Tíminn - 19.02.1936, Blaðsíða 3

Tíminn - 19.02.1936, Blaðsíða 3
TIMINN sem á að vera nóg til að reisa fyrir nýbýli og rækta land handa sjálfstæðu heimili. Og svo koma allir hinir, sem líka gefa. Nú er að vísu erfitt að neita því, ef litið er yfir fjár- gæzlu Sveins, að vel getur.ver- ið að hann sé í vandræðum með reiðupeninga, og að hann verði það um mörg ókomin ár. En þegar þessi leiðtogi í barlómi er tekinn til meðferðar, sem sýnishom síns safnaðar, þá verður væntanlega öllum ljóst, að ekki er auðvelt að uppfylla óskir hans. Sveinn Jónsson situr nú sem óðalsbóndi á sínni fögru jörð. Á vorin svigna trén í lystigarði hans fyrir blænum, sem leikur um Snæfell og berst ofan eft- ir hinu breiða og lygna Lagar- fijóti. En til þess að skapa ' þessa fegurð hefir - orðið að skattleggja fjölda manna um allt Austurland, og víðar. Og ] ei' enn á að borga tekjuhalla ' hans af óðalinu með árlegum j skatti, þá verður enn að jafna | árlega vænni fjárhæð á bænd- úrna á iitlu jörðunum, á sjó- manninn á hafinu, á iðnaðar- manninn í verkstæði sínu. Þannig lítur út framtíð hins litla safnaðar, þar sem segja má að Sveinn Jónsson sé með- hjálpari en Þorsteinn Briem sálusorgarinn. Þessi söfnuður hefir drukkið sér til óheilinda, at' lindum Kreppusjóðs. Drykkj- an er orðin að ástríðu. Söfnuð- urinn er þyrstur og heimtar meiri svölun, meiri gjafir, meira af öðrum, meira af af- rakstrinum af vinnu annara. Framtíðin sker úr hvernig þessari málaleitun verður tek- ið. Ef til vill verður henni ját- að, og haldið áfram að gefa. Ef til vill verður henni neitað. Þjóðfélagið segir þá við Svein Jónsson, að nú verði hann framvegis að láta sér nægja það, sem hann hefir fengið. Honum sé hentast að yrkja sína ágætu jörð, og lifa af því. Njóta lystigarðsins, en hætta að berja barlómsbumbu þrota- mannanna. J. J. Kolaverzlun SXGURBAR ÓLATlSOlfAH Simo.: KOL. Heykjavlfc. Sixni 1841 nálega ætíð á móti öllum skött- um og með hverskonar út- gjöldum fyrir kjördæmi sín. I ráðherratíð M. Kr. og E. Á. var nokkurnveginn staðið á móti þessu, og tókst öll stjórnarár þeirra að halda jafnvægi á þjóð- arbúskapnum, en eftir að Á. Á. tók við yfirstjórn fjármál- anna tók annað við, einkum eftir að hann varð stjórnarfor- maður. Hann hafði ekkert vald yfir þinginu, þó að hann teldi sig hafa stuðning alls þingsins. Ihaldið svelti hann í sköttum, og samþykkti útgjöld og á- byrgðir eins og því sýndist. Og nánustu stuðningsmenn Á. Á. voru þá búnir að koma algerðu losi á samheldni Framsóknar- manna og voru auk þess svo háðir íhaldinu að þeir gátu ekki neitað því um neitt. Ásgeir Ásgeirsson sveif þannig í lausu lofti, vildi í orði spara og gæta hófs, en varð að taka hvert eyðslulánið af öðru erlendis, og sætta sig við að fá hvorki stuðning í þinginu til að afla tekna, er með þurfti, eða til að halda í hófi útgjöldum ríkis- sjóðs. En svo erfiðir sem íhalds- menn höfðu orðið Á. Á. um hóflega fjárstjórn þá var þó vitað að þeir voru hálfu ófús- ari til að veita stjórn hinna vinnandi stétta stuðning til góðrar f járstjórnar. Ihaldsmehn Kaviöflulögin Þar sem nú líður á seinna hiuta vetrar, þykir hlýða að vekja á ný athygli almenn- ings á hinni stórmerku löggjöf um framleiðslu og sölu garðá- vexta, sem að tilhlutun Fram- sóknarflokksins var fram bor- in og samþykkt á síðasta Al- þingi og kemur til framkvæmda síðar á þessu ári. I lögum þessum um „verzlun með kartöflur og aðra garðá- vexti", eru gerðar opinberar ráðstafanir til að auka garð- ræktina í landinu, í því skyni að hún geti orðið þess megnug að fullnægja neyzluþörfinni og þá um leið að auka atvinnuna í landinu. Skulu hérmeð rif juð upp að- alatriði þessara nýju laga. Frá 1. maí 1936 hefir ríkið einkasölu á erlendum kartöfl- um. Svonefnd „Grænmetisverzl- ur. ríkisins", sem heimilt er að fela Sambandi ísl. samvinnufé- laga, annazt eftir þ.t*nn tíma allan innflutning kartaflna og alla heildsölu á erlendum kar- töflum, ennfremur heildsölu á innlendum garðávöxtum. Á inn- lendum garðávöxtum verður ekki einkasala, en Grænmetis- verzluninni verður skylt að kaupa fyrir gildandi verð allar þær kartöflur, sem framleiddar eru innanlands og boðnar eru fram á þeim stöðum, er hún ákveður, ef tir því sem geymslu- rúm og markaðsþörf leyfir. Grænmetisverzlun ríkisins er heimilt að byggja eða leigja í Reykjavík kartöflugeymslu fyrir sex þúsund tunnur, enn- fremur minni geymslur annar- staðar á landinu, enda komi samþykki ríkisstjórnarinnar til, ef um byggingu er að ræða. Fimm manna nefnd á að á- kveða innkaupsverð og heild- söluverð hjá Grænmetisverzl- uninni, og hámarks útsöluverð í smásölu. Landbúnaðarráð- herra skipar formann þessarar nefndar, en hinir fjórir verða tilnefndir af Búnaðarfélagi Is- lands, Sambandi ísl. samvinnu- félaga, Alþýðusambandi ls- lands og Verzlunarráði Islands. Gert er ráð fyrir mismunandi verði eftir árstíma. Framleið- hafa á liðnum þingum 1934 og 1935 staðið á móti hverri ein- ustu tekjuöflun í ríkissjóð, og á þinginu 1934 sér í lagi komið með fjöldamargar útgjaldatil- lögur sem sett hefðu jafnvægi f járlaganna í voða ef samþykkt ar hefðu verið. En á þinginu 1935 var allt öðru máli að gegna um fjárveitinganefndar- menn íhaldsins og suma aðra fiokksbræður þeirra viðvíkjandi ýmsum útgjöldum sem and- stæðingar stjórnarinnar vildu fá fram. Þó var þessi stuðning- ur svo laus að ekki mátti á honum byggja, og hafði atjórn- in raunverulega ekki á annað að treysta en þingfylgi sitt. Það var þess vegna eitt af höfuð verkefnum okkar fimm stuðningsmanna stjórnarinnar í fjárveitinganefnd 1934 að und- irbúa sem bezt afgreiðslu fjár- laganna, að allir stjórnarstuðn- ingsmenn styddu það sem stjórnin treystist til að veita til útgjalda og standa á móti öllum klofningstilraunum. Á þann hátt greiddu Bernharð og Einar Árnason atkvæði móti kröfu íhaldsmanna um óeðlileg framlög i veg á Siglufjarðar- skarði, Jón Baldvinsson og Ár- nesingaþingmenn móti sams- konar fleygum vegna Snæfells- ness og Árnessýslu. Þetta köll- uðu íhaldsmenn nú „handjárn" endur, sem selja utan Græn- metisverzlunarinnar, eiga að halda sig við það verð, sem verðlagsnefndin ákveður. Þá ákveða lögin, að fram skuli fara opinbert mat á öllum garðávöxtum, sem Grænmetis- verzlunin selur. Skal ráðherra skipa matsmenn garðávaxta. Er þessu mati á komið vöru- gæðunum til tryggingar, enda þess mikil þörf, eins og neyt- endur vita af eigin raun. Til þess að komast. sem fyrst að því marki, að neyzlu- þörfinni geti orðið fullnægt með innlendri framleiðslu, verða á næstu þrem árum greidd úr ríkissjóði verðlaun fyrir aukning kartöflufram- leiðslunnar frá því, sem nú er. Má verja í þessu skyni 80 þús. kr. árið 1986, 20 þús. kr. árið 1937 og 10 þús. kr. árið 1938. Eigi verða veitt verðlaun fyrir minni framleiðsluaukningu en þrjár tunnur hjá einstaklingum og hjá bæjar-, sveitar- eða samvinnufélögum eigi fyrir minni aukningu en 100 tunnur. Fyrsta árið mega verðlaunin vera allt að 3 kr. fyrir hverja tunnu, sem bætzt hefir við á árinu, næsta ár 2 kr. og þriðja árið 1 kr. Nægir þetta fé því til þess að verðlauna a. m. k. 30 þús. tunna framleiðsluaukn- ingu frá því, sem framleitt var sumarið 1935, og mætti þá gera ráð fyrir, að búið væri að auka uppskeruna um helming og vel r veg komið að fullnægja nú- verandi kartöfluneyzlu lands- manna. Á árinu, sem leið, voru fluttar inn erlendar kartöflur fyrir nál. 300 þús. kr. Þessi innflutningur verður að hverfa algerlega. Það er óþolandi skipulagsvöntun og þjóðar- smán, að flytja kartöflur inn í þetta land. Hér eru svo góð framleiðsluskilyrði fyrir kar- töflur og raunar marga aðra garðávexti, að þau gerast ekki almennt betri annarstaðar. En í þessum. efnum verður lengra stefnt. Það verður stefnt að því, að auka sjálfa kartöflu- neyzluna frá því sem nú er. — Islendingar nota tiltölulega en hin sömu handjárn hafði Jón Þorláksson notað eftir því sem hann gat meðan hann var ráðherra og íhaldsmeirihlutinn í bæjarstjórn Reykjavíkur allt af beitt í hverju einasta máli. Samkomulagið í f járveitinga- nefnd 1934 var að sumu leyti all gott, en þó var hiti mikill í þinginu út af óvild íhalds- manna út af kjötsölu- og mjólk- urskipulaginu, og átti það sinn þátt í að íhaldsmenn klufu sig að síðustu frá, án nokkurs sýnilegs tilefnis. Fyrir stjórnina og stuðnings- lið hennar var atkvæðagreiðsl- an um fjárlögin 1935 ánægju- legir atburðir. Stuðningslið stjórnarinnar stóð eins og múr- veggur gegn um allar atkvæða- greiðslurnar, og hafði and- stæðingunum hvergi tekist að fleyga þessa samheldni með hrossakaupum, hinum gamla sjúkdómi bræðingsáranna. Þjóðin fekk gegn um út- varpið, er sagt var frá ein- stökum atkvæðagreiðslum, al- veg ljósa hugmynd um hve sterk samheldnin var um rík- isstjórnina og málefni hennar. Ef til vill var það ein merk- asta nýungin á þinginu 1934, að einstakir stuðningsmenn stjórnarinar fluttu engar breyt- ingatillögur við fjárlögin fyrir kjördæmi sín, heldur létu sér Grymsby-blaðíð og Ární Óla Ölafur Thors og hans nán- ustu í íhaldsflokknum hafa átt erfiða daga síðan ljóstað var upp hinum sviksamlegu dul- skeytasendingum landhelgis- j brjótann. Þeir vissu að athæfi hinna brotlegu manna var svo i svívirðilegt í almenningsáliti, að ekkert þýddi að láta verja j þá í Morgunblaðinu. Mbl. og Vísir reyndu því fyrsta daginn að gera svo lítið úr málinu, sem unnt var, en þegar þau sáu, að slíkt myndi einnig geta verið varhugavert, byrjuðu þau að á- fellast athæfið með svipuðu orðalagi og aðstandendur þeirra heyrðu almennt viðhaft í þess- um efnum. En undir niðri sauð gremjan við dómsmálaráðheri*ann og löngunin til að stöðva málið eða koma fx-am hefndum. og það leið heldur ekki langur tíma þangað til þetta sanna hjarta- lag íhaldsins fór að bera á- vöxt. Ehm góðan veðurdag var sú gróusaga komin á gang um all- an bæinn, að ríkisstjórnin væri búin að stöðva rannsóknina í málinu og ástæðan væri sú, að allmargir mikilsvirtir stuðnings menn stjórnarinaar væru óþæg- ilega við það riðnir. Og svo gerist ógeðslegasti þáttur þessa máls: Einn af starfsmönnum Mbl., Árni Öla, er látinn sím- senda þessa lygasögu sem fréttaskeyti til „Berlingske Tid- mjög lítið nú af garðávöxtum, samanborið við það, sem ýms- ar aðrar þjóðir nota. Garðræktin á, þegar á allra næstu árum. að verða stór at- vinnugrein innan landbúnaðar- ins hér á landi. Á henni munu nýbýlin og samvinnubyggðirnar reisa tilveru sína að verulegu leyti. Og aukning hennar á jafnframt að þýða minnkun innflutnings á sumum öðrum matvælum, og hollara matar- æði en nú er. Þetta er eitt af hinum stóru aðkallandi málum líðandi stundar — eitt af því, sem nú- verandi ríkisstjórn mun leggja áherzlu á að framkvæma. nægja það sem fjárveitingar- nefnd og ríkisstjórn treystu sér til að mæla með. Aldrei áð- ur í þingsögu Islendinga hefir verið komizt jafn nærri for- dæmi enska þingsins um fjár- lagaafgreiðslu, þar sem út- gjaldatillögur mega ekki koma frá einstökum þingmönnum. Þessi nýjung er svo þýðingar- mikil og afleiðingarík, að hver einasti kjósandi á landinu þarf að fylgjast með í því, hve vel Alþingi tekst að grunnmúra þessa venju. . Fjárlögin fyrir 1935 urðu þannig í fyrsta sinn í sögu Is- lendinga eins og stjórnin og stuðningsmenn hennar höfðu reynt að máta þau. I þeim voru engir fleygar og engar tálgryfj- ur frá andstæðingum. Undirbúningur Eysteins ráð- herra og stuðningur þing- meirahlutans við hann í með- ferð fjárlaganna, vakti leynda aðdáun allra stjórnarandstæð- inga. Þeir fundu, að hér var myndað nýtt og áður óþekkt viðhorf í f jármálum landsins. Ekki liðu nema nokkrar vik- ur frá því að fjárveitingar- nefndarmenn skildu 1934 og þar til þeir tóku aftur til starfa 1935. Sömu menn voru þá allir í nefndinni. Nú var við- horfið á ýmsan hátt breytt til nýrra erfiðleika. Spánverjar ende" í Kaupmannahöfh. Auð- vitað vissi bæði Árni Óla og þeir, sem skipuðu honum að senda skeytið, að efni þess var ósatt. Rannsókn dulskeytamáls- ins var í fullum gangi. Og ef þeir hefði eitt augnablik verið svo langt leiddir, að vera farn- ir að trúa slúðursögum, sem Mbl.-liðið hafði sjálft búið til, þurftu þeir ekki annað en að hringja til rannsóknardómar- ans og spyrja. Það var einnar mínútu fyrirhöfn í þjónustu sannleikans. Varla gátu þeir Árni Óla & co búist við að þessi lygasögu- burður til Danmerkur hefði nein áhrif á gang sakamálsins. Tilgangurinn virðist því aðal- lega hafa verið sá, að þjóna lund sinni með því að koma af stað í öðru landi illu umtali um andstæðingana í ríkisstjórninni hér. Það er að vísu lítilmann- legt að hafa ánægju af slíku, en ekki óþekkt fyrirbrigði áður í þessUm herbúðum, sbr. t. d. níðgrein þá, er Kristján Al- bertsson skrifaði í norskt blað um Framsóknarflokkinn árið 1934. Lyktir urðu þær, eins og kunnugt er, að hið erlenda biað ómerkti opinberlega þenn- an fréttaburð, og af þessu hef- ir því enginn vanvirðu hlotið nema Árni óla og húsbændur hans. Nú hefir það gerzt alveg ný- lcga að þekkt blað í Grimsby á Englandi hefir birt ósannar fréttir og áberandi fullyrðing- ar um þetta mál. En frétta- burður þessi og fullyrðingar voru þess eðlis og það alvar- legar, að íslenzka ríkisstjórnin taldi óhjákvæmilegt að mót- mæla þeim tafarlaust. Það er meðal annars svo frá sagt í Grimsby-blaðinu, að rennsóknardómarinn í dul- skeytamálinu hafi kúgað menn til að gefa (falskar?) játning- ar með því að beita þvingunar- aðferðum, sem ekki þekkist í siðuðu réttarfari. Það er líka sagt, að rann- sókninni sé aðeins beitt gegn enskum tpgurum. Frá þessu er sagt rétt um sama leyti, og lögreglan í Grimsby hefir feng- ið tilmæli um það héðan, að gera rannsókn í tveim íslenzk- keyptu minna og minna af salt- fiski Islendinga og Italía gerði sig líklega til að minnka kaup sín stóriega. Eysteinn fjár- málaráðherra taldi ófram- kvæmanlegt að gera á útmán- uðum 1935 áætlun um afkomu þjóðarinnar 1936, undir svo ó- vissum kringumstæðum. Lagði hann mikla áherslu á, að í þetta sinn yrði að fresta af- greiðslu fjárlaganna fram á haustið, þar til séð yrði, hvert stefndi með afurðasöluna. Var horf ið að þessu ráði í það sinn, þó að bæði fjármálaráðherra og öllum samflokksmonnum hans væri þingfrestunin að öðru leyti ógeðfelld, bæði vegna nokkurs aukins kostnað- ar og tímaeyðslu. Fjárveitingarnefnd byrjaði engu að síður að starfa, sömu menn og með sömu starfshátt- um og áður. En nú kom nýr svipur á vinnubrögðin. And- stæðingar stjórnarinnar vissu, að hin sömu, föstu tök, yrðu á afgreiðslu fjárlaganna. Þeir vissu að ekki var viðlit að „fleyga" stjórnarliðið um af- greiðslu einstakra liða. Þeir tóku nú upp að nokkru leyti fordæmi Framsóknarmanna frá 1924—27, að reyna að vinna með stjórninni að viðunanlegi-i afgreiðslu fjárlaganna. Nefndin notaði tímann sem þingið sat ________________________Z7_ um togurum, sem þangað komu. Grimsby er einn aðalútgerð- bær brezkra togara. Slíkar fregnir sem þessar í víðlesnu blaði á þessum stað, berast til eyrna allra togaraútgerðar- manna í Bretlandi. Birting á þessari frétt er því beinlínis í þeim tilgangi gerð að koma brezkum útgerðarmönnum til að fara þess á leit við brezku stjórnina, að hún geri tilraunir til þess að hafa áhrif á rann- sókn þá, er fram fer hér á Is- landi út af dulskeytunum til 1 andhelgisþ j óf anna. Þessi fréttaburður Grimsby- blaðsins er því í eðli sínu tals- vert alvarlegri en lygasagan, sem Árni óla sendi tii Kaup- mannahafnar. En það er fullkomin ástæða til að ætla — enda mun það verða" almennt álit — að hvort- tveggja sé undan sömu rótum runnið. Það er ekki þar með sagt, að hin síðari lygasagan — sag- an í Grimsby-blaðinu — sé símuð eða skrifuð út af Árna Óla. — En slúðrið um „þving- unaraðferðir" rannsóknardóm- arans sver sig alveg í ætt- ina við gróusöguna um að búið væri að stöðva rann- sóknina af því að stuðnings- menn stjórnarinnar væru við málið riðnir. — Hvorttveggja er upprunnið í þeim bágstadda hópi íhaldsmanna, sem þorir ekki annað en að afneita hin- um ákærðu, en brennur í skinn- inu eftir því að hefna sín á rík- isstjórninni, og vill fyrir hvern mun að sem allra minnst verði aðhafst landhelgisþjófunum til óþurftar. Það er þá heldur ekki í fyrsta sinn, sem þessir kumpánar láta pólitískt ofstæki og fíflslegan hefndarhug leiða sig út í þá óvissu að spilla fyrir íslenzkum málstað og íslenzkum mönnum meðal erlendra þjóða. Ferðamenn ættu að sMpta við Kaupfélag Reykjavíkur. — Þar hsía þeir tryggingu fyrir góðum og 6- dýrtsn vftfuin. á útmánuðum 1985, til þess að rannsaka ýmiskonar sparnaðar- möguleika til að búa sig undir erfiðleika þá, sem leiddi af markaðstregðunni. Ein af merkilegustu nýjungunum, sem þá komu fram í nefndinni, voru tillögur Framsóknar- manna um úrræði til að hjálpa áfram nauðsynlegum framfara- fyrirtækjum, án ríkisábyrgðar. Fiutti ég þá tillögu um að biðja ríkisstjórnina að leggja til hliðar þær 25 þús. kr., sem stóð á f járlögum 1935 til hafn- argerðar á Sauðárkróki, ef ekki yrði byrjað á verkinu það ár. Vildi ég með því byrja að spara saman í verkið, móti framlögum héraðsbúa, og á þann hátt freista að skapa fjármagn, sem bærinn réði yfir og gæti fremur fengið lán út á ábyrgð landsins, ef ríkið tryggði vissar tekjur um á- kveðið árabil. Við endanlega samþykkt fjárlaganna skömmu fyrir jól, var gengið inn á þessa aðferð og Sauðárkróki tryggðar 25 þús. kr. í 10 ár, gegn framlagi héraðsbúa. Al- þingi tók upp sömu aðferð við- víkjandi hafnarbótum í Vest- mannaeyjum. Á þennan hdtt á að vera unnt að hrinda áfram ýmsum góðum fyrirtækjum, án þess að ríkið verði allsherjar á- bekingur allra meirihátta

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.