Tíminn - 17.03.1938, Blaðsíða 2

Tíminn - 17.03.1938, Blaðsíða 2
44 bankamanns, sem jafnframt var eigandi blaðsins „The Yorks- hire Post". Það hafði mikla þýðingu fyrir pólitíska framtíð Edens, því Baldwin var nánar tengdur „The Yorkshire Post", en nokkru öðru blaði og rit- stjórnargreinar blaðsins voru yfii'leitt taldar bergmál af skoð- un Baldwins. Tengdafaðir Edens er nýlátinn og eru árleg- ar rentur af arfi þeim, sem Eden fær, taldar álíka miklar og ráð- herralaunin. Eden þarf því ekki að sakna embættisins þeirra vegna. Á þessum árum lagði Eden sig mikið eftir Austurlandamálum og með þeim árangri að hann getur talað bæði arabísku og persnesku auðveldlega. Enginn enskur stjórnmálamaður er tal- inn nákunnugri bókmenntum þessara þjóða en hann. Hann hefir einnig lagt mikla stund á franskar bókmenntir. Hann hef- mikinn áhuga fyrir forngripum og hefir aldrei vanrækt að sækja slík söfn á hinum pólitísku ferð- um sínum. Af núlifandi stjórn- málamönnum eru þeir Blum og Eden taldir einna fróðastir í bókmenntum og fagurfræði. Það er líka sagt, að þeim gangi illa að tala saman um stjórnmál, en gleymi bæði stund og stað, þegar þeir tala saman um bók- menntir. Ýmsir telja að glæsilegt yfir- bragð og snotur klæðaburður hafi átt ekki lítinn þátt í hin- um skyndilega frama Edens. En hann er oft kallaður „bezt klæddi maðurinn í Englandi". SENDIMAÐUR OG RÁÐHERRA. Menntun Edens og framkoma gerðu það óhjákvæmilegt, að menn veittu þessum unga manni athygli. Eftir að íhalds- menn komu til valda 1931 byrj- aði vegur Edens að vaxa. Hann var látinn fara í þýðingarmikil ferðalög á vegum stjórnarinn- ar. Þannig heimsótti hann bæði Mussolini, Stalin og Hitler. Á fundum Þjóðabandalagsins var hann látinn mæta fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. í júní 1935 var hann gerður að föstum Þjóðabandalagsráðherra. Pram- koma hans þar í sambandi við Abessiníudeiluna jók mjög álit hans í Englandi. Þegar Samuel Hoare var látinn fara frá, vegna samningsins við Laval, stóðu TÍMXlfN tveir menn næstir því að taka við af honunu Austen Chamber- lain og Anthony Eden. Cham- berlain sagðist vera of gamall og mælti með lærisveini sínum. Stefna Edens beið ósigur í Abessiníustríðinu. Frakkar vildu ekki standa fast með Bretum, þegar á herti, og mótstaða Ab- essiníumanna var skammvinn- ari en reiknað hafði verið með. Meðan Baldwin var forsætis- ráðherra réði Eden mestu um utanríkisstefnu stjórnarinnar. Hann hlaut mikla andúð ein- ræðisstjórnanna í Róm, Berlín og Tokio. Hvað eftir annað voru ítölsku blöðin látin flytja upp- spunnar fregnir um óvinsældir hans og að hann væri á förum úr stjórninni. í hinni miklu ræðu Hitlers 20. febr. síðastl. var yfirleitt minnzt hlýlega á Breta, en Eden fékk persónulega marg- ar hnútur. Einræðisherrunum þótti það auðsjáanlega miklu skipta að ryðja honum úr vegi. CHAMBERLAIN OG EDEN. Þegar Chamberlain varð for- sætisráðherra vildi hann einnig ráða mestu um utanríkismála- stefnu stjórnarinnar. Chamber- lain og Eden heyra til tveimur ólikum kynslóðum. Chamber- lain er heimsveldissinni af hin- um gamla skóla, maður, sem lætur hagsmuni enska heims- veldisins eins skipa öndvegi fyrir öllu öðru. Hann er því reiðubúinn til að gera sam- komulag við einræðisherrana, sem eykur valdsvið þeirra, án þess að það verði á kostnað enska heimsveldisins sjálfs. Eden telur þessa stefnu hættu- lega fyrir framtíðina, þó hún skerði ekki hagsmuni'Bretlands í bili og geti afstýrt ófriði um stund. Englendingar, segir hann, mega ekki láta eins og deilur milli annara þjóða séu þeim óviðkomandi. Við skulum ekki halda að hægt sé að lifa öruggur í einhverju glerhúsi af- skiptaleysisins. Við verðum að láta sjást, að við séum reiðu- búnir til að berjast fyrir lýðræð- ið og frelsið, alveg eins og fas- istar og kommúnistar eru reiðu- búnir að leggja sig í sölurnar fyrir sín stefnumál. Menn segja, að hin ólíku sjónarmið Edens og Chamber- lains stafi af aldursmun þeirra. Chamberlain sé fulltrúi hinnar gömlu kynslóðar, sem vilji ekki FjárpestinL Eftír Gunnar Þórðarson, hónda í Grænumýrartnngu Þaö hefir oft verið á það minnst í sambandi við hina miklu fjárplágu, sem nú herjar hálft landið, að helzta úrræðið til að útrýma henni, væri að skera niður allt sýkt og grun- samt fé á þessum hluta lands- ins. Þetta væri svo stórfelld fram- kvæmd, — ef í væri ráðist, -og hefði svo djúptæk áhrif á hag fjölda bænda, bæði andlega og efnalega, að nauðsynlegt er að athuga vel áður en föst ákvörð- un er tekin. hvað mælir með, og ekki síður móti, slíku örþrifa- ráði, sem ekki á sér fordæmi í sögu þjóðarinnar, því kláðanið- urskurðurinn ilhæmdi tók ekki yfir nema lítið svæði af því, sem nú ræðir um. Það sem fyrst og fremst mæl- ir með niðurskurði, er að á ann- an hátt megi naumast vænta útrýmingar á veikinni að fullu, en því miður veitir ekki niður- skurður nauðsynlegt öryggi fyrir þessu, meðan orsakir veik- innar eru óþekktar, og umdeilt rneðal sér.fróðra manna, hvort hiíh 'er innfluttur nýr sjúkdóm- ur, eða illkynjað afbrigði eldri kvilla. • Má í þessu sambandi benda á, að til skamms tíma þekktist ekki að minnsta kosti í mörgum héruðum, að sauðfé dræpist í hrönnum úr lungnabólgu, sem nú þykir ekki nein fádæmi.Enn- fremur var ormaveiki til skamms tíma mjög litið áber- andi, að minnsta kosti þar sem ég þekkti bezt til. En nú fyrir nokkrum árum gýs hún upp með slíkum krafti, að horfði til stórkostlegra vandræða, þar til varnarlyf fékkst við henni. Ennfremur má nefna riðuveiki, sem er tiltölulega ný, er gerir sumstaðar allmikið tjón. Þá er og lítt hugsanlegt, að unnt sé að gjöra sauðlaust með öllu, svo óhemju víðáttumikil svæði og hér um ræðir, og útiloka að komið geti saman við hið aðfengna fé, einkum ef það er flutt inn samtímis, — eða því sem nær, — og hinu er fargað. Þá má ekki síður óttast að girð- ingar þær sem óumflýj anlegt yrði að setja í samband við þessa ráðstöfun, og ómögulegt vera áhorfandi að nýrri heims- styrjöld. Eden sé fulltrúi hinn- ar ungu kynslóðar, sem vilji gera friðinn varanlegri en í nokkur ár. Chamberlain byrjaði að fylgja fram sinni stefnu, án vilja og vitundar Edens. Hann reyndi að ná samkomulagi við ein- ræðisríkin. Hann skrifaði Mus- solini hið fræga bréf og sendi Halifax til Berlínar. Það hlaut því fyr en seinna að draga að því, að annarhvor yrði að víkja. Það var Eden, sem veik. KEMUR EDEN AFTUR? En það er ósennilegt að saga hans sé þar með búin. í grein, sem Nic. Blædel skrifaði í Ber- lingske Tidende um burtför hans, segir hann að lokum: „Síðan Anthony Eden féll, er gleði mikil í Rómaborg og Ber- lín. Heima í Englandi er og fögnuður ríkjandi innan aðals- manna-klíkunnar, sem kennd er við Lady Astor. Maður getur gert sér í hugarlund kætina í veizlunum í höll Londonderry lávarðar. Þó er ekki ósennilegt, að ósigur liðinna daga leggi grundvöllinn að sigrum í náinnx framtíð. Utanríkismálanefnd íhalds- flokksins enska hefir skýrt markað stefnu sína, allir hinir yngri þingmenn flokksins fylkja sér um stefnu Edens. Beztu ræðu menn neðri deildar, Winston Churchill og Lloyd George, verja hinn fallna utanríkismálaráð- herra. Úti um landið getur al- menningur ekki skilið, hvers- vegna það þótti svo óhjákvæmi- legt að gefast upp fyrir ítölum, þrátt fyrir óheilindi og tillits- leysi af þeirra hálfu að undan- förnu. Það er trúlegt, að Neville Chamberlain leiði hina næstu áraun yfir íhaldsflokkinn og skapast muni það ástand, sem leiði af sér þingrof mjög fljót- lega. Gerist þetta, þá er víst og áreiðanlegt, að Eden á aftur- kvæmt í Poreign Office. Anthony Eden er ef til vill enginn einsdæma gáfumaður. En hann er ungur maður, sem starfar í anda hinar nýju kyn- slóðar, og stjórnmálamaður, sem sér gerla hvert höfuðstraumar í stjórnmálum Evrópu stefna." *§s Alll tneð Islenskum sklpnm! gfcj væri að hafa án margra hliða, mundu ekki tryggja að fullu, að samgöngur fjárins séu útilok- aðar. Ennfremur hafa sumir þótzt taka eftir því, að músa- gangur væri óvenju lítill þar sem veikin er mögnuð, og getið sér til, að þær tækju veikina. Reyndist þetta rétt, sjá allir, að girðingar verða ófullnægjandi. Þess utan væru tvöfaldar girð- ingar á slíkum vegalengdum feikna dýrar. En að fram- kvæma fjárskipti á einu til tveimur árum mun ófram- kvæmanlegt vegna markaðs- möguleika fyrir ærkjöt, og end- urnýjunarörðugleikum á fjár- stofninum. Að gjöra sér grein fyrir fjár- hagslegu tjóni mæðiveikinnar annarsvegar og af almennum niðurskurði hinsvegar, verður afar erfitt ef ekki ómögulegt. Er hvorttveggja, að enginn veit hve skæð veikin verður, frá ári til árs, og því er blandað mjög saman, sem fargað er, af ótta við hana, (svo sem lömbum og veturgömlu fé) og hinu sem drepst úr henni. Hinsvegar, hvað snertir niðurskurð, þá koma þar ótal mörg atriði til greina, sem ekki verður reikn- að út með tölum. Þær þungu búsifjar, sem veik- in hefir þegar valdið, og er lík- leg til að valda á næstu árum, Framsóknarflokknrinn ber fram frnmvarp om lansn kaupdeilunnar Gerðardómur skípaður aí aðilum og hæstarétti Framsóknarflokkurinn lagði fram á Alþingi í gær frv. til laga um að ágreiningur um kaup og kjör milli útgerðarmanna botn- vörpuskipa og sjómanna skuli lagður í gerð. Frv. er flutt af for- sætisráðherra og er svohljóðandi: 1. gr. f gerð skal lagður ágreiningur sá, sem nú er uppi milli Félags íslenzkra botnvörpuskipaeigenda annars vegar og hinsvegar Sjó- mannafélags Reykjavíkur, Sjó- mannafélags Hafnarfjarðar og Sjómannafélags Patreksfjarðar um ráðningakjör á botnvörpu- skipum við fiskveiðar í salt og í ís, við síldveiðar og karfaveiðar. 2. gr. Gerðardóminn skipa formaður og fjórir meðdómendur. Skulu þeir nefndir til starfans sem hér segir: Hæstiréttur skipar for- mann dómsins. Ennfremur til- nefnir Hæstiréttur fjóra menn, en af þeim ryðja deiluaðiljar hvor sínum manni. Hina tvo skipar Hæstiréttur síðan til að taka sæti í dóminum. Loks til- nefna deilu aðiljar hvor sinn mann í dóminn. Nú ryðja deiluaðiljar, annar- hvor eða báðir, ekki dóminn inn- an þess tíma, sem dómsformaður tiltekur, og ryður þá dómsmála- ráðherra dóminn í þess stað. Nefni deiluaðiljar, annarhvor eða báðir, ekki mann í dóminn af sinni hálfu innan þess tíma, sem dómsformaður tiltekur, skal Hæstiréttur nefna í dóminn í þess stað. Skal hanit, eftir því sem við verður komið, tilnefnd- ur með það fyrir augum, að lík- Iegt megi telja, að hann líti á deiluna frá sama sjónarmiði og dómari tilnefndur af aðilanum myndi hafa gert. Nú verður laust sæti í dómin- um, og skal þá um tilnefningu manns í það sæti fara svo sem um val þess manns, sem forfall- azt hefir. 3. gr. Hver lögráður íslenzkur rík- mega ekki verða til þess að grip- ið sé til óyndisúrræða, sem komið gæti til mála að menn iðruðust sárlega eftir, svo sem ef veikin færi rénandi, útrým- ing misheppnaðist, eða varnar- lyf fyndist við henni. Og hvað það snertir, sýnist ekki sam- ræmilegt aö verja mörgum tug- um þúsunda í rannsóknarskyni árlega, en gjöra sér þó enga von um neinn árangur af því starfi. Að vísu er allur dráttur á niðurskurði — ef úr honum yrði — kostnaðarauki. En í hann verður ekki hægt að horfa, þegar svona mikið er í húfi. Enda þarf áreiðanlega langan tíma til að sannfæra fjölda af bændum um að niðurskurður sé eina rétta úrræðið. En án slíks undirbúnings er fram- kvæmdin óhugsandi. Flestum bændum er svo annt um fjárstofn sinn, að þeim, einkum þar sem vænleiki fjárins er í beztu lagi, myndi finnast „kröpp kaup", að eyða honum með öllu, og fá í staðinn óvalin lömb úr öðrum rýrari fjárstofn- um. Myndu flestir kjósa miklum mun færra fé af eigin stofni, en mæta þeim viðsjárverðu van- höldum, sem jafnan fylgja ó- hagvönu fé. Og þótt nokkuð mætti fá af góðu fé úr land- kostasveitum, svo sem Þing- isborgari er skyldur að taka sæti í dóminum samkvæmt löglegri kvaðningu. Dómendur eru í starfi sínu opinberir sýslunar- menn og njóta réttinda og bera skyldur samkvæmt því. 4. gr. Dómsf ormaður kveður dóminn saman og annast um, að störf- um dómsins sé hraðað svo sem verða má. Skyldir eru aðiljar að Iáta dóminum í té skýrslur og upplýsingar, sem dómurinn kann að æskja og aðiljar geta í té látið, og getur dómurinn kveð- ið upp úrskurð, þótt annarhvor eða báðir aðiljar mæti ekki. Ráðningarkjör þau, sem dómur- inn úrskurðar að gilda skuli milli aðilja, skulu vera bindandi fyrir þá báða á sama hátt og hefðu þau verið ákveðin með samningi þeirra á milli. Kjör þessi skulu gilda til ársloka 1938. Kjörin skulu einnig vera bindandi fyrir þá eigendur íslenzkra botn- vörpuskipa, sem ekki eru félags- menn í Félagi íslenzka botn- vörpuskipaeigenda. Þó er sam- vinnuútgerð undanskilin. 5. gr. Samningar þeir, sem í gildi voru milli deiluaðilja til ársloka 1937, skulu gilda framvegis til bráðabirgða þangað til úrskurð- ur gerðardómsins fellur. Dómur- inn skal ákveða að ráðningar- kjör þau, sem hann úrskurðar, skulu gilda frá áramótum 1937. Dómurinn skal afla sér upplýs- inga hjá sáttasemjara ríkisins í vinnudeilum um kröl'ur og tilboð deiluaðilja. Hvorugum aðilja má dómurinn dæma frekari rétt en hann hefir gert kröfur til fyrir sáttasemjara, þó þannig, að skipverjar sæti ekki lakari kjör- eyjarsýslum, þá mun það hafa reynst misjafnlega í öðrum ó- Iíkum héruðum. Hefir eínn glöggur þingeyskur bóndi ný- lega skrifað mér á þá leið, að þeirra fé myndi illa þola fjár- ræktaraðferðir vestanlands, og mælir hann þar um af fullum kunnugleika á aðferðarmun í fjárhirðingu, er stafar af ólík- um landsháttum og landsvenj- um. En við þessi ólíku skilyrði hef- ir féð verið að ræktast í marg- ar aldir. Og þar sem aldrei í sögu landsins hefir verið um slíka fjárflutninga að ræða, eru þeir áreiðanlega því varhuga- verðari, sem þeir eru stórfelld- ari, einkurn þar sem ekki er unnt að framkvæma þá með úr- vali. - Fjárhlutur sá, er ríkið þyrfti í þessu sambandi að leggja fram, yrði áreiðanlega afar- mikill, því margir mundu gjöra háar kröfur um skaðabætur, því vafasamt er hversu langt verður gengið í skerðingú eigna- réttarins hvað þetta snertir. Að vísu er þegar sýnt, að rikið kemst ekki hjá að verja stórfé á næstu árum í þessu sambandi. En við slíka framkvæmd mundu hóflegar óskir manna um stuðning til brýnustu lífsþarfa, snúast upp í skyldukröfur. — Mundi vanþakklátt og erfitt að um en samkvæmt samningi þeim, er gilti til ársloka 1937. 6. gr. Úrskurður gerðardómsins vík- ur fyrir löglega gerðum samn- ingi milli deiluaðilja á hvaða tíma sem er. 7. gr. Allur gerðardómskostnaður greiðist úr ríkissjóði. 8. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Greínargerð: Frv. þetta er flutt til lausnar kaupdeilu þeirri, sem verið hefir síðan um s. 1. áramót milli út- gerðarmanna botnvörpuskipa annarsvegar og sjómanna- á þeim skipum hinsvegar. Sátta- semjari ríkisins hefir unnið að sáttatilraunum í deilu þessari í langan tíma og bar að lokum fram miðlunartillögu, en samn- inganefndir beggja aðila neit- uðu að mæla með henni við um- bjóðendur sína. Eftir ósk for- sætisráöherra af hálfu ríkis- stjórnarinnar og 1 samráði við sáttasemjara ríkisins tilnefndi þá hæstiréttur þriggja manna sáttanefnd til þess ásamt sátta- semjara að leita enn á ný um sættir með aðiljum. Eftir að nefndin hafði rannsakað málið og rætt það ýtarlega við báða aðila h. u. b. vikutíma, lagði sáttasemjari fram nýja miðlun- artillögu, er samin var af hon- um og nefndinni og var sú til- laga lögð fyrir báða aðila til at- kvæðagreiðslu mánudag 14. þ. m., en niðurstaða þeirrar at- kvæðagreiðslu varð sú, sem fram kemur í bréfi því til forsætisráð- herra, er hér fer á eftir: (Þar er lýst úrslitum atkvæða- greiðslunnar). Þar, sem nú svo er ástatt, að standa á móti slíkum kröfum fyrir forráðamenn þjóðarinnar, en fjárhagsgeta ríkisins hins- vegar mjög takmörkuð, sem kunnugt er. Þá er og hætt við, að sumir bændur mundu sýna allmikla tregðu eða fullan mótþróa við að hlýða slíkum fyrirmælum. Hlyti slíkt að valda miklum örðugleikum við framkvæmd- ina. Mætti tilfæra dæmi frá síðasta ári þessu til sönnunar. Yrði í þessu sambandi að brjóta réttindi bænda um frjálsan um- ráðarétt yfir bústofni sínum. Sýnir reynslan í sambandi við fóðurtryggingarmálin, hve erf- itt er að framfylgja réttmætum ákvæðum hér að lútandi, vegna tilfinningar manna og viður- kenningar á friðhelgi eignar- réttar og búreksturs. Má búast við að margir hinna beztu manna vildu skorast undan að standa í slíkum stórræðum, sem í sumum tilfellum gætu valdið efnalegum og andlegum hvörf- um í lífi manna. Yrði þá að senda eftirlitsmenn í hvetja sveit, til að framfylgja þessum málum. Einkum er hætta á erf- iðleikum í þessu efni, þar sem vafi leikur á að veikin sé komin. Mun og flestum hrjósa hugur við að gjöreyða fé, á slíkum svæðum. Þá mætti og gera ráð fyrir,

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.