Tíminn - 24.03.1938, Blaðsíða 1

Tíminn - 24.03.1938, Blaðsíða 1
XXII. ár. Rvlk, ftmmtud. 24. marz 1938. íslenzk kirkja (framh.)..... Kirkjan á svo djúpar rætur í mannssálunum, að bylgjur samtíðarviðburðanna snerta hana lítið. Það er þess vegna fjarstæða og. gagnstætt allri reynslu að gera ráð fyrir því að hin margháttaða menning nútímans muni svo að segja þurka hana út. Ódauðleika- vonin og fegurð frumbrístin- dómsins, eins og hann birtist í hinni einföldu frásögu nýja testamentisins, tryggja kirkj- unni ævarandi vald yfir hugum manna. Frá félagslegu sjónar- miði er þess vegna að því er snertir kirkjuna hér á landi aðeins um tvennt að ræða: Á kirkjan að vera voldugur en vanræktur þáttur í hinu and- lega lífi, eða á hún að vera ná- tengd hinni hæstu mannlegu viðleitni, eins og hún birtist á hverri öld? Fram að þessu hefir kirkjan á flestan hátt verið vanrækt hér á landi, og einangruð miklu meira en við átti frá list og menntun. í hinni miklu sókn sem gerð var að kirkjum í kjöl- far Darwinismans, tóku skáld þeirrar aldar eins og Gestur Pálsson, Þorgils gjallandi og Þorsteinn Erlingsson hörðum höndum á prestunum. Við iðn- aðarbyltinguna, sem gengið hefír yfir landið, hafa prest- arnir hætt að vera stórbændur og veraldar höfðingjar. Við aukið fámenni á . einstökum heimilum hefir kirkjusóknin orðið dauf og starf prestsins virzt missa marks í samanburði við það sem áður var. Torf- kirkjurnar breyttust í stíllausa og oft mjóg ósmekklega kumb- alda úr steinsteypu eða báru- járni, þar sem húskuldans gætti á vetrum miklu meira en áður var. Á einni slíkri stóð reykháfur utan við kirkjuhliðina. Síðan lágu víðar steinsteypupípur hall- andi upp eftir kirkjuþakinu, og að lokum stóð lóðrétt reyk- pipa upp af risinu. Mér fannst þetta líta út eins og stór ormur væri að skríða upp eftir kirkj- unni. Presturinn fann að þetta var rétt, og breytti þessu í betra horf. Á öðrum stað var „gálgi" af strönduðum togara notaður sem bogahvelfing yfir inngangi safnaðarins í kirkju- garð og kirkju. Víða eru kirkj- urnar notaðar til geymslu á vissum tíma árs. Þar sem ofn er komínn í kirkju, er hann oft ryðbrunninn og illa hirtur. Sumstaðar viðurkenna prestar að messað sé í kaldri kirkju að vetri til, þó að þar sé ofn, af því ekki sé séð fyrir eldsneyti. í sumum kirkjum er altaris- tafla, en nálega ekkert annað skraut, sem minni á list. Og meginið af þessum myndum eru eftir lélega erlenda málara, hafa ekkert listgildi, og alger- lega óviðkomandi listhneigð sjálfrar þjóðkirkjunnar. Hin svokallaða dómkirkja í Reykjavík er byggð af dönsku einvaldsstjórninni í fullkomn- j Yíírlýsíng íorsætísráðherra Áður en gengið var til dag- ' skrár í neðri deild Alþingis í j fyrradag kvaddi forsætisráð- I herra sér hljóðs og gaf eftir- i farandi yfirlýsingu: „Um það hafa komið fram raddir opinberlega, að vísu ut- an þingsins, að það væri rangt, að núverandi stjórn hefir faríð l með völd þessa daga síðan Har- ! aldur Guðmundsson, fyrrver- \ andi atvinnumálaráðherra, j sagði af sér. Segja má, að það sé | ekki allskostar óeðlilegt þótt j' þessar raddir hafi komið fram. j En þær byggjast þó á nokkrum misskilningi, sem ég vil Ieið- rétta. Þau rök, sem hafa legið til þess, að ríkisstjórnin hefir ekki sagt af sér, eru, að talið var líklegt af súmum, að gerðar- dómslögin, sem ég fékk sam- þykkt hér á Alþingi nú nýlega, mundu ef til vill verða erfið f framkvæmd, og þess vegna hefi ég talið það eðlilegt, að ég segði ekki af mér né grennslaðist eftir möguleikum til stjórnarmynd- unar áður en endi yrði bundinn á það mál, þar sem um svo stuttan tíma er að ræða. Mér virðist líka þingmenn úr öllum flokkum, og fyrir það er ég þeim þakklátur, hafa sýnt sams- konar skilning á alvöru tímanna og þessvegna hef ir enginn þeirra kosíð að gera fyrirspurnir hér á Alþingi um þetta atriði, og hafa þar með komið í veg fyrir að þrasi um setu stjórnarinnar yrði blandað inn í lausn þessa máls. Én rökin til þess, að hér hefir ekki verið rangt að farið, liggja einmitt í því, að hér á Alþingi hafa verið haldnir fundir dag- lega undanfarið og sérhver háttvirtra alþingísmanna því á þingræðislegan hátt haft tæki- færi til þess að gera athuga- semdir við setu stjórnarinnar, ef þeir töldu hana óeðlilega. En með því að nú virðist lausn vinnudeilunnar nálgast, eru þessar ástæður ekki lengur fyrir hendi, og þess vegna tilkynni ég hinni háttvirtu þingdeild það hér með, að ég mun nú byrja eftirgrennslanir mfnar á hinu pólitíska ástandi hér á Alþingi og síðan eins fljótt og unnt er tilkynna hinu háa Alþingi þær niðurstöður, sem ég kemst að." Eftir að forsætisráðherra hafði lokið máli sínu, gerði Har- aldur Guðmundsson þá fyrir- spurn til forsætisráðherra, hvort hann áliti að togaradeilan væri leyst. Forsætisráðherra vlsaði til þess, sem hann hafði áður sagt, að lausn deilunnar virtist nálgast. Fleiri tóku ekki til máls. um niðurlægingarstíl. Þar er ekkert sem minnir á fegurð nema hin dýrðlega skírnarskál úr marmara eftir Albert Thor- valdsen. Yfirhöfuð kirkjunnar, biskupinn, á ekki aðgang að neinum varanlegum bústað. Honum er illa launað og em- bættið að flestu leyti vanrækt af hálfu þjóöfélagsins. Síðan (Frh. á 4. sUfu.) A víðavangi „Áhyggjur stórar". Morgunblaðið og Vísir hafa áhyggjur stórar út af brottför Haralds Guðmundssonar úr ríkisstjórninni og framkvæmd verka hans í stjórnarráðinu nú næstu daga. Virðast blöð Sjálf- stæðisflokksins um þetta miklu áhugasamari en íulltrúar hans á Alþingi. Því að þegar forsæt- isráðherra skýrði frá afsögn E. G. og hversu störfum hans væri ráðstafað í bili, gerði Sjálfstæðisflokkurinn á Al- þingi enga athugasemd við það — ekki svo mikið sem fyrir- spurn um, hvort stjórn Her- manns Jónassonar nú styddist við þingræðislegan meirahluta. En skrifarar flokksins hjá Mbl. og Vlsi virðast nú skyndi- lega hafa orðið „gripnir af miklum ótta". Þessi ótti er um það, að svo kunni að fara, að Alþýðuflokkurinn veití Fram- sóknarflokksstjórn' stuðning eða hlutleysi, og að engin stjórnarskipti fari fram. í- haldsblöðin bæði keppast nú við-það, að sýna fram á, hví- lík fjarstæða slíkt væri, og Al- þýðuflokknum algerlega ó- samboðið. Þykir þessum vel- unnurum Alþýðuflokksins hörmung til þess að vita, ef hann sýndi slíka „auðmýkt" gagnvart Framsóknarflokknum, og óttast (!) þeír það mjög, að Alþ.fl. yrði þá ekki langrar framtíðar auðið. Bráðlæti. Það er auðvitað mikils virði fyrir Alþýðuflokkinn, aö fá ráðleggingar gefnar af góðum hug á timum neyðarinnar. En ýmstim mun nú detta í hug, að það sé ekki umhyggjan ein- skær fyrir velferð Alþýðu- flokksins, sem þessu veldur. Á bak við allt þetta þykjast sum- ir sjá glampa í „vonaraugun" sem stundum hefir skotið upp áður, þegar örðugleikar hafa verið á samvinnu Framsóknar^ flokksins og Alþýðuflokksins. Og við því er heldur ekkert að segja, þó að lið Morgunblaðs- ins sé farið að yfirvega í leyn- um möguleikann til þess að skipa mann í hinn auða stól Haralds Guðmundssonar eða komast í vlnsamlega stuðnings- eða hlutleysisaðstöðu gagnvart ríkisstjórn. Flokki, sem búinrí er að tapa mörgum kosningum og orðinn þreyttur á andstöð- unni, er auðvitað ekki óljúft að hugsa til hvíldar á hinni löngu göngu um eyðimörkina. En langlundargeð er einna nauðsynlegast allra dyggða. Bráðlætið hjá skrifurum Mbl. getur ekki orðið Sjálfstæðis- flokknum til neinna happa í þessu máli. Vinnubrögð Alþingis. í Morgunblaðinu og ísafold nú öðru hverju birtast greinar um vinnubrögð Alþingis. Er því þar mjög fjargviðrast yfir því að þingi því, er nú situr, hafi enn ekkert orðið að verki. Því til stuðnings eru nefnd tvö dæmi. Annað er það, að fátt hafi fram komið af stjórnarfrumvörpum. Hitt er það, að fjárveitinga- nefnd hafi verið kvödd saman fyrir þing og enn bóli þó ekkert á árangri af vinnu hennar. Um stjórnarfrumvörpin er það að segja, að sú venja er mjög farin að tíðkast, að ráð- herrarnir feli þingnefndum eða einstökum þingmönnum að flytja mál, sem stjórnin hefir látið undirbúa, og er þess þá getið í greinargerð frumvarp- anna eða framsöguræðu. Er þá hægt að komast hjá þeirri töf, sem af því hlýzt að þurfa að senda frumvörpin til Kaup- mannahafnar til staðfestingar hjá bonungi. Er þetta fyrir- komulag svo algengt orðið á síðari tímum, að nú er sérstak- lega ráð fyrir því gert í þing- sköpum. Af þessum ástæðum eru hin svokölluðu stjórnar- frumvörp færri en áður. Er það þingmönnum öllum kunnugt og sennilega líka rltstjórum Mbl. Um fjárveítlnganefnd er það vitað af öllum, sem til þekkja, að hún hefir síður en svo legið á liði sínu og er þegar búin að inna mjög mikið starf af hendi. Það eina, sem með rökum mætti að finna, er að einn af flokks- mönnum Mbl., sem þar á sæti, lætur næstum aldrei sjá sig á fundum nefndarinnar. Ef Mbl. hefir ímyndað sér, að starfsemi nefndarinnar i helld, væri svip- uð og hjá þessum manni, gætu ummælí þess að vissu leyti rétt- lætzt, annars ekki. Arásir á þíngræðið. Annars vlta það allír, sem eitthvað hafa komið nærri störfum Alþingis, að fyrstu vik- urnar, sem þingið situr, er æfinlega lítill sýnilegur árang- ur af störfum þess. Sá tími fer í undirbúning fjárlaga og ann- ara mála í nefndum þingsins og einstökum þingflokkum. Hinir opinberu fundir deildanna eru æfinlega stuttir framan af þingtímanum. Þingið, sem nú situr, er að þessu leyti á engan hátt frábrugðlð því, sem venju- legt er, og verið hefir áratugum saman. Þetta vita líka þeir, sem að skrifum íhaldsblaðanna standa. En skrif þeirra þeirra um vinnu- brögð þingsins eru fram komin í alveg sérstökum tilgangi. Þau 'eru sett fram til að veikja trú almennings á þing- r æ ð i n u og búa í haginn fyrir það, sem „koma skal", ef vonir vissra manna rættust um póli- tíska framtið íslendinga. Nöldur Alþýðublaðsins. Alþýðublaðið heldur uppi stöðugum árásum á Framsókn- arflokkinn fyrir lausn togara- deilunnar. Ættu þó engir að vera þakk- látari yfir lausn deilunnar en foringjar Alþýðuflokksins, því engir hagnast meira á henni en umbjóðendur þeirra, sjómenn- irnir. En hinsvegar getur lika verið auðskilln gremja fyrirlið- anna, sem kemur fram eftir á, yfir þeim vanmætti sinum að hafa brostið kjark til að taka þátt í hinni einu heilbrigðu lausn deilunnar. 13. blað. Neville Chamberlain forsætisráðherra Breta, maður- inn, sem átti að vernda sma- ríkin og friðinn í Norðurálf- unni. Tífflamannabréf Sigurgeir Friðrlksson bóka- vörður hefir nýlega gefið út myndarlega bók um landnáms- tilraun íslendinga í Brasilíu, laust eftir miðja 19. öld. Bókln er merkileg söguleg heimild um þá daga, þegar þjöðin stundi undir kúgun Dana á baráttu- tíma Jóns Sigurðssonar. Land- nemarnir áttu við margháttaða erfiðleika að stríða, en þeir Játuðu að þeim þóttu landkostir góðir og veðurátta mild. En þeir þráðu samt ættland sitt mest af öllu, en það var þó svo fjarlægt, að bréfin náðu varla heim. Aðeins eitt var skuggi á endurminningunni: Hungrið heima á Fróni. Hinir miklu mannflutningar vestur um haf voru flótti frá hungurþjáning- um í landi, þar sem þjóðina skorti áhöld og vinnukunnáttu til að nota sér gæði landsins. Sagan um ást Brazilíufar- anna á ættlandi, sem þeir urðu að hverfa frá fyrír hungur og harðrétti er meir en átakanleg. Þó er enn átakanlegri sagan um innbyrðis baráttu stétt- anna nú á tímum, sem skapa sér hunguraðstöðu i landi sem er fullt af nægtum, og býður börnum sínum nú margfalt fleiri kosti en þau geta komizt yfir að nota. Alveg nýlega hafa sjómenn á stórtækari veiðiskipunum verið fengnir til að gera vinnu- stöðvun í nálega þrjá mánuði til að fá hækkun á síldarkaupí næsta sumar, þó að síldin hafi siðan í fyrra lækkað um helm- ing verðs. Eftir fáa daga stöðva sömu leiðtogar sjómanna sigl- ingaflotann, bæði Eimskip og ríkisskip, og allar líkar benda til að þar geti orðið langvlnn stöðvun og þá væntanlega sigl- ingateppa að og frá landinu með þeim aflelðingum, sem því fylgja. Margar aðrar vinnu- stöðvanir eru taldar líklegar í vor og sumar. En auk þess beita ýms lítil stéttarfélög ótrúlegu ofbeldi, þó að minna beri á út á við. Múrarar, húsamálarar, vegg- fóðrarar, pípulagningamenn og trésmiðir að nokkru leyti hafa tekið upp stéttareinræði, sem er að stöðva byggingarfram- kvæmdir og húsaviðgerðir I (Frh. á 4. tíðu.) Uían lír heimi Atburðirnir í Austurríki hafa undanfarnar vikur verið á allra vörum. Þýzkur her hefir tekið landiö herskildi, og innllmaö það í ríki Hitlers. Grein sú er hér fer á eftir, er rituð nokkrum dögum fyrir innrásina og lýslr austurriska kanzlaranum fyrv. Kurt von Schussnigg, er nú situr í fangelsi. JESÚÍTASKÓLI OG HEIMS- STYRJÖDIN. Schussnigg hefir hlotið upp- eldi, sem hefir þjálfað hann í skapfestu og sjálfsstjórn. FaSir hans var hershöfðingi. Þegar Schussnigg var 6 ára gamall, var hann látinn íara á Jesúlta- skóla. Þar var hann í 10 ár. Hann lauk námi sinu þar um það leyti, sem heimsstyrjöldin hófst. Seytjan ára gamall íór hann í strlðið og tók þátt í or- ustunum við ítali. Hann hlaut mörg heiðursmerki fyrír hug- rekki og snarræði. 1918 var hann tekinn til fanga, ásamt föður slnum, og voru þeir i ít- ölskum fangabúðum þangað til i ágústmánuði 1919. Eftir heimkomuna fór Schus- snigg á háskólann í Innsbruck og lauk þar góðu lagaprófi. Stundaði hann síðan mála- færslu. Hann er nú um fertugt. Von bráðar hóf hann þátt- töku í stjórnmálum og var elnn af leiðtogum hlnnar kaþólsku æskulýðshreyfingar. Vegur hans fór stöðugt vaxandi. Hann var kvaddur til Vínarborgar til aö vinna í þágu katólska flokksins, sem Dolfuss veitti forstöðu. Hann varð bráðlega einn á- hrifamesti maðurinn í hægra armi flokksins. Árið 1932 gerði Dolfuss hann að dómsmálaráð- herra í ráðuneyti sínu. Þeirri stöðu hefir Schnussnigg gegnt síðan, þangað til nú fyrir nokkr- um dögum að fylgismaður Hit- lers, Seyss-Inquart, fékk lög- reglumálin í sínar hendur. RÓSTUSAMIR TÍMAR. Það féll i hlut Schnussnigg að stjórna hinni blóðugu bar- áttu gegn Jafnaðarmönnum í febrúar 1934. Hann gekk ákveð- ið og miskunnarlaust til verks og kæfði byltingartilraunina niður með harðri hendi. Þeir atburðir leiddu til þess stjórn- skipulags, sem nú ríkir I Aust- urrlki. Það bannar alla flokka, nema Föðurlandsfylkinguna, sem berst fyrir sjálfstæði Aust- urríkís og styður kanzlarann. Sumarið 1934 myrtu nazistar Dollfuss. í sólarhring ríkti íull- komin óvissa og stjórnleysi. Enginn vlssi hver bera myndi sigur úr býtum. Það varð Schussnigg. Hann bældi niður uppreisn nazistanna með sama vægðarleysi og uppþot Jafnað- armanna fyr um árið. Um nokk- urt skeið þótti líklegt, að Stah- remberg fursti, sem var foringi hlns vopnaða Heimwehrliðs, myndi víkja Schussnigg til hliðar og taka sjálfur völdin. En Schussnigg varð honum snjallari. Hann vann markvisst að þvl að uppleysa Heimwehr-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.