Tíminn - 26.01.1938, Blaðsíða 1

Tíminn - 26.01.1938, Blaðsíða 1
^fgtefb©la og tnn()elmta tf>afnar»tt. IÖ <3iml 2353 -- P6»tb61f 96J <&Jaíbbagi b UtRln* rt 1 í on I Stteangnrlnn fost-at 7 tv XXII. ár. Reykjavík, 26. janúar 1937. 5. blað. Þolír íhaldíð samanburð á stjórn ríkisins og Reykja- víkur? Núverandi bæjarstjórnar- meirihluti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurbæ kom til valda eftir kosningarnar í jan- úarmánuði 1934. Skuldir bæjar- sjóðs voru þá 3.366 þús. kr. og næsta ár á undan, 1933, höfðu útsvörin numið 2,4 millj. kr. Eftir þriggja ára stjórn íhalds- ins, í árslok 1936, voru skuldir bæjarsjóðs orðnar 5.174 þús. kr. og útsvörin höfðu numið á því ári 4,1 millj. kr. Þannig höfðu skuídir bæjarins á þessu tímabili aukizt um 55% og útsvörin hækkað um 70%. Á seinasta ári er vitanlegt að skuldir bæjarins hafa enn auk- izt og útsvörin hafa aldrei orðið hærri en þá. Hækkun skulda og útsvara á kjörtímabilinu hefir því orðið mun meir en þessar tölur sýna. Það er athyglisvert, að öll þessi skuldasöfnun stafar af aukinni eyðslu bæjarsjóðs, en ekki framlögum til sérstakra framkvæmda. Eyðslan hefir aukizt þetta miklu meira en hinar gífurlegu útsvarshækkan- ir og íhaldið unnið tekjuhallann upp með stöðugri aukningu lausaskulda. Núverandi stjórn ríkisins kom til valda seint á árinu 1934. Hún gat því lítil áhrif haft á fjármálastjórn þess árs. Árið 1934 námu þær tekjur ríklsins, sem svara til útsvar- anna, en það eru skattar og tollar.'alls 11.843 þús. kr. Árið 1936 námu þessir tekjustoínar ríkisins 12.379 þús. kr. Þeir hafa þvl hækkað um 4y2% á sama tlma og útsvörin hjá Reykjavík- urbæ hækka um 70%. Á árunum 1934—37 hafa skiildir ríkissjóðs ekki hækkað um einn eyri vegna ríkisrekstr- arins. En verulegur hluti þeirra hefir verið gerður hagkvæmari með því að tekið hefir verið síórt lán til að greiða með eldri lausa- skuldir. Þrátt fyrir þetta hefir ríkis- sjóðurinn varið meiru fé til verk- legra framkvæmda og atvinnu- veganna á þessum árum en nokkurri sinni fyr. Það er því meira en furðu- leg dirfska af Mbl. að þora að bera stjórn Péturs Halldórsson- ar á Reykjavík saman við stjórn Eysteins Jónssonar á f jármálum rfkisins. Sá samanburður sannar það betur en flest annað, hversu nauðsynlegt það er að hrinda meirihluta íhaldsins í bæjar- stjórnarkosningunum og fela Pramsóknarflokknum úrslita- valdið. Fátækramálín í Reykjavík Ég hefi alloft áður bent á þá staðreynd, að í Reykjavíkur- bæ ganga nú tvær krónux í fátækraframfærslu móti hverri einni, sem notað er til annarra útgjalda fyrir bæinn. Útsvörin eru í ár um hálf fimmta milljón. Fátækrastyrk- ur og atvinnubótavinna um 3 milljónir króna. Þessi upphæð fer hraðvax- andi ár frá ári. Bæjarstjórnin hefir ekkert eftirlit með því hverjir koma í bæinn. Hingað geta allir flutt hvaðan sem þeir koma. Þeir þurfa ekki að eiga neitt, og enn síður að hafa at- vinnuvon. En þegar þeir eru hingað komnir, byrjar neyðin að berja að dyrum. Jafnvel duglegustu menn ganga at- vinnulausir vikum og missirum saman, þó að þeir geri sitt ítr- asta til að vinna. En í kjölfar þeirra flæðir svo sem að sjálf- sögðu mikill hópur af fólki, sem ekki vill vinna neitt að ráði. Þetta fólk kemur til bæjarins í þeirri öruggu trú, að það fái, ef annað þrýtur, annaðhvort at- vinnubótavinnu eða sveitar- styrk. Og eftir lögum frá síð- asta Alþingi vtiður ríkissjóður að láta 700 þús. kr. að minnsta kosti til bæjar og sveitarfélaga, sem hafa þung gjöld vegna fá- tækraframfærslu. Það fer þess- vegna að verða fýsilegt að fá lifibrauð á þe' nan hátt hj.'1 höfuðstaðnum og ríkinu. Fátækramálin í bænum virð- ast ganga á þann hátt, að það er orðinn langstærsti atvinnu- vegur 1 bænum að fara á sveit- ina. Styrkþegarnir reyna með allskonar áróðrl að fá sem hæst kaup hjá bænum. Pátækrafull- trúarnir standa í stöðugum erj- um við þennan fjölmenna hóp. Engin glögg lína er til að byggja á. Öll skipti fátækrafulltrúanna við styrkþegana er eins og reip- dráttur milh hrossakaupmanna. Skiptin gerast undir stöðugum og varanlegum bölbænum. í þessum reipdrætti grípa styrk- þegar til þess ráðs að mynda stéttarfélag. — Kommúnistar munu hafa verið leiðandi menn í því og ráðið mestu um kröfurn- ar. Og í samningi þeim, sem Ein- ar Olgeirsson og Héðinn hafa gert um málefrfabaráttu sam- fylkingarinnar, er skýrt tekið fram, að fátækramálafram- kvæmdin á, að vera undir valdi og eftirliti styrkþeganna sjálfra. Allur fátækrastyrkur á að vera greiddur þeim í peningum, og þeir þar af leiðandi að nota pen- ingana til hvers þess sem þeim dettur í hug. íhaldið er alveg samdóma Einari og Héðni um þetta, því að Bjarni Benedikts- son telur það að ganga á helg- ustu réttindi styrkþeganna, ef þeir hafi ekki fullkomið verzlun- arfrelsi. Sitt gengur hverjum til. Einn vill með þessari vitleysu leggjá enn eitt tundurdufl undir mannfélagið. B. Ben. vill tryggja það að styrkþegarnir verzli við tilteknu kaupmenn, sem sérstak- lega styðja flokk hans. A þann hátt mótast þessar tvær and- stæður. Pyrir nokkrum árum reyndi einn ráðdeildarsamur fátækra- fulltrúi að koma því til leiðar að birt yrðu opinberlega nöfn allra þeirra sem þiggja sveitarstyrk. Pulltrúar Alþýðufl. risu gegn þessu og kölluðu þetta hina mestu grlmmd. Kommúnistar hafa vitanlega hallazt á sömu sveif. íhaldið gat vitanlega birt styrkþegalistann, því að nóg hafði það völdin. En sá ílokkur þorði heldur ekki að gera það. Mikill hluti af styrkþegunum kaus með þeim flokki, og máttl raunar kallast varalið íhaldsins, til að halda meirihlutanum í bæjarstjóri. Þar að auki hafði Mbl.liðið ýmsar auðvirðilegar verzlunarsyndir á sinni sam- vizku, eins og sést af skrifum Bjarna Benediktssonar. Þess vegna eru kommúnistar, Alþýðu- fl. og Mbl.liðið sammála um að halda leyndu hverjir séu styrk- þegar. Og hræðslan við styrk- þegana á kjördegi veldur þessu hættulega kjarkleysi allra þriggja flokkanna. Meginkjarni málsins er sá, að hér eru miklu fleiri á sveit held- ur en þyrftu að vera. Hér er mikill fjöldi fólks á framíæri í höfuðstaðnum, sem gæti fengið vinnu annarstaðar á landinu en ieitar hingað, í hið auðfengna iðjuleysi. Styrkþegarnir finna fljótt vald sitt yfir leiðtogum þriggja flokka í bænum og haga sér eftir því. Rétta leiðin 1 þessu máli er sú, að bærinn hafi aðgæzlu á þvl, hverjir flytjast hingað inn, og hvort þeir hafa atvinnuskilyrðl. Þar seu vm er að ræða röskt fólk og o. pgt, þá barf að veita því hjálp IU sjáiToi£.gar. Mikið af dugandi aðkc*::. riki, sem ekki fær hér atvir _u. myndi hverfa burtu, ef það m^tti skyn- samlegu og framsýnu aðhaltii, og velviljuðum leiðbeiningum. — Næsta atriði er að láta hjálpa þeim, sem ekki komast burtu I atvinnu. Framsóknarmaður utan Rvíkur, sem stundar vélbátaút- gerð, hefir lagt til við félags- bræður sína, að skipta á milll sín styrkþegum til vinnu á bát- unum og við verkun í landi, og létta þannig á bæjarsjóði. Fram- sýn bæjarstjórn í Rvik gæti gert það sama, en nú dettur engum slíkt í hug. Loks er komið að styrkþegum, sem ekki geta f eng- ið vinnu á þann hátt. Handa þeim verður að koma upp mötu- neyti, eftir því sem við verður komið. Á Akureyri var eitt sinn samþykkt að koma upp slíku samlagi, og þá vildi enginn fara á sveit um tíma, og tóku að vinna fyrir sér sjálfir. í slikum mötuneytum ætti að hafa sem mest einfaldan og hollan inn- lendan mat, en spara útlend nautnameðul, svo sem mest mætti verða. Styrkþegar gætu unnið að garðrækt i bæjarland- f ¦' Tryggvi Guðnason bóndi 1 Vlðlkert í Bárðardal andaðist 29. okt. sl. SJá greln Pálma Hannessonar á öðrum stað í blaðinu. Gísli Einarsson áður prestur að Hvammi og Stafholti, faðir Sverris bónda I Hvammi og þeirra systkina, átti áttræðlsafmæli 20. þ. m. inu sér tll framfærslu, og að sinni eigin matreiðslu, fatasaum fyrir fjölskyldur sínar, skóvið- gerð o. s. frv. Allar vörur til styrkþega ættu að vera keyptar inn samelglnlega og eftir útboði, til að sigla fram hjá skerjum kunningsskaparins. Styrkþegarnir eiga að hafa sómasamlegt framfæri, en þó einfaldara og minna eftirsókn- arvert heldur en híð sjálf- bjarga fólk í bænum. Styrkþeg- arnir eiga undir öllum kringum- etæðum að vinna fyrlr sig sjálfa og bæjarfélagið eftir því sem kraftarnir leyfa. Styrkþegarnir eiga að f inna að þeir myndi enga varanlega stétt I landinu, heldur sé ástand þeirra líkast sjúkra- vist, sem á að ljúka sem fyrst og komast að nýju út í starfslífið. Þegar ég tók við umsjón varð- skípanna 1927, kostaði fæði hvers manns á skipunum 4.50 kr. á dag. Með skipulagsbreytingu tókst að fá ágætt fæði fyrir 2.50 kr. á dag. Ríkið sparaði um 700 kr. árlega á hverjum föstum manní á skipunum. Þetta var mikil breyting. En ennþá meiri breytingu mætti gera á fátækra- kostnaðinum í Reykjavík, ef Pramsóknarflokkurinn hefði tvo fulltrúa í bæjarstjórn. J.J. Hnevkslanlegt athæfi íhaldið aesir upp 11—16 ára börn og ætlar ail nota þau sér til framdráttar í kosningunum. Fyrlr nokkrum dögum var auglýst i „Morgunblaðinu", að „Félag sjálfstæðra drengja" yrði endurreist 1 Varðarhús- inu á tilteknum tíma. Næstu daga varð þess vart í bænum, að smádrengir æptu utanaðlærðar pólitískar glósur að frið- sömum vegfarendum. í gær (25. Jan.) stóð svohljóðandl auglýsing á forsiðu Morgunblaðsins: „SJÁLFSTÆÐISDRENGIR. Allir Sjálfstæðisdrengir, 11—16 ára, sem hjálpa vilja til á kosningadaginn, komi í dag kl. 1—l síðd. í Varðarhúsið og láti rita sig þar; einnig félagar i P. S. D. Einnig verSur tekið á móti nýjum íélögum í P. S. D. þar. Stjórnin." Alllr hugsandi menn með ábyrgðar- tilfinningu eru á einu máli um það, að börnum sé stórlega skaðsamlegt að vera dregin inn í æsingar stjórnmál- anna. í>au hafa engin skilyrði til að skilja stjórnmál og mynda sér skoð- anir á þeim, en hinsvegar er hægt að koma inn hjá þeim pólitískri trú og æsa með þeim pólitískt hatur. En slíkt er níðingsverk, og alþjóð manna er ljós skaðsemd þess, og hun fordæmir slíkt athæfi. Pramanprentuð auglýsing er það ljótasta og andstyggilegasta, sem enn hefir sézt í kosningastríði því, sem nú stendur yfir. Hér á að sá eitri pólitísks haturs i hugskot saklausra barna og senda þau varnarlaus og ósjálfstæð er- inda pólitískra loddara, undir því yfir- skyni, að þau séu „sjálfstæðir drengir!" Þess verður að krefjast, að barna- verndarnefnd bœjarins taki hér i taum- ana og stöðvi þessa ódrengilegu og sví- virðilegu misnotkun „Sjálfstœðisflokks- ins" á saklausum og varnarlausum börnum. Aðalfundur miðstjórnar Framsóknarflokksins Aðalfundur miðstjórnar Framsóknarflokkslns 1938 hefst í Rvík þriðjudaginn 15. febrúar n. k. kl 5 síðdegis. Jónas Jónsson formaður. Eysteinn Jónsson ritari. Uian úr heimi Eftirfarandi grein, eftir fréttaritara, sem dvalið hefir í Þýzkalandi birtist um síðustu áramót í danska blaðinu Ber- lingske Aftenavis: „Erfiðasti vetur Hitlers. Þýzka þjóðin lítur með nokkr- um ugg á hið komandi ár. í byrjun þessa árs eru liðin 5 ár síðan Hitler tók völdin, en það er útlit fyrir að seinni hiuti þessa vetrar muni verða erfið- asti hjallinn, sem enn hefir orð- ið á leið hans. Kuldarnir, sem gengið hafa um gervallt Þyzkaland, hafa orðið til að auka drjúgum á erfiðleikana. Fólk er tekið að óttast skort á kolum; margir búast við, aö sagan frá 1928—29, þegar fá- dœma vetrarhörkur kollvörpuðu öllum áætlunum um eldsneytls- þörfina, endurtaki sig. Frá landsetri Hitlers í fJaUa- héraðinu i Efri-Bayern, kom nýárskveðja „foringjans", sem fjallaði um allt það, sem naz- ísminn hefir hrundið í framkv. í þriðja ríkinu. Henni lauk með „ skírskotún til þess styrks, sem Þýzkaland hefði öðlast innra og ytra, með öflugri skipulagnlngu flokksins og föstum tökum á at- vinnumálunum annarsvegar og mjög miklum umbótum hersins hinsvegar. Hermann Göring, framkvæmandi fjögurra-ára-á- ætlunarinnar, bætti því við, aO áætlanir nazistanna myndi standast út I æsat og Hitler tak- ast að koma því í framkvæmd, sem að áöur var talið ómögu- legt. Það var ihyglis- Vitnisburður vert, að hvorki almennings. Hitler, Göring né neinn hinna ráð- herranna minnast einu orði á alla þá torsigrandi erfiðleika, sem steðja að þýzku þjóðinni. í nýárskveðjunum var ekki hið minnsta drepið á lágu launin, ríkisskattana, skortinn á mat- vælum og öðrum nauðsynjavör- um. Þetta hefir valdið óánægju meðal nokkurs hluta fólksins. „Þeir þekkja Utið tU lífskjara okkar", er tíðheyrt svar hjá verkamönnunum. Hið sama verður vart við hjá húsmæðrun- um, sem gera örvæntingar- þrungnar tilraunir til að láta smjörið og smjörlíkið, eða ann- að feitmeti, sem þeim er út- hlutað, nægja hinn tilsetta tíma. Nýgift fólk kvartar um það, að skortur sé á ýmsu því, sem þarf til að setja saman bú. Enginn má selja sama manni nema þrjú handklæði og tvenn- an sængurfatnað I einu og sam- svarandi af öðrum vefnaðarvör- um. Þýzka stjórnin viU, að hin ungu hjón njóti fyrstu náttanna I einni og sömu sæng. Baðmull- arvarningur og léreft er oft ófá- anlegt, en samt er síður en svo, að verksmiðjurnar séu örfaðar til að auka framleiðsluna, því að þrátt fyrir hækkandi verð- lag á hráefnum, er vefnaðar- vörum haldið við sama verði. PJögurra ára á- Er 4 ára ætlunin mun áætlunin gegnumganga eld- framkvæm- raun sina á þess- anleg. um vetrl. Jafnvel

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.