Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Sjómannablašiš Vķkingur

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Sjómannablašiš Vķkingur

						arstaður hans, en árnar eru'
gruggugar í júní, leysingarvatn-
ið flytur með sér leir, sand og
annan óþverra. Hvíthvalurinn
sér því illa frá sér í vatninu,
en hann heldur samt áfram að
elta fæðuna og fer langt upp
eftir ánni. Þar leggja Eskimó-
arnir net sín strax og þeir geta
vegna íssins. Þar er hvíthvalur-
inn veiddur í hrönnum.
Marsvínið (Globiceps melas)
er nú mjög farið að venja kom-
ur sínar til Grænlands. Vöður
mörg hundruð hvala hafa komið
þar síðan 1920, en áður var það
mjög sjaldgæft.
Stundum  kemur  það  fyrir   í
norðanverðum     íshafslöndunum,
einkum þegar logn er í  ágúst,
að víðáttumiklar, hvítar breiður
nálgast land utan af hafi. Þetta
virðist   vera   ís   á   leið   upp   að
landinu, því alltaf má búast við
ís   upp   að  ströndinni   á   öllum
tímum  ársins.  Þegar hvítan er
komin   nær,   kemur   í   ljós,   að
þetta er ekki ís heldur geysileg-
ar hvíthvalavöður. Jafnvel hinn
reyndi,    frægi     heimskautafari
ítoald  Amundsen,  á ferð  sinni
með  Gjöa,  óttaðist,  að  um  ís-
hindrun væri að ræða, en þegar
til kom voru þetta aðeins vöður
hvíthvala.   Stundum  kemur  svo
mikil mergð hinna litlu fjörugu
hvíthvala,  að  fólkið heldur því
oft fram, að meiri fjöldi sé af
þeim í norðanverðu íshafinu en
nokkurri annarri skepnu. Furðu-
legt er, að allur þessi hvalafjöldi
skuli geta aflað sér nægrar fæðu,
þegar hinar stóru vöður koma.
Hvíthvalurinn er skrítin skepna.
Hann er náskyldur náhvalnum,
— á skrokkinn er hann hvítur,
en oft næstum ljósrauður, þess
vegna kalla hvalveiðimenn hann
hvítfisk. Eskimóar sækjast eftir
honum    vegna    skinnsins,    sem
þeir búa til ljúffengan rétt úr.
Það kalla þeir mattak. Mattak er
étið í öllum norðurskautslöndum,
auk þess gefur hvíthvalurinn af
þykkt lag af næstum gegnsæju
spiki, sem ágætis lýsi er unnið
úr á lampana, logi þess er miklu
hitameiri en sellýsis. Logi þess
VÍKINGUK
er hvítur, en rostungslýsi og sel-
lýsi brennur með rauðleitum lit.
Stundum þekur hvíthvalatorfa
sjóinn á margra fermílna svæði.
Blísturshljóð þeirra heyrast
öðru hvoru, þá eru þeir að gefa
kálfunum merki segja Eskimó-
ar. Kálfarnir fylgja á eftir. Þeg-
ar hinir nýfæddu kálfar koma
upp á yfirborðið til að anda,
sést, að þeir eru gráir á litinn.
Heimskautaeskimóar, á hinum
þungu, fremur klunnalegu kaj-
ökum sínum, geta ekki veitt hvít-
hvalinn, nema af tilviljun, þegar
hvalurinn kemur upp mjög ná-
lægt. Sunnar á grænlenzku
ströndinni eru kajakarnir mjóir
og hraðskreiðir, og skutlarnir,
sem notaðir eru, léttari, búnir
sérstöku kastskafti og því lang-
drægari. Þar veiðist talsvert af
hvíthveli.
Eitt er það í fari hvíthvals-
ins, sem erfitt er að átta sig á.
Hann virðist nota einhvers kon-
ar innbyrðis merkjamál. Þegar
hvíthvalur er skotinn eða skutl-
aður, hverfur allur hvíthvalur
samstundis, ekki aðeins næst
hinu skotna dýri, heldur líka sá,
sem er á næsta firði eða hinu
megin við eyju. Þessu fæst eng-
in skýring á, en hvalurinn hverf-
ur með tölu, þó koma stundum
einn eða tveir upp á yfirborðið,
en að því búnu hverfa allir.
Hvíthvalurinn er yfirleitt mjög
gáskafullur. Hann tekur sig á
loft upp úr sjónum, þegar hann
leikur sér. Hann heldur ekki
kyrru fyrir, eins og náhvalur-
inn, og er miklu hraðskreiðari.
Þegar hvíthvalurinn kemur upp
á yfirborðið, dregur hann and-
„ ann einu sinni og stingur sér
svo. Þegar hann er skotinn, verð-
ur að hitta hann í höfuðið, um
leið og hann kemur upp. Þá fer
hann ekki í kaf aftur. En ef
hann er farinn að sveigja niður
á við, heldur hann hraðanum
niður í djúpið og tapast fyrir
fullt og allt.
Náhvalurinn er seinni í svif-
um. Líkt og rostungurinn held-
ur hann kyrru fyrir um stund
og    dregur    andann    nokkrum
sinnum. Þetta gefur Eskimóun-
um tækifæri til að komast aftan
að honum og skutla hann í bak-
ið.  Eins  og kunnugt  er,  hefur
náhvalstarfurinn skögultönn líkt
og       ævintýradýrið      Unicorn.
(hestur að ofan, með ljónshala,
hjartarfætur og eitt horn fram
úr   hausnum).   Skögultönn   ná-
hvalsins er vinstri augntönnin í
efri skolti, sem er framléngd og
stendur fram. I einstaka tilfell-
um   eru   skögultennurnar   tvær,
en   þá   er  hægri  tönnin  alltaf
minna þroskuð. Beinið er brot-
hætt og kemur Eskimóunum ekki
að neinum notum. Skögultennur
úr náhval eru aldrei notaðar til
að brjóta með ís og ekki hefur
heyrzt   um,   að   dýr  hafi   verið
særð   með   þeim.    Náhvalurinn
reynir aldrei að ráðast á belg-
inn, sem festur er við línu skut-
ulsins, og ekki heldur á kajak-
inn, þó hann ætti auðvelt með að
reka gat á hvoru tveggja með
tönninni.    Hann    notar    heldur
ekki tönnina til að brjóta með
ísinn,   þegar    hann   frýs    inni.
Einu   notin,    sem   náhvalurinn
hefur af skögultönninni, virðist
vera þau, að skrapa með henni
botninn til að ná sér í flatfisk,
einkum  Grænlandslúðu,  sem  ér
uppáhaldsfæða hans.  Þetta sést
á því,  að  endi  tannarinnar er
alltaf slitin af því að nuddá í
botninum. Að neðan er tannar-
endinn flattur út, vegna þess að
náhvalurinn syndir á sérstakan
hátt, þegar hann er að ná sér í
flatfisk, sem felur sig í sandin-
um,   þegar   hvalurinn   nálgast.
Vegna þess hve tönnin er brot-
hætt, er endi hennar oft brotinn
af og holrúmið innan í henni ér
opið.  Aðeins  tarfurinn  er  með
skögultönn. Náhvalurinn er kall-
aður   „svartfiskur"  til  aðgrein-
ingar frá hvíthvalnum, enda þó
hann sé ekki raunverulega svart-
ur.  Hann kann að vera það á
bakið, en hliðarnar eru blettótt-
ar og kviðurinn venjulega næst-
um hvítur,  undantekningar eru
til frá þessu.
Náhvalurinn kemur upp til að
anda á sérkennilegan hátt. Állt-
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44