Morgunblaðið - 02.06.1984, Síða 14

Morgunblaðið - 02.06.1984, Síða 14
14 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 2. JÚNt 1984 „Þeir hlógu þegar ég settist vid teikniborðið. teikning eftir Arnie Levin. Skop- Krá sýningunni í Franklin Furnace: átumynd eftir Ingólf Arnarson og Helga Þ. Friðjónsson. eftir Hallberg Hallmundsfion Skoplist Frá pop-list er i rauninni ekki langt stðkk yfir í skopteikningar (cartoons), og þótt ég sé lítt hrif- inn af pop-listinni hef ég alltaf haft áhuga á skopteiknun, ekki einungis sem kitlanda hláturtaug- anna, heldur einnig sem anga myndlistar með augljósu þjóðfé- lagslegu ívafi. Ég lét því ekki lengi á mér standa, þegar opnuð var hér seinni part vetrar sýning á meira en 200 skopteikningum eftir eina fimmtíu viðurkennda iðkendur listarinnar. Þetta var í stuttu máli einhver hlægilegasta sýning — í bókstaflegri merkingu — sem ég hef augum litið. Þó eru auðvitað margar þær athugasemdir sem skopteiknarar gera, bæði í máli og myndum, í hæsta lagi alvarlegs eðlis. Hér mátti sjá sömu leikni í meðferð lína, sama æfða hand- bragðið og hjá Roy Lichtenstein, en þeir listamenn sem hér sýndu léku líka á strengi í brjósti og vit- und áhorfandans: hann sá að þarna lá að baki bæði skynsemi og tilfinningar, ekki aðeins köld at- hugun og skráning. Ein lítil skop- teikning án texta getur verið á við marga langhunda dálkahöfunda, og oft hittir hún betur í mark. Berserksgangur Með því að skrumskæla og ýkja veruleikann ofurlítið fá skopteikn- arar okkur til að hlægja að sjálf- um okkur. Þeir benda okkur á heimsku okkar og breyskleika, sem glöggt hillir uppi í fyndinni meðferð þeirra. En margir aðrir listamenn skrumskæla veruleik- ann af öðrum orsökum, með öðr- um hætti, og kannski líka af dýpri þörf. Einn slíkur er ameríski mál- arinn Willem de Kooning, sem ásamt Mark Rothko og Jackson Pollok er einna frægastur þeirra annars ólíku listamanna sem venjulega eru taldir til abstrakt expressjónista. De Kooning stend- ur nú á áttræðu, og fyrr á árinu hafði Whitney-safnið hér í borg mikla yfirlitssýningu á verkum hans. Þótt ég sé ekki í hópi að- dáenda de Koonings (fremur en Rothko eða Pollocks), þá sé ég ekki eftir að hafa sótt sýninguna. Hún var í það minnsta afar fróðleg, því að þarna mátti sjá þróunarferil hans frá natúralistísku tímabili í upphafi, þegar hann málaði þó jafnframt abstrakt myndir, gegn- um miðbil ævinnar, augsýnilega skeið mikilla innri átaka, til seinni ára sem einkennast af bjartri rómsemi og að því er virðist sátt við tilveruna. De Kooning er einna best þekkt- ur fyrir röð af konumyndum, hver annarri ljótari, sem hann málaði á sjötta áratugnum. Sumir hafa kallað þær meiriháttar nýjung í fígúratívu málverki, sem sýni mikla einbeitingu og kraft. Og satt er það; kraftinn vantar ekki. En að því er ég fæ best séð er það kraft- ur æðis, sálrænn berserksgangur, hamremma. „Hamast þú nú að syni þínum," kvað Brák kerling forðum, þegar æði rann á Skalla- Grím og sýnt var að hann mundi granda Agli syni sínum, þá tólf vetra. Eitthvað svipað kom mér í hug þegar ég skoðaði konumyndir de Koonings. Það er erfitt að verj- ast þeirri hugsun að sjúklegt kvenhatur eða annars konar rösk- un á geðsmunum liggi að baki þeim, þótt ýmsir listfræðingar þvertaki fyrir slíka túlkun. En hvað setja sálfræðingar? Truflun á kynlífi eða hormónastarfsemi getur komið fram í hinum ótrúleg- ustu myndum. íhygli og skipuleg hugsun Mér líkar betur sá kraftur, sem felst í yfirvegaðri rósemi málara eins og Louísu Matthíasdóttur, ís- lensku listakonunnar sem um ára- tuga skeið hefur átt heima hér í New York. Málverk hennar frá ís- landi, sem hún hafði nýlega sýn- ingu á, eru mestmegnis lands- lagsmyndir, margar með kindum og hestum, en einnig voru þar götumyndir frá Reykjavík, nokkr- ar kyrrlífsmyndir, og tvær sjálfs- myndir. Málverk Louísu vitna um íhygli og skipulega hugsun. Hér eru eng- in trylit pensilför þvers og kruss, Málverk eftir Louisu Matthíasdóttur. heldur sama stilling og hún sýnir sjálf í öllu dagfari. í myndum hennar hefur öllum hégóma verið ýtt til hliðar; þar eigast við einföld form, stórir fletir og sterkir litir. Blá og moldbrún fjöll mynda bakgrunn fyrir hvanngræna bala, lagsíðar ær eða nýrúnar, og stöku hús. Það er sterkur norrænn blær yfir þessum myndum; maður finn- ur svalann í loftinu og kyrrðina sem í mesta lagi mundi rofin af fjárjarmi eða kvaki í fugli. En þrátt fyrir strangan svip, stafa myndir Louísu hlýju sem gerir þær manneskjulegar og aðgengi- legar. Það er yfir þeim hljóðlát reisn þess sem veit hver hann er, hlédrægni samfara sjálfstrausti. Kyrralífsmyndir hennar eru ná- kvæmlega það sem í orðinu felst: kyrrar, en þó fullar af lífi. Og gagnstætt því sem gagnrýnandi The New York Times sagði um götu- og sjálfsmyndir Louísu, að í þeim ætti hún í „nokkrum erfið- leikum", þá fæ ég ekki betur séð en þær séu bráðvel heppnaðar og önnur sjálfsmyndin (í peysu) beinlínis frábær. Að svo miklu leyti sem ég þekki til, sýnist mér hún ná að innsta kjarna mann- eskjunnar Louísu Matthíasdóttur. Er hægt að fara fram á meira? Fjöldasýning unga fólksins En Louísa er ekki eini íslend- ingurinn sem sýnt hefur í höfuð- borg heimslistarinnar að undan- förnu. Um skeið voru hér í gangi hvorki meira né minna en þrjár íslenskar sýningar í einu. Þetta byrjaði með því að sett var upp í litlu galleríi neðantil í borginni sýning á grafík og teikn- ingum fjölda ungra listamanna — um fimmtíu, eftir því sem mér telst til — undir umsjón Ingólfs Arnarssonar. Ég er að vísu ekki alveg viss hversu ungt fólk þetta er, en ræð það bæði af verkum þess og því, að ég hef varla heyrt neins af því getið — að undan- skildum þeim Magnúsi Pálsssyni og Jóni Gunnari Árnasyni, sem varla geta talist bráðungir nema í anda. Þarna er til tínd list þessa unga fólks á bókum og blöðungum, mörgum prentuðum í Þýskalandi; yfirleitt virðist margt þeirra hafa tengsl við þýska og hollenska list, þótt sumir séu væntanlega mennt- aðir hér vestra. Talsvert er einnig af lesmáli á þessum bókum, og er það flestum þeirra sameiginlegt — að undanskildum slíkum göml- um kunningjum, sem Grjótkverum Kjarvals, Fljúgandi fiskisögu Nínu Tryggvadóttur, og Dimmalimm Muggs Thorsteinssonar — að vera annaðhvort á ensku (stundum bjagaðri) eða þýsku. Það mundi standa í mér að kenna þessa list við einhverja ákveðna stefnu. Kannski mætti helst flokka hana undir einhvers konar súrrealist- ískan dada fútúrisma — ef flokk- unar er þörf. Talsvert er um póli- tíska eða boðunarlist, og margt af þessu er nokkuð glúrið, smellið, fyndið eða sniðugt. Þar að auki fljóta með nokkur verk sem helst mætti kalla klæmna brandara. Sem sagt, það er gaman að sumu þessu, og auðsætt er að margt þessa fólks hefur listagáfu og tals- verða leikni, en fremur held ég flest af því sem í Franklin Furn- ace er að sjá — en svo er gallerfið nefnt — sé grunnt. Því miður átti ég þess ekki kost að vera viðstadd- ur upptroðslu Kristins Harðarson- Ruslið við bók- hlöðuna fjarlægt „ÞAÐ er verið að hreinsa við bókhlöðuna og það er fyrir talsvert löngu síðan sem ákveðnir aðilar voru beðnir um að fjarlægja það fyrir okkur og hafa þeir nú hafist handa við það verk,“ sagði Finn- bogi Guðmundsson, landsbóka- vörður, er hann var spurður vegna fyrirspurnar í Velvakanda hvort ekki stæði til að fjarlægja ruslið við nýju þjóðarbókhlöðuna. „Það stóð til að hreinsa þetta rusl af lóðinni fyrir jól en við misstum það undir snjó og urð- um því að bíða með að hreinsa það. Síðan stóð til að hreinsa þetta í vor, þegar snjóa leysti, en það dróst og nú er verið að vinna að því fjarlægja það. Það er skiljanlegt að fólki finnist ljótt að sjá rusl þarna í kring og eins getur stafað hætta af því. Nú hefur hins vegar verið hafist handa við að kippa þessu í liðinn eins og til stóð að gera fyrir löngu og er það fyrir mestu," sagði landsbókavörður að lokum. ar við opnun sýningarinnar — var þá ekki í borginni — og eins missti ég af leiksýningu Magnúsar Páls- sonar síðar, hreinlega af því að ég vissi ekki af henni fyrr en eftir á. Hvort tveggja þótti mér miður. Tilbrigði í grafík Þriðja íslenska sýningin var einnig samsýning en hópurinn all- miklu minni, aðeins fimm manns. Hér var um að ræða grafíkverk eftir Björgu Þorsteinsdóttur, Eddu Jónsdóttur, Ragnheiði Jónsdóttur, Valgerði Bergsdóttur og Jón Reykdal — alls um fjörutíu myndir. Sýningin fór fram fyrir tilstilli Ameríska Norðurlandafé- lagsins (American-Scandinavian Society) sem áður var angi Amer- ísku Norðurlandastofnunarinnar (American-Scandinavian Found- ation) en klofnaði frá henni fyrir skömmu, að því er virðist vegna skammsýni og óbilgirni núverandi forystu stofnunarinnar. Ef ég man rétt var flest þetta listafólk með á sýningu sem stofn- unin hélt fyrir rúmu ári, og því hefur í engu farið aftur. Mér hefur líkað vel við verk Ragnheiðar allt frá því er ég sá fyrst myndir henn- ar af óléttukjólunum hér um árið. Hún sýndi nú röð mynda sem hafa bókaropnu að sameiginlegu þema. Sama máli gegndi um myndir hinna kvennanna á sýningunni; þær voru allar tilbrigði um eitt grundvallarþema: „Snertifletir" Bjargar, „Hringhreyfingar" Eddu, og „Heild úr hlutum", eins og mig minnir að myndir Valgerðar hafi nefnst. Þetta síðasta er í rauninni það sem felst í einkunnarorðum Bandaríkjanna, e pluribus unum, en ekki vit ég hvort hugmyndin var þangað sótt. Valgerður tók líka „hlutina“ út úr „heildinni" og sýndi þá sem sérstæð verk, „Fyrsti dagur", „Annar dagur" o.s.frv., og þótti mér það búkonulega gert. Myndir Jóns Reykdal voru að vissu leyti einnig tilbrigði; þær fjölluðu um árstíðirnar, stein- prentaðar landslagsmyndir, mjög þokkalegar, og einu litmyndirnar sem sýndar voru. ívar Guð- mundsson aðalræðismaður og kona hans, Barbara, voru gest- gjafar við opnun sýningarinnar. Þegar þetta gerist á prenti, mun skáldsaga Agnars Þórðarsonar, Hjartað í borði, sennilega verða komin út hér í enskri þýðingu undir heitinu A Medal of Distinc- tion. Það má því segja að íslend- ingar hafi verið allumsvifasamir á menningarsviðinu hér þetta vor, og er það vel. En ekki geri ég mér grillur um að það muni mikið dala þá brynju vanþekkingar á öðrum þjóðum — og ekki aðeins íslandi — sem flestir Bandaríkamenn eru væddir. Þeir munu enn verða að klóra sér í kollinum og spyrja kindarlegir á svipinn, „Hvar í fjandaum er það eiginlega, þetta Island?“ New York, 19. maí 1984. „Menning er æðivítt hugtaka New York-bréf Sídari hluti

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.