiga meirahluta bæjarfulltrúanna, hefðu tekið þessum atburði undir venjulegum kringumstæðum. Þau myndu hafa lofað stjórn og fram- komu lögreglunnar á allan hátt. Þau myndu hafa hvatt borgarana til að veita lögreglunni samúð og aðstoð. Og þau myndu ekki hafa átalið ráðstafanir lögreglustjór- ans á nokkurn hátt, því að þau vita sjálf mjög vel, að Hermann Jónasson er frábær hæfileika- maður í starfi sínu og að ekki þarf að frýja honum áræðis. Er vert að benda á það hér til sönn- unar því, hversu almennt traust hefir verið á hæfileikum H. J. til lögreglustjórnar, að skipun hans í lögreglustjóraembættið var á sínum tíma svo að segja ein- asta stjórnarráðstöfun Jónasar Jónssonar, sem jafnvel Morgun- blaðið taldi alveg þýðingarlaust að hafa á móti og átaldi heldur i ekki með einu orði. En nú bregður svo undarlega við, að íhaldið i rís upp með all- an sinn blaðakost og tekur hönd- um saman við byltingamennina um það, að svívirða Hermann Jón asson fyrir stjórn hans á lögregl- unni. Slík tegund þakklætis — frá mönnum, sem búið er að bjarga úr lífsháska — er, sem betur fer, f ádæmi! Hver einasti hugsandi maður í Reykjavíkurbæ er í hjarta sínu sannfærður um það, að árásir íhaldsblaðanna á Hermann Jónas- son út af lögreglustjórninni 9. þ. m. standa í beinu sambandi við dóminn yfir Magnúsi Guðmunds- syni, og að ef sá dómur hefði fallið á annan veg, myndi ekki í þessum blöðum hafa verið hall- á H. J. einu orði út af stjórn lög- reglunnar þennan dag. Þessar árásir eru nákvæmlega sama eðlis eins og t. d. söguburður íhaldsmanna þessa dagana um það, að Hermann Jónasson sé lé- legur lögfræðingur, þó að þeir viti vel, að H. J. hefir eitt af beztu embættisprófum lagadeild- arinnar og lauk þó námi á óvenju lega skömmum tíma. IV. Af alveg sama toga er það spunnið, þegar Mbl. nú, alveg upp úr þurru, veður upp 4 Her- mann Jónasson með brigslyrðum fyrir það, að hann gegni trúnað- arstöðum utan embættis. Sem dæmi um þessar árásir á H. J. má nefna það, er Mbl. seg- ir að hann hafi „látið kjósa sig" inn í bæjarstjórn í þeim tilgangi einum að „komast í bæjarráðið", sem sé launuð staða. Tímanum er vel kunnugt um það, að H. J. var á sínum tíma mjög tregur til að gefa kost á sér til bæjarstjórn ar og gerði það aðeins fyrir marg endurtekin tilmæli frá flokks- mönnum sínum. En hlálegast er þó það í sambandi við ásökun Mbl., að bæjarráðið var ekki til fyr en hálfu þriðja ári eftir að H. J. var kosinn í bæjarstjórn. Fyrir störf bæjarráðsins hefir ekkert verið greitt ennþá, og er vitanlega á valdi íhaldsmeirihlut- ans að ákveða hver sú greiðsla verður eða hvort hún verður nokkur. Hitt var talið alveg sjálf- sagt mál, að allir flokkar í bæjar- stjórninni ættu fulltrúa í bæjar- ráðinu (en í því eru 5 menn), og H. J. er þar sem fulltrúi Fram- sóknarflokksins. Þá finnur Mbl. að því, að H. J. skuli hafa verið skipaður for- maður ríkisskattanefndar á sl. sumri, og er svo að skilja á blað- inu, að hann sé þar sem fulltrúi sjávarútvegsins en hafi (sem auð vitað er rétt)' ekki sérþekkingu á sjávarútvegi. Þetta er vitanlega rangt, því ' að formaðurinn er fyrst og fremst fulltrúi ríkis- stjórnarinnar. Páll Zophoníasson ráðunautur er fulltrúi landbúnað- arins. En næst virðist standa, að íhaldsmaðurinn í nefndinni, sem er Gunnar Viðar, hagfræðingur, væri fulltrúi sjávarútvegsins, a. m. k. stórútgerðarinnar. Og ef Mbl. álítur ekki, að hagfræðing- urinn hafi vit á rekstri útgerðar, getur það sennilega fengið manna- skipti og látið skipa annan íhalds- mann í hans stað! Til starfsemi ríkisskattanefndar eru veittar 5 þús. kr. á fjárlögum, og verða það því víst ekki mjög há laun, sem hver nefndarmanna fær, þar sem varamenn gegna líka oft störfum í forföllum aðalmanna. Loks finnur Mbl. að því, að H. J. er í stjórn Landssmiðjunnar. fyrir þetta starf voru upphaflega ákveðnar 600 krónur á ári, en á þessu ári hefir ekkert verið greitt og mun að öllum líkindum ekki verða, enda ekki ástæða til í slíku árferði, þar sem þarna er um tiltölulega lítið starf að ræða. Á húsbyggingu H. J. í sumar hafa bankarnir áreiðanlega engu tapað og munu ekki gjöra, og er óþarfi fyrir Mbl. að vera með illyrði út af henni, þó að því kannske gremjist að nokkur póli- tískur andstæðingur þess skuli eiga þak yfir höfuðið. Sögusagn- ir Mbl. um, að H. J. hafi selt húseignir, eru gott dæmi um með- ferð þess á sannleikanum. H. J. hefir aldrei átt neina húseign tii að selja, hvorki í Reykjavík né annarsstaðar! En þannig er allt tínt til, satt og logið, til þess að svívirða þennan mann nú út af því að hann hefir þorað að gjöra skyldu sína, að dæma mann í ráðherrasæti eftir gildandi lög- um. V. Hermann Jónasson hefir nú gjört ráðstafanir til þess, að fram verði komið ábyrgð á hend- ur íhaldsdagblöðunum tveimur, Morgunblaðinu og Vísi, fyrir þær mörgu og svívirðilegu aðdróttanir sem þau hafa beint að honum sem embættismanni undanfarna daga. Það fer vel á því, að forráða- menn íhaldsflokksins, sem undan- farin ár virðast hafa haft mikla trú á gagnsemi meiðyrðamála, fái nú einu sinni að reyna sjálf- ir til nokkurrar hlítar, hversu þeim gengur að standa fyrir máli sínu frammi fyrir dómstólunum. Það leikur ekki á tveim tunguni að þeir íhaldsmenn, sem ritað hafa níðgreinarnar um lögreglu- stjórann, muni sæta háum sekt- um'. Slíkir meiðyrðadómar skipta þó ekki mestu máli í þessu efni. En annað er það, sem miklu máli skiptir og gefur tilefni til hinna allra alvarlegustu íhugana. Getur ihaldsflokknum haldizt það uppi lengur, að neita því, að lögin séu látin ganga yfir hátt- standandi flokksmenn sína eins og þau ganga yfir aðra menn og hafa í frammi ógnanir og af- arkosti við dómara, sem gjöra skyldu sína? Tíminn er þeirrar skoðunar, að stjórnmálaflokkur, sem svo illa kann að stilla í hóf ofsa sínum og svo lítils virðir jöfnuð í mann- réttindum, gangi með dauðamein sitt. Héðan af getur þess ekki verið langt að bíða, að íhalds- flokkurinn hér sæti samskonar [i örlögum og -óaldarflokkur Hitlers í Þýzkalandi, sem nú er að liðast sundur, eða aðrir stjórnmála- í'lpkkar slíkir, sem halda, að lít- ill hópur manna geti verið haf- inn yfir lög og rétt í siðuðu þjóð- félagi. ------o------ Félag imgra framsóknarmanna heldur aðalfund sinn í Sambands- húsinu mánud. 28. nóv. ki. 8y2. Nán- ar í fundarboði. Stjórnin. Þjóðarnsuðsyn 1. Einhverjar hinar sorglegustu frá- sagiiir mannkynssögunnar, eru þser. eigi allfáar, sem herma örlög þeirra þióða, sem hafa lent í tortímingu \cgna þess, að þá er hættn bar að g&rði, þé hófsl jafnframt sundrvmg miiaii þjóðarinnar sjálfrar, svo rik, að þjóðin gáði ekki hættanna að ut- ;.i.'. í stað þsss að snúast einhuga gegn hættunni, hefja samhuga átak, þá bárust einstaklingar þjóðarinnar á l^anaspjótum, til þcss að svala per- sónulegri lieift, eða til- þess að seil- asi til slundarvalda. Varð svo á sá i'iidiiinn, sem öllum var verstur. það or ekki að ástæðulausu, að lii'juð eru upp þau örlög. Að okkur íslendingum steðjar nú íiH'iri hajttu e« þekkst hefir í minni þessarar kynslóðai' eða fyrri. Af- komuliorfurnar eru svo ískyggilegar að aldici iiafa þa^r vorið eins. Van- skilamonn verða miklu fleiri en nokkru sinni. Horfurnar um að geta komið í verð afurðum landsins fara síversnandi. Og jafnframt or stofnað til óaldar og óaldai'\orka inanlands í svo vik- uni ma'li, oins og ekkert sé nú nauð- synlegra 011 það að koma emhverju í lóg-. Heift og hatur logar í höfuð- slaðnum. Og sleituláust er að þvi unnið að æsa menn hverja gegn öðr- iim, baíði bér i bæ og um land allt: JJetta oru hinar ískyggilegustu horf- 11 r og má okki á milli sjá hvort er alvarlenra ástandið út á við eða inn á við. II. í þinglokin í vor voru borin klæði á vopn og stofnað til griða til bráða- liirgða. línginn vafi er á því að yfirgnæf- andi meirihluti þjóðarinnar áttaði sig á því von bráðar að þetta var þjóðarnauðsyn. Rn bafi það verið nauðsyn í vor, þá or nauðsynin ennþá meiri nú. Hverf sem litið er, þá hefir syrt í lofti síðan. Bæði útávið um af- komuvonina og inná við, um vinnu- frið fyrir þá, sem vilja hjálpa til að stýra undan sjóum, hefir stórum syrt i lofti. það er kominn tími til að sá mikli meirihluti íslenzku þjóðarinnar, sem ckki vill bíða örlög þeirra ógæfu- þjóða, sem eyða allri orku í inn- byrðisdeilur á hættutímum sér til lortímingar, láti þá finna það, þessa sárafáu, sem illa láta, að nú ætlast þjóðin til að það sje latið mestu varða að gera það sem hægt er til þoss aö draga úr neyð og skorti og að eyða orkunni í það, að vinna eitt- hvað nýtilegt, en ekki í það, að svala skapi sínu hver á öðrum. Eru þeir sumir, sem gætu talið, að þeir eigi sakir við aðra og næg til- efni lil að hefja ófrið og greiða högg — ^n slíkir hhitir verða nú að biða og er þá hægt að taka til þar sem hú (¦r frá horfið síðar er betur stendur á. Nú er enginn tími til þess að hugsa ekki um annað en leita hefnda og ná sór niðri. Nú er að fara að dæmi þeirra Stefáns hiskups og Torfa í Klofa. III. í þinglokin í vor varð það sam- komulag milli hiima stóru stjórn- málaflokka tveggja, að annar skip- aði tvo menn í ríkisstjórnina en hinn einn. Um stjórnarfar og rekstur mála út- ávið hefir þessi skipun vel reynzt og ekki líklegt að önnur hefði reynzt eins vel eða betur. þelta samkomulag varð ekki um menn, heldur um að ráða málefnum til lykta. þó að breyting verði á manni i ríkisstjóminni, þá hefir það engin áhrif. Sé flokkur, sem þar ú

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.