Morgunblaðið - 13.11.1977, Qupperneq 7

Morgunblaðið - 13.11.1977, Qupperneq 7
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 13. NÓVEMBER 1977 51 Hákarlarnir... hafa jafnvel ráðist á menn í hnédjúpu vatni 99 við baðstrendurnar) IHAFIÐ, BLAA HAFIÐ ATVINNUSJÚKOÓMAR hann á mig aftur og beit um ann- an fótlegg minn. Mér þótti sýnt, að ég ætti aðeins fáein andartök eftir. En þá vildi það mér til lífs, að hákarlinn missti skyndilega áhugann á mér og sleppti mér en sneri sér að brimbrettinu og tók að hakka það f sig sem óður væri. Á meðan tókst mér að busla upp f fjöru, enda átti ég ekki nema nokkra metra ófarna". Philip slapp með f jögur djúp tannför á læri og blóðrisa bakið eftir,skráp- inn. En því miður eru ekki allir svo heppnir, eins og áður sagði. Um svipað leyti og Philip lenti f há- karlinum og slapp nauðuglega fór annar maður Georg Walter að nafni, í sjóinn við Sólskinsströnd- ina í Queensland einum 1500 kfló- metrum norðar. Hann var í fylgd með nokkrum kunningjum sfn- um. Kunningjarnir urðu eftir í f jörunni, en Georg fór út í. Hann hafði með sér vindsæng og þegar hann var kominn svo sem 15—20 metra út lagðist hann á sængina og lét reka. Allt I einu kom hákarl úr kafinu, réðist á hann og dró hann út af vindsænginni. Kunn- ingjar hans höfðu fylgzt með hon- um, en fengu ekkert að gert, því að allt gerðist í einni svipan. „Georg var að reyna að krafla sig aftur upp á vindsængina", segja þeir. „En þá rak hann allt f einu upp öskur — og var horfinn í næstu andrá“. Lík hans rak á fjöru fimm dögum sfðar, allt rifið og bitið. Hákarlarnir eru svo ágengir, að þeir hafa jafnvel ráðizt á menn í hnédjúpu vatni og eitt dæmi er þess, að hákarl réðist á mann, er sat frammi f stefni á litlum báti. Ekki er betra að lenda f sjónum lengra undan ströndum. I fyrra vor vildi það til að stórt farþega- skip sigldi niður litla seglskútu nokkuð undan strönd Ástralíu. Þrír menn voru á skútunni. Voru þeir f sjónum Iengi dags og héldu sér f kassa, sem hafði flotið uppi. Þegar leið á daginn urðu þeir þess varir, að hákarla var farið að drffa að. Sá eini þremenning- anna, sem eftir lifir og bjargaðist naumlega, segir svo frá: „Þeir komu í torfum. Sjórinn moraði af þeim. Þeir, sem fyrst komu að voru litlir. Þeir færðu sig æ nær okkur og loks fóru þeir að narta í okkur og toga. Við reyndum hvað við gátum að sparka þeim burt. En þá komu tveir stórir aðvffandi og réðust umsvifalaust á okkur. Ánnar beit f þann félaga minn, sem var nær mér. Ég reyndi að sparka f hákarlinn, en lield, að hann hafi ekki fundið fyrir því. Ég þreif til félaga míns og reyndi að halda f hann, en það þýddi ekkert; hákarlinn dró hann nið- ur. 1 sama biii og hann sleppti og dróst niður sagði hann. „Hann er búinn að ná taki á mér aftur. Þá er komið að þvf. Verið þið sælir, strákar ...“ og svo var hann horf- inn. Stuttu sfðar var hinn félagi minn dreginn niður ...“ Yfirvöld hafa að sjálfsögðu reynt ýmislegt til varnar við há- körlum. Til að mynda hafa yfir- völd f Queensland látið sprengja langar netagirðingar úti fyrir helztu baðströndum. Var þetta fyrst gert fyrir 15 árum og hafa einir 20 þúsund hákarlar komið f netin. Til vara er duflum lagt við stjóra, nokkru fyrir innan neta- girðingarnar, og f þeim hákarla- sóknir beittar kjöti. Þrátt fyrir þetta sleppa alltaf einhverjir inn fyrir. Og það er ekki hægt að strengja net umhverfis alla Ástralfu. AÐ öðru leyti verður hver að reyna að gæta sín. Hákarlafróðir menn segja það áríðandi að mað- ur hreyfi sig eins Iftið f vatninu og hann kemst af með, ef hann sér hákarl nálgast. Hákarlinn sér ekki langt frá sér, en hann er afar næmur á bylgjur af hreyfingum og rennur á hreyfingarnar. Það mundi nu Ifklega reynast mörg- um fullerfitt að halda ró sinni ef þeir flytu allt í einu augliti til auglitis við hákarl. En það getur gert gæfumun hvort maður ræður við sig eða ekki; hann sleppur kannski ekki með heilli há — en það getur skipt því hvort hann missir löppina eða Iffið ... — PETER DEELEY. . skæruliða, Þjóðfrelsisfylkingin, hafa hert sóknina mjög upp á síðkastið og hefur þeim lánazt að gera stjórninni talsverðar skráveifur. Somoza forseti -er maður veill fyrir hjarta og fékk þungt áfall fyrir nokkrum mánuðum. Hefur hann verið til lækninga i Bandarikjunum und- anfarið og er nýkominn heim aftur, en heilsan svo lök, að hann hefur nærri ekkert getað skipt sér af stjórn landsins, og er ekki að vita hvort hann verður nokkurn tima maður til þess aftur. Hafa skæruliðar notfært sér þetta vel. Þjóðfrelsisfylkingin hóf nýja sókn fyrir nokkrum vikum. Þá réðst hún samtimis á tvo bæi, Dilipito á Iandamærum Nicaragua og Honduras, og San Carlos á landamærunum við Costa Rica. Nokkrum dögum síðar gerðist fylkingin svo frökk, að hún réðst á búðir stjórnarhersins tæpum 25 kílómetrum utan við höfuðborgina, Managua. Mun það hafa verið ætlun skæruliða að SOMOZÁ: Valtur f sessi, veill fyr- ir hjarta. stofna til glundroða í landinu svo, að þeim gæfist færi að lýsa yfir myndun bráðabirgðastjórnar. Heldur er talið ólíklegt, að þeir séu orðnir svo öflugir, að þeir ráði við stjórnarherinn enn sem komið er, og geti myndað byltingar- stjórn. Enda tókst þeim það ekki í þetta sinn. En hitt fer ekki á milli mála, að traust manna, erlendis og innanlands, á stjórninni hefur beðið mikinn hnekki i sókn skæruliða, og hún er orðin völt i sessi. Somozaættin hefur orðið fyrir mörgum og þungum áföllum á undanförnum árum. Fyrst er að minnast jarðskjálftans árið 1972. Þá varð gifurlegt tjón og sér i lagi í höfuðborginni. Hún lagðist nærri því i rústir. Erlend ríki komu þá til hjálpar og sendu miklar birgðir nauðsynja til Nicaragua. En þær fóru þannig, að stjórnarherinn rændi þeim mestöllum! Varð þetta stjórninni til mikils álitshnekkis erlendis. En heimamerin þóttust illa svikn- Framhald á bls. 63 JEAN CLAUDE: Barsmlðar. sjúk- dómar, umhirSuleysi meðferð í fyrrnefndu fangelsi — sum- ir af barsmiðum en aðrir af sjúkdóm- um og umhirðuleysi. Að sögn útlaganna er föngum troð- ið saman í allt of litla klefa og veikjast alltaf margir, af lungnabólgu t d , en læknishjálp fæst engin; fangarnir eru bara látnir deyja drottni sínum Hafa þeir sennilega ástæðu til þess að öfunda hina sem barðir eru til dauða Útlagarnir hafa tekið saman skýrslu um ófremdarástandið á Haiti og hyggjast leggja hana fyrir heimskirkju- ráðið og fleiri fjölþjóðlegar stofnanir og samtök Á þingi Amnesty Inter- national. sem haldið var i Paris fyrir stuttu, var Haitistjórn sakfelld fyrir mannréttindabrot sin gömul og ný í samþykkt þingsins um þetta segir, að föngum, sem komizt hafi frá Haiti beri öllum saman um það, að pyntingar og morð séu daglegir viðburðir i fangels- um þar. Haitistjórn sé einnig orðin sönn að lygum um fjölda þeirra. sem sitji i fangelsi fyrir skoðanir sinar Stjórnin lét 104 fanga lausa fyrir mánuði í tilefni 20 ára stjórnaraf- mælis Duvalierfeðga Var þá lýst yfir því, að engir stjórnarandstæðingar væru eftir i fangelsi Paul Magloire, fyrrverandi Haitiforseti. sem lengi hefur verið i útlegð kallaði lausn fang- anna hins vegar skrípaleik Bæði hann og aðrir útlagar frá Haiti telja. að einir 300 stjórnarandstæðingar séu enn i haldi — og þó liklega nokkru fleiri En þauk þess er vist, að mörg þúsund manns hafa horfið með dularfullum hætti i stjórnartið Duvalierfeðga Einkalögregla feðganna tók þetta fólk til yfirheyrslu einhverra hluta vegna — og hefur ekki spurzt til þess upp frá þvi Þar sem krabbinn liggur í loftinu ÞAÐ er komió i ljós, að fólki, sem býr nálægt olíuhreinsunarstöðv- um er langtum hættara en öðrum við krabbameinum. Visindamenn í Krabbameinsrannsóknastöðinni í Maryland í Bandaríkjunum upgötvuðu þetta í víðtækum rannsóknum, sem hafnar voru til þess að hafa uppi á krabbavöldum í umhverfi manna. En það er nú norðið viðurkennt, að mönnum stafi mest krabbameinshætta af umhverfi sinu. Það var vitað fyrir, að þeim, sem búa nærri kopar-, blý- eða sinkbræðslum er mun hættara en öðrum við lungnakrabba. Enn fremur að blöðú-, lifrar- og lungnakrabbi er óvenju algengur í grennd við efnaverksmiðjur. Og nú liggja oliuhreinsunarstöðvar sem sé undir rökstuddum grun. Visindamenn Krabbameins- rannsóknastofnunarinnar báru saman krabbameinstíðni i þeim 39 sýslum i Bandaríkjunum, þar sem oliuhreinsunarstöðvar eru langflestar saman komnar, og' i 117 sýslum öðrum þar, sem engar hreinsunarstöðvar eru. Kom þá á daginn, að dauðsföll af völdum krabbameina voru miklu tiðari i hinum 39 sýslum en annars staðar. Mest var mannfallið meðal hvítra karlmanna. En starfsmenn olíuhreinsunarstöðva eru karl- menn upp til hópa, og flestallir hvítir. Krabbameinin voru ýmissar tegundar, en langmest bar á lungnakrabba, húðkrabba — og nefkrabba, sem er annars mjög sjaldgæfur sjúkdómur. Mjög margir þeirra, sem létust af völdum þessara krabbameina höfðu starfað við olíuhreinsunar- stöðvar — og bjuggu líka nærri þeim. En visindamenn grunar þó, að hér sé ekki aðeins um að ræða atvinnusjúkdóma verkamanna i oliuiðnaði, heldur fái margir aðrir krabbamein af ýmiss konar mengun frá hreinsunarstöðvun- um. Krabbamein eru mannskæðast- ir sjúkdómar á vesturlöndum að hjartasjúkdómum fráteknum. Samt er sáralítið vitað um orsakir fiestra þeirra. Það er almennt talið, að 60—90% krabba stafi af mengun, ýmsum fæðutegundum, tóbaki og öðru „utanaðkomandi". En öllu meira er ekki vitað enn, sem komið er. Það ætlar að vefj- ast fyrir vísindamönnum að komast sð raunverulegum, bein- um orsökum krabba. — GEOFFREY LEAN. REYKINGAR Brellan sem brást Snemma á þessu ári hugðust tveir brezkir tóbaksf ramleiðendur græSa á baráttunni gegn reykinga- bölinu og sendu á markað sigarettur meS gervitóbaki. Áttu þær að vera alveg jafngóðar og venjulegar siga- rettur — en meinlausar að auki. Var farin mikil auglýsingaherferS fyrir þeim og öllum landslýS gert kunnugt. aS hann gæti nú haldiS áfram aS reykja án þess aS óttast lengur um heilsu sina og lifiS. Þótt- ust framleiðendurnir sjá i hendi sér. að mikill hluti reykingamanna mundi gina við þessu og hugSu gott til glóðarinnar. En þeim hefur ekki orðið að von sinni. Svo virðist, að Bretum þyki ekkert varið i reykingar nema þeim fylgi lifshætta. Nýjar verksmiSjur höfðu verið reistar til þess að fram- leiSa gervisigaretturnar og búiS að kaupa lóðir undir fleiri verksmiðjur. þvi aS vist þótti. að framleiðslan stórykist meS hverju árinu. En það verSur ekki byggt á þeim lóSum á næstunni. ÞaS er búiS að segja upp helmingi starfsliSsins i verksmiSjun- um. Auk þess mun annaS tóbaks- fyrirtækið. Imperial Tobacco. verða að eySilegga 100 milljónir gervi sigarettna vegna þess, að þær seld- ust ekki og þola illa geymslu. . . VerSur þetta fyrirtækinu dýrt: 450 þúsund pund (u.þ.b. 175 millj. kr.) fara þar i súginn. Tóbaksframleiðendur reyna þó að bera sig vel. þrátt fyrir þessi áföll. Segja þeir, að sala gervisigarettna nemi nú 2—2'/2% af allri sigarettu- sölu i Bretlandi. En þaS er langtum minna en þeir ætluSu i upphafi. Baráttumenn gegn reykingum fagna þvi mjög. þótt undarlegt megi virSast, að gervisigaretturnar selj- ast svo dræmt. Þeir halda þvi nefni- lega fram. að gervisigaretturnar séu ekki siður hættulegar en hinar. og HeilbrigSisráS er lika þeirrar skoS- unar. Einn málsvari Baráttuhreyf- ingar gegn reykingum komst svo að orði, að allar sigarettureykingar væru hægt sjálfsmorS og skipti ekki máli hvort menn reyktu gervitóbak eSa náttúrulegt tóbak. .,ÞaS kann aS vera einhver örlitill munur á þvi ", sagði hann. „En hann er þá svipaður og munurinn á þvi að kasta sér út af 36. eða 39 hæð i skýjakljúfi. Hvort tveggja er jafn- öruggt!" — NIGEL HAWKES

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.