Morgunblaðið - 20.12.1951, Qupperneq 11

Morgunblaðið - 20.12.1951, Qupperneq 11
-T- IJ 1 [ Fimmtudagur 20. des. 1951 MORGUHBLAÐIÐ ÍSLENZKAR GÁTUR ! * Safnað hefur Jén Árnason. Önnur útgáfa 1951. MARGIR MUNU fagna því, að nú hefir verið hafizt handa um útgáfu hins mikla safns þeirra frændanna, Jóns Árnasonar og Ölafs Davíðssonar, er nefnist ís- lenzkar gátur, skemmtanir, viki- vákar og þulur. Hefur þetta bindi, gáturnar, verið lengi ger- samlega ófáanlegt, og faer nú fjöldi manns, sem á síðari bind- in, loks tækifæri til þess að eign- ast safnið allt. Þessi útgáfa er endurprentun fyrri útgáfunnar svo til óbreytt með sama sniði og líku letri, svo að hún stingur á engan hátt í stúf við fyrri út- gáfuna. Má því mætavel binda bindi þetta saman vð hefti fyrri útgáfunnar. Jón Árnason. Við fljótlega athugun virðist mér útgáfa þesi hin vandaðasta og mun ég ekki fjölyrða um hana. Það, sem kom mér til að vekja athygli almennings á þessu riti er aðallega tvennt: Þetta bindi er sjálfstæð bók, sem er eiguleg og nýtur sín, þótt menn eigi ekki hina hluta safnsins. En einkum vildi ég benda á, að gát- urnar hafa verið ákaflega vin- sælar og eru tilvalin bók handa greindum börnum og unglingum. Unglingar hafa mikið yndi af því að glíma við gátur og glæð- ist við það andlegur þroski þeirra, íhygli, ályktunargáfa og málkunnátta, auk þess sem þeir leiðast í töfraheim ævafornrar menningar. Gáturáðningin var fyrr á tímum hin bezta skemmt- un og dægradvöl, enda er gátan eldgömul skáldskapargrein, sem var í miklum metum með forn- þjóðunum, sömuleiðis með flest- öllum frumstæðum kynflokkum, sem nútímamenn hafa komizt í kynni við. Þótt færri eyði nú hugviti sínu en fyrr meir í það að yrkja gát- ur, er gátulistin fjarri því að vera útdauð. Krossgátur og myndagátur skipa enn sess í dálk um dagblaða og vikurita, og ýms- ir mega varla sjá krossgátu, án þess að þeir fari að glíma við hana. Skáld og spekingar nútímans leggja sig raunar sjaldan niður við slíkan „hégóma“ að yrkja gátur og stuðla dulmæli. Þó er þessi gáta almennt eignuð Ein- ari Benediktssyni: Við glaum og sút hef ég gildi tvenn, til gagns menn mig elta, en skaða af hljóta. Til reiða er ég hafður, um hálsa ég rann, til höfuðs ég stíg, en er bundinn til fóta. Sumar gátur eru eldri að efni en getum verði leitt að, og eru til í líkri mynd með flestum þjóðum heims. Frægt dæmi um þetta er hin forngríska Sfinx- gáta, sem Ödipus réð og hlaut &ð launum fyrir konungstign í Þebu: Ungt hefur dýrið fjóra fæíur, fljótt með tvo, þá bezt því lætur, hár þá aldur hallast mætur þöktir á þremur,»ei fást bætur. Séra Ólafur Guðmundsson kvað gátuvísur þrjár um sama efni: „Hvert er það dýr í heimi“. Eru þær prýðilega kveðnar, enda lifa þær enn á margra vörum. Annað dæmi um mjög forna gátu er: „Fuglinn flaug fjaðra- laus‘‘, sem er kunn víða um Ev- rópu og jafnvel austur í Tíbet. Þótt gildi gátna sé aðallega fólgið í hugviti því, sem þær hafa að geyma, bregður fyrir í sumum þeirra látlausri, jafnvel tignarlegri fegurð: Sá ég veg vega, vegur var undir og vegur yfir og vegur á alla vegu. Margir barnasálfræðingar hafa hallast að þeirri kenningu, að þróunarferill mannkynsins end- urspeglist að ýmsu leyti í þróun einstaklingsins, þótt ekki megi í öllum smáatriðum taka þessa tilgátu bókstaflega, styðst hún samt við ýmsar staðreyndir, m. a þær, að list löngu horfinna kynslóða og list frumstæðra manna standa börnum og ungl- ingum að flestu leyti miklu nær en list nútímamanna. Það er ó- hætt að taka hér dýpra í árinni og fullyrða, að fornlist og frum- stæð list falli þeim yfirleitt bet- ur í geð og sé meir við þeirra hæfi en allur obbi þess, sem nú- tímamenn eru að kúldast við að skrifa handa börnum og ungling- um. Eru hér helzt til margir kall- aðir, en of fáir útvaldir. Því miður verður að játa með blygð- un að verulegur hluti svokall- aðra barna- og unglingabóka er atvinnuskriffinska af lakasta tagi. Ég vil því mælast til þess við þá, sem hafa í hyggju að gefa stálpuðu barni eða unglingi bók í jólagjöf, að þeir muni eftir gát- unum hans Jóns Árnasonar. Símon Jóh. Ágústsson. sVl.s. Skjaidbreib til Húnaflóa-, Skagafjarðar- og Eyjafjarðarhafna hinn 27. þ. m. — Tekið ó móti flutningi til hafna milli Ingólfsfjarðar og Haganesvíkur svo og til Ólafsfjarðar og Dalvikur á morgun og laugardag. Farseðlar seldir árdegis hinn 27. þ. m. iVl.s. Herðubreið austur til Reyðarfjarðar hinn 28. þ. m. — Tekið á móti flutaingi á morgun og laugardag. — Farseðlar seldir hinn 27. des. „Hekla“ vestur um land i hringferð hinn 28. þ.m. — Tekið á móti flutningi til áætlunarhafna á morgun og laugar- dag. — Farseðlar seldir hinn 27. þ.m. Áfengisvarnarnefnd Rvíkur. Hrefna Tynes varaskáta- höfðingi skrifar um bókina Ljósáifarnir NÝJASTA bók „Úlfljóts", sem nýlega er komin á markaðinn er barnabókin „Ljósálfarnir". Hún er samin eftir skozkri þjóðsögu og þýdd af Kristmundi Bjarna- syni. Saga þessi er lögð til grund- vallar stárfí Ylfinga og Ljós- álfa yngstu starfshópa skáta- félaganna. Á þessari sögu geta börnin lært, hvernig þau geta komið fram til gagns og ánægju fyrir mömmu og pabba. Ég geri ráð fyrir, að allir foreldrar vilji, að börnin læri það, sem gott er og fagurt og verði til gagns og gleði fyrir foreldra sína og þá, sem þau umgangast. Oft vaknar þá sú spurning: „með hvaða hætti getur það orðið?“ Aðalatriðið er, að barnið geti orðið að góðum og nytsömum þjófélagsþegn. Annað atriðið, sem engu síður verður að hugsa rækilega um, er með hvaða hætti það geti orðið. Það er ekki nóg að ákveða að svona á þetta að vera. Það verður jafnframt að finna ráðið til bóta. Foreldrar eiga 2 svarna óvini á vegi barnsins, sem ekki er alltaf hægt að vara sig á í fljótu bragði. Það eru lélegar kvikmyndir og lélegar bækur. Margir góðir menn og málefni hafa reynt að vinna á móti þessu, bæði beint og óbeint. Margar góðar barna- bækur koma árlega á bókamark- aðinn og menn vona, að góðu bækurnar verði teknar fram yfir þær vondu. „Ljósálfarnir" er falleg saga og hlýtur að vekja umhugsun þeirra barna, sem lesa hana, hvort þau geti ekki líka orðið til gagns og gleði alveg eins og Tumi og María. Þau voru löt og baldin eins og títt er um börn, eða svona eins og gerist og gengur. Þau lærðu að finna gleðina í því að gera aðra glaða „gera á hverjum degi eitthvað öðrum til gleði og hjálpar“ eins og stendur í Ljós- álfa heitinu. Bókin byrjar á orðunUm „Byrði er að börnunum“ en endar á „mikil blessun er að börnunum“. Innihald bókarinnar er sagan — þróunin — þar á milli. Ég ætla ekki að fara frekar út í efni bók- arinnar, en aðeins að benda for- eldrum á að þarna er bók, sem vissulega er til hjálpar við uþp- eldi barnsins. Þarna er verkefni, sem hvaða —10 ára barn getur ráðið við, að athugandi væri líka, hvort hinir eldri allt fram á efri ár, gætu ekki sótt þangað hug- myndir til framkvæmda í sínu eigin daglega lífa. — Alltaf minnst eitt góðverk á dag, smátt eða stórt allt eftir atvikum og aðstæðum. — Fullorðna fólkið er stundum skrítið. Það heldur, að það þurfi að fara eitthvað langt eða standa í stórræðum til þess að öðlast hamingjuna. Svo er hún rétt við dyrnar og að mestu leyti fólgin í framkomu okkar hvort við annað í daglegu lífi — í hugs unum okkar, orðum og gjörðum og réttu viðhorfi til lífsins. Ég held, að við þyrftum öll að lesa þessa litlu barnabók „Ljósálfarn- ir“. Hrefna Tynes. Bók með 52 húsa- teikningum NÝLEGA ER komin á markað- inn athyglisverð bók og nýstár- leg. Er það rit með 52 grunn- teikningum og útlitsmyndum af smáhúsum. Haraldur Jónsson byggingarmeistari gefur bók- ina út. Húsagerðirnar eru flestar arr»erískar ,en nokkrar frá Ev- rópulöndum, m. a. Spáni. Er fróðlegt fyrir fólk, sem hefir í hyggju að koma sér upp húsum, að eignast þessa bók. Sannleik- urinn er sá, að morg þeirra smá- húsa, sem nú eru reist hér, eru ekki falleg, en Haraldur heldur því fram, að oft þurfi ekki að vera dýrara að byggja fallega. Athugasemd formanns Þróttar í MORGUNBLAÐINU 9. þ. m. birtist athugasemd við ummæli mín í Mbl. 30. nóv. í athugasemd- inni tekur greinarhöfundur upp talsverða þykkju í minn garð og Þróttar, fyrir að ég skyldi láta þau orð falla, að við (Þróttur) ækjum ýmis konar flutningi fyrir sama gjald og sendibílastöðvarn- ar taka. Telur greinarhöfundur þetta villandi og vitnar í gjald- skrá sendibílastöðvanna því til sönnunar. Vissulega ætti sendiferðabíll- inn að geta verið mjög mikið ó- dýrari í leigu en vörubíllinn, ef gerður væri samanburður á reksturskostnaði vörubíls og sendiferðabíls. Má í því sambandi taka til dæmis, að hjólbarðar ásamt slöngum undir meðal sendi ferðabíl munu nú kosta um kr. 3.146.40 (4 dekk 650x16), — en undir vörubílinn kr. 12.739.00 (4 dekk 825x20 og 2 dekk 750 X 20). Mismunur á kostnaði við kaup á hjólbörðum undir bílana, er því kr. 9.592,60. Og mismunur á flestum rekstursvörum til bíl- anna mun vera í svipuðu hlut- falli, svo að auðsætt er, hvor raunverulega ætti að geta ekið fyrir lægra verð. En er það þá í raun og veru svo, að sendiferðabílarnir séu ó- dýrari? Tökum til dæmis tíma- vinnutaxtana eins og þeir hafa verið að undanförnu hjá Vöru- bílast. Þrótti og sendibílastöðv- 'unum. Tímavinnutaxti fyrir vörubíla, hversu stórir sem þeir eru, hef- ur verið kr. 42,10 um klukku- tímann fari hlassþunginn ekki fram úr 214 tonni, og hlutfalls- lega sama fyrir brot úr tíma. Hjá sendibílastöðvunum er tímavinnutaxtinn kr. 36.00 á klst. og að auki kr. 6.00 í svokallað startgjald, eða samtals kr. 42.00 um tímann. Að vísu segir grein- arhöfundur að startgjaldið sé að- eins reiknað með í fyrsta klukku- tímanum, en þegar það er athug- að að meginhlutinn af þeirri vinnu, sem við í daglegu tali köllum bæjarsnatt, eru smátúrar, sem standa yfir í 15 mínútur til klukkutíma, þá er auðsætt að mikið af vinnutíma sendibílanna verður á 42 krónu gjaldinu. Greinarhöfundur reynir að gera mikið úr því, að með start- gjaldinu sé sett fast verð á ferð- irnar að og frá vinnustað, hversu langan tíma sem þær taki! Vissu- lega lítur þetta vel út á pappírn- um, — en það fara tvenns konar sögur af framkvæmdinni. Þróttur hefur um langt skeið reynt að fylgjast með verðlagi sendiferðabílanna á skyndiferð- um þeirra frá ýmsum stöðum hér í bænum í úthverfi bæjarins. Þessar athuganir hafa leitt í ljós að Þróttur þolir þar vel saman- burð. Það er ekki nóg að bera ein- vörðungu saman timavinnutaxta vörubíia og sendiferðabíla, ef fá á út hvað aksturinn raunveru- lega kostar. Þar kemur fleira til greina, svo sem vélsturtur, sem ekki eru fyrir hendi á sendiferða- bílum, en sem í mörgum tilíell- um spara mjög tíma og vinnu, — svo og notagildi bílanna að öðru leyti. Tökum dæmi: Ef flytja ætti 2 tonn af vörum hér innanbæjar og tekið væri til að aksturinn á ákvörðunarstað tæki V\ úr klst., eða Vi klst. fram og til baka, þá tæki það %-tonns sendiferðabíl 2 klukkustundir að flytja þessar vörur, og myndi hann samkvæmt gjaldskrá sendibílastöðvarinnar taka fyrir þennan flutning kr. 72.00 -)- 6.00 í startgjald, alls kr. 78.00, eða sem svarar kr. 39.00. á hvert tonn. Fyrir þennan sama flutning mundi vörubíll taka kr. 21,29 + 7.00, ef losuharstaðurinn væri ca. 10 mínútna leið frá vörubílastöð- inni, eða alls kr. 28,29. — Þessi flutningur með vörubíl myndi því aðeins kosta kr. 14.15 á hvert ‘tonn, á móti kr. 39,00 á hvert tonn hjá V2-tonns sendiferðabíl. Jafnvel þótt sendiferðabíllínn tæki allt að 1 tonni, mundi þessi flutningur með honum samt kosta kr. 21.00 á hvert tonn eða % meira en með vörubilnum. — Væri um meira magn af vörum að ræða, yrði samanburðutinn auðv.tað enn óhagstæðari fyrir sendiferðabílana. Ennfremur má á það benda, að vörubíllinn rúmar að sjálf- sögðu mjög mikið meira en sendi» ferðabíllinn, og er því mun hent- ugri til flutninga á léttum en fyrirferðarmiklum varningi. — Flestir vörubílapallar eru um 9 fermetrar að stærð, en vörupall- ur meðal sendiferðabíls mun ekki vera mikið yfir 4 fermetra, svo að mismunurinn er auðsær. í fyrrnefndri athugasemd rej-ft- ir greinarhöfundur að læða því inn hjá fólki, að vörubílstjórar fáist ekki til að vinna með vögn- um sínum nema fyrir fulla auka- greiðslu. Það er rangt. Vörubíl- stjórar eru skuldbúndnir til sam- kvæmt samþykktum Verkam.fél. Dagsbrúnar, að grípa ekki inn £ þá vinnu, sem tilheyrir verka- mönnum, svo sem við afgreiðslu skipa, við vegagerðir o. fl. Hins vegar hafa vörubílstjórar alla tíð unnið óátalið við bíla sína bæði við lestun og losun á smátúra-varningi, svo sem bú- slóðum, vörum frá skipaafgreiðsl unum og timbri og öðru til bygg- inga o. fl., en ekki tekiS neina aukaþóknun fyrir það. Þegar viðskiptamenn Þróttar fara þess á leit að vörubilstjóri vinni umfram það sem að fram- an greinir, þá er því ekki neitað, en þeim góðfúslega bent á, að það sé ódýrara fyrir þá að fá sér verkamann fyrir kr. 13.31 um tímann en láta bílstjórann vinna það, jafnvel þó hann taki ekki nema kr. 36.00 um klukkutímann. Þá vitnar greinarhöfundur í að sendiferðabílstjórar séu oft send- ir einir í túr, og vill sjáanlega láta líta svo út, að slíkt geri Þróttar-bílstjórar ekki, en það er tilhæfulaus blekking. Óski við- skiptamaður eftir, að Þróttarbíl- stjóri annist flutninginn fyrir sig, þá er það undantekningarlaust gert. Greinarhöfundur bendir rétti- lega á þann kost sendibílanna að hafa lokað boddí, en í því sam- bandi tel ég rétt að benda á að Þróttar-bílar hafa, ef þess er óskað, yfirbreiðslu til að setja yfir þann varning, sem fluttur er, og er þá alveg hægt að tryggja að flutningurinn verði ekki fyrir skemmdum. í þeim samanburði, sem ég hef gert á rekstrarkostnaði og notagildi sendiferðabíla og vöru- bíla, hef ég miðað við það, sem venjulegast er kallað sendiferða- bíll, en það eru %—1 tonns vagn- ar og svo algengustu stærðina af vörubílum, 3—314 tonns vagna. Rétt er þó að geta þess að á sendibílastöðvunum munu vera nokkrir vagnar, sem gerðir hafa verið upp úr gömlum vörubílum og byggt á þá skýli, og þeir síðan notaðir sem sendiferðabílar. —■ Þessir bílar eru að sjálfsögðu dýr- ari í rekstri en venjulegir sendi- ferðabílar og hafa líka meira burðarmagn. En þetta tel ég und- antekningar á sama hátt og stærstu vörubílana hjá Þrótti, sem eru allt upp í 5—6 tonn. En þó að farið væri út í samanburð á stærstu bílum senáibílastöðv- anna og stærstu bílum Þróitar hvað snertir reksturskostnað og notagildi, þá yrði sá samanburð- ur sízt hagstæðari en sá fyrri fyrir sendibílana. Að þessu öllu athuguðu tel ég mig ekki hafa hallað á sendi- bílana þegar ég gat þess að við ækjum fyrir sama gjald og þeir. Þvert á móti munu Þróttar- bílar í mörgum tilfellum aka fyr- ir raunverulega miklu lægra verð og margt bendir til að þeir sem á fíutningi þurfa að halda, hafi komizt að sömu niðurstöðu. Til dæmis er Þrótti kunnugt Framh. á bls. 12. t

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.