Tíminn - 30.06.1938, Blaðsíða 1

Tíminn - 30.06.1938, Blaðsíða 1
XXII. ár. Rvík, fimmtud. 30. júní 1938. 27. blað. Fregnír aí íundarstör (F r a m h a 1 d) nds ungra Framsóknarm Kosin stjjórn. Á síSasta degi þingsins var m.a. gengiö til stjórnarkosning- ar. Fyrirkomulag stjórnarinnar er þannig, að aSalstjórnina skipa fimm menn búsettir í Reykjavík eSa grennd, en auk þess á hvert kjördæmi og kaup- staSur, þar sem starfandi eru samtök ungra Framsóknar- manna, einn fulltrúa í stjórn- inni. Skal öll stjórnin halda einn aSalfund árlega, þar sem teknar séu helztu ákvarSanir á milli þinga. En aðalstjórn skal eiga fund meS sér mánaSarlega. Úrslit kosningarinnar urSu þessi: Formaður stjórnarinnar var kosinn Þprarinn Þórarinsson ritstjóri, gjaldkeri Egill Bjarna- son innheimtumaSur Tímans, ritari GuSmundur Hjálmarsson skrifstofumaSur og meSstjórn- endur Valdimar Jóhannsson kennari og Jón Helgason blaða- maSur. í varastjórn voru kosnir: VaraformaSur ÞórSur Björns- son stud. jur, vararitari Vil- hjálmur HeiSdal, varagjaldkeri Björn GuSmundsson viSgerSar- maður hjá landssímanum og varameðstjórnendur Auður Jónasdóttir skrifari og Valgerð- ur Tryggvadóttir skrifari. Endurskoðendur reikninga S. U. F. voru kosnir þeir Hall- dór Halldórsson Reykjavík og Grímur Thorarensen, Sigtún- um, Árn. Kosningar á fulltrúum fyrir kjördæmi og kaupstaði féllu á þessa leið: Borgarfjarðarsýsla: Haukur Jörundsson, Hvanneyri. Vara- maður: Kláus Eggertsson, Leir- árgörðum. Mýrasýsla: Daníel Kristjáns- son, Gljúfurá. Varamaður: Leifur Finnbogason, Hítardal. Snæfellsness- og Hnappa- dalssýsla: Daníel Ágústínusson, Stykkishólmi. Varamaður: Gunnar Guðbjartsson, Hjart- arfelli. Dalasýsla: Jón Emil Guð- jónsson, Kýrunnarstöðum. — Varamaður: Gísli Brynjólfsson Hvalgröfum. Barðastrandarsýsla: Grímur Arnórsson, Tindum. Varamað- ur: Sæmundur Björnsson, Hrís- hóli. Vestur-ísafjarðarsýsla: Hall- dór Kristjánsson, Kirkjubóli. Varamaður: Hjörtur Hjartar, Þingeyri. N.-ísafjarðarsýsla: Kjartan Ólafsson, Strandseli. Varamað- ur: Ásgeir Höskuldsson, Tungu. Strandasýsla: Ingólfur Jóns- son, Prestsbakka. Varamaður: Torfi Jónsson, Prestsbakka. Vestur-Húnavatnssýsla: Vig- fús Vigfússon, Fallandastöðum. Varamaður: Árni Sigfússon, Hvammstanga. A.-Húnavatnssýsla: Þórður Þorsteinsson, Grund. Varamað- ur: Torfi SigurSsson, Mánaskál. Skagafjarðarsýsla: Magnús Gíslason, Eyhildarholti. Vara- maSur: Anton Tómasson, Hofsós. SiglufjörSur: Þorst. Hannes- son, SiglufirSi. VaramaSur: Jón Kjartansson, Siglufirði. EyjafjarSarsýsla: Jóhann Valdimarsson, Möðruvöllum. — Vaxamaður: Hreiðar Eiríksson, Reykhúsum. Akureyri: Ásgeir Halldórsson, Akureyri. Varamaður: Harald- ur Sigurðsson, Akureyri. S.-Þingeyjarsýsla: Finnur Krist j ánsson, Halldór sstöðum. Varamaður: Kristján Karlsson, Húsavík. N. -Þingeyj ar sýsla: Sigurður Björnsson, Grjótnesi. Varamað- ur: Björn Pétursson, Þórshöfn. N.-Múlasýsla: Baldvin Tr. Stefánsson, Stakkahlíð. Vara- maSur: Vilhjálmur Árnason, Háeyri. S.-Múlasýsla: Vilhjálmur Hjálmarsson, Brekku. Vara- maSur: Guttormur Sigbjörns- ¦son, Gilsárteigi. A.-Skaftafellssýsla: Jón Ó- feigsson, Hafnarnesi. Varamað- ur: Halldór Sæmundsson, Bóli. V.-Skaftafellssýsla: Haukur Magnússon, Reynisdal. Vara- maður: Sigurj. Pálsson, Söndum. Vestmannaeyjar: Bjarni G. Magnússon, Vestmannaeyjum. Varamaður: Helgi Sæmunds- son, Vestmannaeyjum. Rangárvallasýsla: Þorsteinn Jónsson, Stórólfshvoli. Vara- maður: Ólafur Sveinsson, Stóru-Mörk. Árnessýsla: Guðmundur Böð- varsson, Selfossi. Varamaöur: Ingimar Sigurðsson, Fagra- hvammi. Þingslit. Þórarinn Þórarinsson, for- maður S. U. F., sleit þinginu með ræðu kl. að ganga 3 á þriðjudag. Hann þakkaði þing- fulltrúum og gestum fyrir kom- una að Laugarvatni og þann á- huga fyrir samtökum ungra Framsóknarmanna, sem þeir hefðu sýnt í hvívetna. Þá þakk- aði hann Bjarna skólastjóra Bjarnasyni þann myndarskap og þá rausn, sem hann hefði sýnt fundarmönnum. „Þetta þing", sagði formaSur, „hefSi ekki veriS háS með þeim glæsi- leik, sem raun er á orSin, ef Bjarna skólastjóra hefSi ekki notiS viS. Og þaS hefSi ekki orSiS eins ánægjulegt og raun ber vitni, ef undirbúnings og stjórnsemi Bjarna hefSi þar aS engu gætt". SíSan ræddi formaSur nokk- uS um stjórnmálaviðhorfið al- mennt. Hvatti hann fundar- menn til þess að standa vel saman, á samheldni og sam- vinnu væri þjóSinni þörf, ef (Framhald á 3. síðu.) ATVINNUHÆTTIR OG ANDLEG VERÐMÆTI RÆÐA SKÚLA GUÐMUNDSSONAR ATVINNUMÁLARÁÐHERRA Á FUNDINUM Háttvirtu áheyrendur! íslenzka þjóSin hefir frá land- námstíð og allt fram til síðustu áratuga lifað í sveitum landsins. Kaupstaðir og kauptún voru þá ekki til svo að heitið gæti. „Við áttum heima í byggð, en ekki borgum, við býli smá og fámenn ólst vor þjóð," segir skáldið. En á síðustu ára- tugum hafa orSiS á þessu miklar breytingar. Hér hafa orSiS þjóS- flutningar miklir. ÞaS, sem fyrst og fremst veldur þessari breyt- ingu, eru stórkostlega breyttir atvinnuhættir landsmanna, sér- staklega á sviði útgerðarinnar. Áður fyrr var vitanlega um sjó- sókn aS ræSa, en hún var þá aS- eins á vissum tímum ársins og í miklu smærri stíl og rekin á alt annan hátt. Þá var aSeins um smábátaútveg aS ræSa. Þessi út- gerS var stunduS af sveitamönn- um. Engin sérstök fiskimanna- stétt var til í þjóSfélaginu. Menn stunduSu jöfnum höndum land- búnaS og sjávarútveg. Þeir fóru úr sveitum til strandar á vissum árstímum og heim aftur að lok- inni vertið. Það er þetta, sem hefir breytzt á síSustu tímum. ÚtgerSin hefir komizt í annaS horf. ÞaS eru komin stærri skip og stórvirkari. í staS smábátanna fengum viS þilskip, síSar togara og um leið fór að skapast í landinu sérstök stétt manna, sem hafðl sjó- mennsku að aðalatvinnu. Kaup- staðir og sjóþorp fóru aS rísa upp og stækkuSu meS risaskref- um. Fyrstu árin eftir aS þessi mikla breyting gerSist í sjávar- útvegsmálunum, mátti segja, aS allt léki í lyndi. Afli var nógur á fiskimiðunum umhverfis landið, og verS á afurSum sjávarútvegs- ins var hátt. Þar af leiSandi var hægt aS greiSa mönnum, er aS þessu unnu, hátt kaup, enda fór kaupgjald þá hækkandi. Þar meS óx kaupgeta þessa fólks, er var aS taka sér bólf estu í hinum nýju kauptúnum. Þetta var lokk- andi fyrir fólkiS í sveitunum, ög það kom í hópum til sjóþorp- anna. Verzlunin jókst. Þarna varð Gósenland fyrir kaup- mannastéttina, sem hún kunni að nota sér. En smám saman fór aS síga á ógæfuhliSina. VerSlag á fram- leiSslu sjávarútvegsins fór lækk- andi. ViS höfðum ekki tök á aS ráSa því, það eru aðrir, sem skammta okkur verð á þessum vörum, kaupendur í fjarlægum löndum. Framleiðslukostnaður lækkaði ekki að sama skapi, hann hélzt líkur og áður. Af- leiðingin af þessu varð sú, að mörg fyrirtæki, sem áður stóðu fjárhagslega traustum fótum, fóru að safna skuldum. í stað sjóða fóru aS myndast skuldir, og bankarnir urSu fyrir töpum, oft miklum. Ýmsar ráSstafanir hafa verið gerðar á siðustu árum af hálfu þess opinbera til þess að ráða bót á þessu, veita þessum at- vinnuvegi aðstoð alveg á sama hátt og löggjafarvaldið styrkti landbúnaðinn, þegar hann þurf ti á að halda. Fyrir skömmu fengu smærri útgerðarmenn aðstoð til þess að koma skuldum sínum fyrir á hagkvæmari hátt, til þess að þeir gætu frekar haldið á- fram þessum nauðsynlega at- vinnurekstri og fyrir skömmu hafa einnig verið veittar ýmis- konar ívilnanir og aðstoð til út- gerðarinnar yfirleitt, einnig þeirrar stærri, með eftirgjöfum á sköttum og öðrum stuðningi. En útgerðin, sérstaklega stórút- gerðin er þó illa á vegi stödd nú. Það, sem einkum veldur, eru þröngir markaðir fyrir fram- leiðsluna, sérstaklega þó það, að varan er ekki seljanleg nema mjög takmarkað, I sama ástandi og áður. Samfara þessu er svo lágt verð, miklu lægra en áður, m. a. vegna harðvítugrar sam- keppni frá öðrum þjóðum á þessu sviði, og ennfremur hefir afli mjög brugðizt þrjú síðustu árin. Mjög mikið af erlendum skipum sækir á okkar góðu mið og keppir við íslenzk skip og ís- lenzka sjómenn um þau verð- mæti, sem hægt er á hverjum tíma að draga úr djúpum hafs- ins. Eins og ég gat um áðan, hafa verið gerðar ýmiskonar ráðstaf- anir á síðustu árum til þess að ráða bót á þessu ástandi. Með styrk frá því opinbera hefir mönnum verið hjálpað til að koma upp frystihúsum fyrir fisk, til þess að þeir gætu breytt meðferð framleiðslunnar í það horf, sem nauðsynlegt er til að geta komið henni á markað er- lendis, eftir að saltfisksmarkað- urinn þrengdist svo mjög. Einnig hafa verið teknar upp fleiri að- f erðir við meðf erð og verkun af 1- ans, eins og t. d. harðfisksverk- unin, sem stefnir í sömu áttina, að gera okkar framleiðslu sölu- hæfa á erlendum markaði. Þá hefir verið stefnt að, með all- miklum árangri, að hagnýta nýj- ar fiskitegundir. Enn þarf að hafa opin augu fyrir öllum gagn- legum nýjungum á þessu sviði. Við þurfum að hafa það hugfast, að við verðum á hverjum tíma að haga meðferð framleiðslu okkar þannig, að hún sé seljan- leg á erlendum markaði, og þurf- um að koma á móti neytendun- um í þessu efni. Við þurfum að senda menn til þess að leita að nýjum mörkuðum, bæði fyrir sjávarafurðir og önnur þau verð- mæti, sem viS getum flutt út, til þess aS viS getum keypt þær nauSsynjar, sem viS þurfum aS fá frá öSrum þjóSum, og til þess aS geta staSiS í skilum viS er- lendar þjóSir um lán, sem hafa veriS tekin til nauSsynlegra framkvæmda á undanförnum árum; í stuttu máli til þess að við getum gert okkur von um að vera fjárhagslega sjálfstæð þjóð. Ég vil nefna eitt dæmi um það mikla verk, sem unnið hefir ver- ið í útgerðarmálunum á siðustu árum. Eitthvert stærsta skrefiS sem stigiS hefir veriS á því sviSi, er í síldariSnaSinum, meS síldar- verksmiSjunum, sem reistar hafa verið. Áður en þær komu til sög- unnar, var sildarútgerðin á- hættusamasti atvinnuvegur sem hér þekktist, það mesta fjár- hættuspil, sem menn gátu feng- izt við. Þá var ekki um annað að ræða en að salta sildina og flytja hana þannig út. Afleiðing þess vaTS sú, aS oft í beztu árunum, þegar mest veiddist af þessum nytsama fiski, varS útkoman verst, vegna þess hvaS mikiS barst á markaSinn. Þá féll verð'- iS og þeir, sem viS þetta fengust, og voru rikir í dag, voru ef til vill orðnir öreigar á morgun. Á þessu hefir orðið stórkostleg breyting. Nú er þessi atvinnu- vegur ekki orðinn áhættusamari en önnur útgerð. Fyrir forgöngu Framsóknarflokksins hafa þess- ar síldarverksmiðjur verið reist- ar, og gagnið, sem af því hefir orSiS, er óútreiknanlegt. Fyrir þessa breytingu höfum viS á undanförnum árum fengiS mill- jónaútflutning fyrir vöru, sem áSur var ekki þekkt í því ástandi, og þetta hefir komiS aS nokkru upp á móti því mikla tapi, sem viS höfum orSiS fyrir, vegna þess aS saltfisksmarkaSurinn hefir brugSizt. Þeir Framsóknarmenn, sem beittu sér fyrir þessum nýjung- um i útgerSarmálum, höfSu sin- ar ákveSnu skoSanir um rekstur verksmiSjanna. Þeir gerSu ráS fyrir því, aS þetta yrSu nokkurs- konar samvinnufyrirtæki fyrir sjómenn og útgerSarmenn. Þeir ættu aS geta lagt þarna inn sína vöru og fengiS á hverjum tíma þaS sem hægt er aS fá fyrir hana á erlendum markaSi, að frá- dregnum óhjákvæmil. kostnaSi. En því er ekki aS leyna, aS á þessu sviSi hafa orSiS árekstrar á undanförnum árum, og útlit er fyrir að svo geti einnig orðið í framtíðinni að óbreyttu skipu- laginu á þessum hlutum. Það hafa orðið árekstrar milli þeirra, sem út á sjóinn hafa farið til SKULI GUÐMUNDSSON þess að sækja síldina og hinna, sem unnið hafa í landi aS því aS breyta henni í söluhæfa vöru. Hver aSili um sig gerir sín- ar kröfur, og er þá eigi ætið sem skyldi litið á það, að hinn þarf líka að lifa. Þetta þarf að breyt- ast. Við þurfum að fá eitthvert skipulag, sem breytir þessu svo, að árekstrar verði útilokaðir. Það þarf að vera samvinna, en ekki samkeppni milli þessara starfs- manna. Eg vil nú með f áum orðum gera grein fyrir hugmynd, sem ég hefi um það, hvernig yrði bezt leyst úr þessum" vanda. Ég skal ekki fullyrða að svo stöddu, að hægt sé að fara þessa leið, en ég tel að hún sé í samræmi við stefnu Framsóknarflokksins og þvi eig- um við sérstaklega að taka hana til athugunar. Áður var það hlutaskiptafyrir- komulagið, sem var ríkjandi í sjávarútveginum hér á landi. Mennirnir, sem fóru til sjóróðra á vertíðinni, íengu ekki fyrir- fram ákveðið og umsamið kaup. Þeir fengu sinn hlut. Það var þeirra hagur, þegar vel aflaðist og varan seldist vel og líka þeirra tjón, þegar illa gekk. Útgerðar- menn f engu á sama hátt sinn á- kveðna hlut fyrir þau fram- leiðslutæki, sem þeir lögðu til. Það er þetta gamla og farsæla fyrirkomulag, sem ég held að eigi að taka upp í síldariðnaðin- um. Þá verður ekki samið um fastákveðið tímakaup í krónum og aurum, hvorki fyrir þá, sem sækja verðmætin út á hafið, né hina, sem vinna að því, að breyta aflanum í söluhæfa markaðs- vöru, heldur verður samið um það af fulltrúum þessara manna, hvað mikinn hlut af verðmæti framleiðslunnar hver einstak- lingur eða hver hópur manna á að fá. Þetta fyrirkomulag má ekki eingöngu ná til sjómann- anna, heldur allra, sem að þessu vinna. Þeir, sem vinna í landi, eiga líka að fá sinn hluta af afl- anum, ekki aðeins þeir, sem í dag legu tali eru kallaðir verkamenn, heldur líka þeir, sem stjórna fyr- irtækinu. Sú yfirstjórn, sem er á hverjum tíma, á líka aö vera ráðin upp á hlut, skrifstofufólk- ið einnig, sem sagt allir, er vinna aS þessu á einn eSa annan hátt. Þá eiga allir hagsmuna aS gæta í sambandi viS atvinnurekstur-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.