Tíminn - 17.03.1938, Blaðsíða 1

Tíminn - 17.03.1938, Blaðsíða 1
XXII. ár. Rvík, fimmtud. 17. marz 1938. 12. blað. lr íslenzk kirkja (framh.) Margir menn halda að dagar kirkjunnar muni skjótlega vera taldir; því að hin margháttaða og fjölþætta nútímamenning muni þurka lindir trúrækninn- ar, og öll kirkjuleg og trúarleg starfsemi leggjast niður í hinu kalda ljósi vísindalegra rann- sókna um lögmál náttúrunnar, sem ríki i gervöllum heimi. En svo er ekki. Kirkjan hefir vissu- lega ekki náð sínu upprunalega takmarki, sem höfundur henn- ar vildi ná, að gerbreyta innra eðli alls mannkynsins og stofn- setja ríki allsherJarbræSralags hvarvetna á jörðunni. En þó að eftirmenn Krists, sem borið hafa kenningu hans út um öll lönd, hafi orðið að gera mála- miðlun við veikleika mannkyns- ins, þá heldur kristindómurinn sigurför um heiminn með tvennskonar fagnaðarerindi. Annarsvegar hinar hæstu og fegurstu siðgæðishugsjónir, í hinum skáldlegasta búningi, og jafnhliða því boðskap sinn um ódauðleikann, og fullkomið jafnrétti allra manna í öðrum heimi. Þrátt fyrir erfiðleika og ójafnræði einstaklinganna hér í lifi. Mannkynið tekur á móti þessum hugsjónum eins og þyrstur maður við svaladrykk. Annarsvegar er hin glæsilega hugsjón um algert bræðralag allra manna á jörðinni, eins og undirbúningur fyrir ævarandi framhald ótakmarkaSrar' á- stúðar í öðru lífi. Hinsvegar er hin sterka, mannlega og jarð- bundna þrá að lifa, að liía hér á jörðunni meðan unnt er, og síðan, þegar dauðinn óhjá- kvæmilega skapar landamerki, að stökkva yfir þau inn í hin ókunnu lönd hinumegin grafar. Yfir þessi landamæri lætur allur þorri manna berast á vængjum trúarinnar og von- anna. Kirkjan mætir þar á miðri leið. Hún fullyrðir, að vísu meira en hún getur sann- að með venjulegum rökum, en fullyrðingar hennar verða að veruleika í hugum þeirra, sem þrá ódauðleikann. Tveim sinnum á siSustu tveim öldunum hefir kirkjan mætt mótstoðu, sem i fyrstu virðist geigvænleg og líkleg til að valda miklum álitshnekki. Um og eftir miðja 18. öld sóttu margir af glæsilegustu rithöfundum og snillingum í Frakklandi fram móti kaþólsku kirkjunni og kenningum hennar. Kirkjan átti erfitt um svör og hafði auk þess á samvizkunni margar al- varlegar yfirtroðslur. Um stund leit út fyrir að vantrú heim- spekinganna myndi bera al- gerðan sigur af hólmi. Það kom jafnvel þar að lokum, að kristin trú var afnumin með lögum í Frakklandi og skyn- semistrú lögleidd í hennar stað. Síðan liðu fáein ár. Þá hafði kirkjan náð aftur sinni fornu aðstöðu. Hún hafði að vísu orð- ið að fórna fáeinum kennisetn- ingum, en vald hennar yfir (Frh. á 4. siOu.) Lansn kaupdeilmar Samnííigarétturínn verður að víkja fyrír þjóðarnauðsyn Saltfisksvertíðin getur fært þjóðinni í búið 10—15 millj. kr. í erlendum gjaldeyri. Allur þessi gjaldeyrir, að frádregnu and- virði útgerðarvara á vertíðinni, myndi fara forgörðum, ef tog- araflotinn stöðvast. 1000 sjó- menn myndu verða atvinnu- lausir á bezta tíma ársins. Og sá fjöldi fólks, sem byggir á því að hafa vinnu við verkun og flutning fiskjarins i landi myndi missa lífsviðurværi sitt og verða hjálparþurfi að meira eða minna leyti. Útgerðarmennirnir eða réttara sagt bankarnir, yrðu að greiða vexti, afborganir, tryggingargjöld og eftirlit nærri 40 gufuskipa, sem lægju aðgerð- arlaus í höfn, meðan annara þjóða menn moka upp auðæfum af gnægð hinna íslenzku miða. Og við þetta allt bætist svo eitt alvarlegt atriði enn. Vegna aflabrestsins tvær undanfarnar vetrarvertiðir voru fiskbirgðir í landinu sáralitlar um áramót. Ef togaraflotinn liggur í höfn, er engin trygging fyrir að geta fullnægt eftirspurninni eftir ís- lenzkum saltfiski. Við íslending- ar eigum það þá á hættu, að hinir erlendu keppinautar vorir ryðji sér braut inn á þá mark- aöi, sem við höfum haft undan- farið. Við eigum á hættu að missa sölusambönd vor erlend- is, og getur tekið langan tíma að vinna það tjón upp aftur, ef svo hörmulega tækist til. Það er með þessar alvarlegu staðreyndir fyrir augum, að Framsóknarf lokkurinn hef ir tal- ið það skyldu sína sem ábyrgs stjórnmálaflokks að bera fram á Alþingi tillögur til lausnar kaupdeilunni þegar í stað. Um þá lausn fjallar frumvarp það, sem flutt var af Hermanni Jón- assyni forsætisráSherra, birt er á öðrum stað hér í blaðinu og afgreitt var sem lög frá Alþingi í nótt. Það er ekki tilgangur Fram- sóknarflokksins með þessu frumvarpi að takmarka á nokk- urn hátt hinn almenna frjálsa samningsrétt aðilanna eða hinn almenna rétt verkamanna til að neita að selja vinnu sína. Fram- sóknarflokkurinn telur, að hér sé um undantekningu en ekki fordæmi að ræða, undantekn- ingu, sem skapast af þjóðar- nauðsyn og yfirvofandi neyðar- ástandi undantekningu, sem hjá nágrannaþjóðum vorum hefir sætt nákvæmlega sömu meðferð og hér er gert ráð fyrir, án þess að sú undantekning þar hafi skapað neitt almennt fordæmi um tekmörkun samningsréttar- Framsóknarflokkurinn ætlazt ekki til, að Alþingi með af- skiptum sínum af þessu máli gerist til þess að draga fram málstað eða rétta hlut annars hvors aðilans, sem að deilu þessari stendur. Slíkt væri brot á grundvallarstefnu allra lýð- ræðisflokka í þessum málum. Hlutverk Alþingis er að ákveða aðferð, svo hlutlausa, sem frek- ast má verða til að fá bindandi úrskurð um deiluatriðin. Alþingi sem slíkt á ekki að leggja dóm á það, hvað kaupið skuli vera. En Alþingi á að slá f astri þelrri aðferð, sem beita skuli við þá ákvörðun — óhlutdrægri aðferð, sem borið geti skjótan árangur. Erlendis hafa verið farnar tvær leiðir, þegar þannig hefir á staðið sem hér nú. Sú fyrri og algengari er gerðardómsleið- in, sem frv. Framsóknarflokks- ins gerir ráð fyrir. Hin aðferðin er að líta á miðlunartillögur sáttasemjara eftír á sem gerð- ardóm og gefa þeim lagagildi. Þ. e. að lögfesta það, að sátta- semjari eða sáttanefnd, sem búiT\ er að starfa, skuli hafa starfað sem gerðardómur. Báðar þessar leiðir hafa það sameiginlegt, aS meS hvorri þeirra sem er, er það viðurkennt, að hinn frjálsi samningsréttur verði undir vissum kringum- stæðum að vikja þegar þjóðar- nauðsyn krefur. Þetta sjónarmið —aS svo geti farið að samningsrétturinn verði að víkja — er þannig al- gerlega viðurkennt í frumvarpi því, er Alþýðuflokkurinn einnig flutti í gær um lögfestingu á sáttasemjaratillögu. Því undar- legra er, að Alþýðuflokkurinn skuli hafa stofnað til stjórnar- samvinnuslita út af samþykkt laganna. — En sú aðferð, sem að öðru leyti kemur fram í því frumvarpi, er meö öllu óframbærileg. Frumvarpið fjallar sem sé um það, að lög- festa aðeins nokkurn hluta af tillögu sáttasemjara. Það getur með engu móti talizt eðlileg að- ferð, að taka þahnig hluta úr tillögunni og skoða hann sem sjálfstæða tillögu. Tillaga sátta- semjara er byggð upp sem heild. Hún fjallar um kjör sömu mannanna á sömu skipum en á nokkrum mismunandi vertíð- um. Fyrir þvi er engin trygg- ing, að sáttasemjarinn og sátta- nefndin hefði, ef um saltfisks- veiðina eina hefði verið að ræða, gert tillögu um sama kaup og þarna er gert ráð fyrir i föstu sambandi við kjörin á öðrum vertíðum. Og Alþingl hefir enga .heimild til að slá því föstu, að svo hefði verið. Slik misnotkun gæti mjög dregið úr gagnsemi sáttasemjara fyrirkomulagsins eftirleiðís. Auk þess væri með þessari að- ferð á mjög óheppilegan hátt slitinn sundur sá heildarsamn- ingur, sem af báðum aðilum hef- ir verið talið heppilegt að gera í einu lagi um kaup og kjör á togurum á hinum ýmsu vertíð- um ársins. Slík skipting samn- ingsins myndi vitanlega skapa stóraukna hættu fyrir vinnu- friðinn á togaraflotanum. Tímamannabréf í meir en tuttugu ár hafa Tímamenn staðið í fararbroddi um viðreisn landsins á öllum sviðum. Iðnaðarbyltingin hefir gengiS yfir landið. Vélaþekk- ingin barst frá útlöndum til ís- lands. Vélamenningin lagði undir sig Utveginn með ótrú- legum hraða. Fólkinu úr dreif- býlinu voru boðin margháttuð gæði, ef það flyttist til bæj- anna og stundaði vinnu viS tog- arana, línubátana, vélbátana, fiskvinnuna í landi eSa síldina á SiglufirSi. Sveitapiltar úr ná- grenni Reykjavíkur fengu stundum 1600 kr. fyrir 80 daga á línubát, og enn meira á tog- ara, þegar vel gekk. Inn á milli voru samt löng Iðjuleysistíma- bil og mikil dýrtíð I hinum hraðvaxandi bæjum. En ný- komna fólkið gætti þess minna. Háa kaupið varð mönnum hug- stæðara, en það, hversu fljótt það eyddist í dýrtíð bæjanna, eins og þegar nýfallin mjöll bráðnar í vorsólinni. Ef Tímamenn hefðu ekki gripið inn I, myndi dreifbýliS algerlega hafa visnaS upp í hita gróSabylgjunnar frá sjónum. En þeir gripu hér fast i taum- ana. Þeir beittu séT fyrir því aS innleiSa vélamenninguna líka í dreifbýliS. Þeir beittu áhrifum slnum á Alþingi til að verja allmiklu af hinum skjótfengna sjávargróða til aS rækta land- ið, endurbyggja bæina, reisa ný heimili, gera vegi um byggð- irnar, brúa fljótin, reisa glæsi- leg æskuheimlli til náms fyrir unga fólkið, einskonar andleg- ar orkustöðvar, þar sem skil- yrði voru bezt. Með öllum þess- um aSgerSum tókst, ekki ein- ungis að bjarga dreifbýlinu úr voða, heldur að gera það að flestu leyti samkeppnisfært við hina nýju byggð við sjóinn. En hin mikla nýsköpun, sem orðið hefiT í bæ og byggð á stuttum tíma, er eins og ungl- ingur, sem hefir fengið þroska sinn á of stuttum tíma. Það vantar festu og jafnvægi í lík- amsbygginguna. Einmitt á þann hátt er varið hinu íslenzka þjóðfélagi um þessar mundir. Þar vantar jaínvægi og festu. Verkefni Tímamanna á næstu árum verður tvíþætt: Að beita séT fyrlr I framsókn þjóðarinn- ar á öllum sviðum, og að hjálpa til að skapa jafnvægi í atvinnu- malum landsins og viðskiftum stéttanna. Fyrsti ritstjóri Tímans, Quð- brandur Magnússon, hefir ný- lega sagt I ræðu þessi eftlr- tektarverðu orð: í fornöld settu ættardeilurnar þjóðskipulag og frelsi í hættu. En nú á dögum eru innbyrðis deilur stéttanna samskonar hætta fyrir land og þjóð. Frh. á 4. s. Kristbjörg Marteínsdóttir í Yztafelli Norður að Ljósavatni er jarðarför í dag. Þar er borin til moldar Krist- björg kona Sigurðar Jónssonar í Yzta- felli. Þau Yztafellshjón, Kristbjörg og Sigurður, munu íengi í mlnnum höfð í sinni sveit, Köldukinninni. Þau voru nokkurskonar Friðþjófur og Ingbjörg endurborin úr hetjusögunni. Hún var kvenleg í bezta skilningi, vel vaxin, fríð, skörungur þegar þess þurfti með, en venjulega fyrst og fremst boðin og búin til að bera áhyggjur annara, hjálpa öllum, sem hún náði til, einkum þeim, sem annars voru forsælumegin í lífsbaráttunni. Sigurður maður henn- ar var mikill vexti, rammur að afli, höfðinglegur í allri framkomu, stillt- ur vel og fallínn til forustu, og að láta brjóta á sér, þar eem mikið reyndi á. Nú é vori komandi voru liðin 50 ár frá því Kristbjörg Martelnsdóttir kom í Yztafell, rúmlega 24 éra að aldri. Þegar hún settist að í Yzta- felli var sveitin þar sem hún gerðist landneml, ekki í miklu áliti. Kalda- kinnin var þá talin einhver fátækasta sveit í allri sýslunni og þó víðar væri leitað. Ókunnugir menn héldu að vind- strokur frá Skjálfandaflóa næddu stöðugt yfir þessa afskekktu byggð. Nú er önnur skoðun á Köldukinn. Nú vita menn að þessi sveit er ein hin frjóeamasta og gróðurmesta byggð á öllu landinu. Mikið af framförunum i Kölduklnn er að þakka hjónunum í Yztafelli. í mannsaldur höfðu þau mannaforustu i þessari sveit. Stjórn þeirra var bæði örugg og mild. í Yzta- fell komu menn til að sækja góð ráð, hlýtt handtak og hvatningu til auk- ins frama. Kaldakinnin ber á einn hátt enn merki um starf þeirra hjóna. Þar er tiltölulega lítill sveitardráttur og samheldni. Nálega allir unglingar, sem þar vaxa upp, stunda á Laugum iþróttir, bóklegt nám, smíðar og hús- stjóm. Frú Kristbjörg var ein af for- göngukonum um stofnun húsmæðra- skólans & Laugum og sá þar rætast vonir sínar um miklnn árangur af stuttri en góðri skólagöngu. Á óðali Þorgeirs goða, Ljósavatni, er einhver hin fegursta útsýn, sem þekkist hér a landi. Þar er víðsýnt í bezta lagi. Þrír víðir og fagrir dalir opnast eins og hlið í fjöllin. Það er LJósavatnsskarð, Kaldakinn og Bárð- ardalur. í hlnni vigðu mold á LJósa- vatni hvíla um ókomin ár hjónin frá Yztafelli, Kristbjörg og Sigurður. Hann var glæsllegur höfðingi í sveit sinni, héraði og landinu öllu. Og við hlið hlns sterka landnámsmanns stóð konan, fögur, mild og móðurleg, alltaf jafnoki hans, hvar sem lelðir þeirra lágu. J. J. Jón Baldvinsson Iorsetí sameinaðs Alpíngís andaðist í nótt, 55 ára að aldri Hann hafffi verið rúmfastur síffan um þingbyrjun sakir vanheilsu sinnar. Þessa þjóðkunna og merka manns verður uánar getið síffar hér í blaðinu. Uian úr heimi Sá stjórnmálaatburður, sem þótti einna mest tíðindi I slð- astliðnum mánuði, var afsögn Edens utanrikismálaráðherra Breta. Það var í fyrstu taliS bera vott um verulega stefnubreyt- ingu hjá ensku stjórninni og voldug andúSarbylgja reis, bæSi meSal ensku þJóSarinnar sjálfr- ar og bandaþjóSa hennar. Chamberlain forsætisráðherra hefir reynt að draga ur þessu meS þvi aS lýsa yfir hvað eftir annaS, aS Bretar fylgdu sömu stefnu og áSur og myndl berjast fyrir lýSræSIS, ef þörf krefSl. En þrátt fyrir þessar yfirlýsingar er því almennt trúaS, að enska stjórnin, án Edens, verði miklu undanlátssamari við einræðis- ríkin. MeSal yngri stjórnmálamanna í Englandi er Eden tvímælalaust vinsælastur. Kosningaslgur í- haldsflokksins 1935 byggðlst mjög mikiS á vinsældum hans og afstöSu til Abessiníustyrjald- arinnar, en Eden var þá ÞJóða- bandalagsráðherra. Þó að hann hafi slSan orSið að slá af kröf- um slnum hafa vinsældir hans ekki mlnnkað. Framkoma hans hefir allt af verlð eihlæg og drengileg. Afsögn hans og fram- koma öll I sambandi við þann atburö mun heldur ekkl draga úr vinsældum hans. Á VÍQVELLINVM. Eden er komlnn af gamalli, velþekktri ætt. Faðlr hans hafði erft tvo barónstitla og var vel efnaður. Eden gekk ungur menntaveginn og var I Eton, þegar heimsstyrjöldin hófst. Hann var þá 17 ára. Hann yfir- gaf strax skólann og lét skrá sig I herlnn. Hann gat sér þar á- gætt orð, hlaut heiðursmerki fyrir djarfa framgöngu, og var orðinn liðsforingi, þegar strið- inu lauk. Hann var oft hætt kominn, m. a. einu sinni vegna gaseitrunar. Tveir bræður hane féllu I stríSinu. Það er i frasög- ur fært af fundi þeirra Edens og Hitlers fyrir nokkrum árum, að þeir hafi rlf jað upp endurminn- Ingar sínar frá stríðinu. Eden sýndi Hitler & landakortinu hvar hann hefði verið við vígllnuna og Hitler svaraði: Ég var ein- mitt þarna hinumegin. MILLI ÞÁTTA. Þegar Eden kom heim úr styrjöldinni byrjaði hann fljót- lega að hafa afsklpti af opin- berum málum. Hann var fyrst koslnn þingmaður 1923, þá 26 ára gamall. Þremur árum selnna varð hann ritarl hjá Aust©n Chamberlain, sem þá var utan- rlklsmálaráSherra. Það hefir haft mikla þýðingu fyrir Eden. Austen Chamberlain var mikill vinur Frakka og ÞJóðarbanda- lagsins, en vantreysti Þjóðverj- um. Hann hafði allt aðrar skoð- anir i utanriklsmálum, en bróð- ir hans virðlst hafa nú. Nokkru eftir heimsstyrjöldlna kvæntist Eden dóttur auðugs

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.