Morgunblaðið - 07.07.1984, Qupperneq 12

Morgunblaðið - 07.07.1984, Qupperneq 12
12 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 7. JÚLÍ 1984 Nokkrir púnktar um viöskiptamál íslands og Portúgals ... og hvurs er hvað ? Texti: JÓHANNA KRISTJÓNSDÓTTIR Viðskiptamál Portúgala og íslendinga hafa verið ofarlega á baugi upp á síðkastið. Um það þarf ekki að fjölyrða. Það er í sjálfu sér bæði þarft og aðkallandi, vegna þess að sá mikli halli sem hefur verið á viðskiptum Portúgala við okkur, hefur vakið upp hina mestu erfiðleika. Portúgalir hafa keypt af okkur saltfi.sk í langtum meira mæli en aðrar þjóðir; hins vegar hefur hlutur Islendinga í innkaupum frá Portúgal verið hverfandi lítill. Þetta hefur margsinnis komið fram og eru ekki ný sannindi en vert að minna á þau. Alvaro Barreto, utanríkisviðskiptaráð- herra Portúgala, kemur hingað í heimsókn á mánudag til að ræða þessi mál. Eins og kunnugt er blandast fleira inn f, sem hefur valdið hugaræsingi og deilum manna á meðal: sú ákvörðun Portúgala að þeir hyggjast setja tólf prósent toll á íslenskan saltfisk, samtímis því að Norð- menn og Kanadamenn þurfa að- eins að greiða þrjú prósent toll af þeim saltfiski, sem þeir selja til Portúgals. Vegna þeirra mikilvægu við- ræðna, sem standa nú fyrir dyr- um hér í Reykjavík er nauðsyn- legt að menn geri sér nokkra grein fyrir þessum viðskiptum og þeim ástæðum, sem valdið hafa mikilli og vaxandi óánægju Portúgala. Hvað flytjum við inn frá Portúgal? Ef litið er til áranna 1979—1983 má sjá af töflum við- skiptaráðuneytisins, að innflutn- ingur portúgalskra vara hefur aukist í umtalsverðum mæli. Tölulega séð lítur dæmið þannig út, að árið 1979 keyptum við af Portúgölum fyrir sem svaraði 75,006 m. ísl. krónur. Árið 1983 er upphæðin 490,611 m. ísl. kr. Á það ber að líta að viðskipti þjóð- anna fara öll fram umreiknuð á dollaragengi og því verður niður- staðan heldur önnur, þegar sú staða er skoðuð. Það er sem sagt átt við að árið 1979 keyptum við vörur frá Portúgal fyrir 21,252 m. dollara, árið 1980 fyrir 24,727 m. dollara, árið 1981 fyrir 18,618 m. dollara, árið 1982 fyrir 21,375 m. dollara og árið 1983 fyrir 19,569 m. dollara. Það verður að taka með í þetta dæmi, hve staða dollarans hefur styrkst á þessu tímabili, en með þessar tölur i huga er ekki hægt áð færa sterk rök fyrir því, að innflutningur frá Portúgal hafi aukist þessi ár — ekki að verð- gildi að minnsta kosti. Til fróðleiks má benda á, að það sem við kaupum af Portúgöl- um reynast við athugun vera hinar fjölbreyttustu vörur, þar eru ekki aðeins á ferðinni skór og vín, sem mikil herferð hefur verið rekin fyrir. Árið 1979 keyptum við til dæmis spunagarn, vef o.fl. fyrir 5,028 m. króna og.sú tala er kom- in í 28,096 m. á sl. ári, pípur og fittings voru keypt fyrir 30 þús- und árið 1979, en sautján þúsund á siðasta ári. Húsgagnainnflutn- ingur frá Portúgal er eftirtekt- arverður árið 1981, þá eru flutt inn húsgögn fyrir 655 þúsund krónur, en sú tala hefur svo hrapað í 206 þúsund á sl. ári. Olíuvörur vega allþungt í inn- flutningi okkar frá Portúgal, alt- énd miðað við aðrar vörur. Á sl. ári var keypt olía og olíuvörur fyrir 353,675 m. króna, og hafði tekið gríðarmikið stökk frá ár- inu 1979, að olíuvörur voru keyptar fyrir 61,482 m. króna. Einnig hafa aukist kaup á port- úgölskum vínum og nam verð- mæti þeirra á sl. ári 8,866 m. króna en var til dæmis um 1,5 m. árið 1980. Oft hefur verið rætt um að ís- lendingar keyptu mikið af port- úgölskum skófatnaði. Við athug- un á töflum viðskiptaráðuneytis svo og viðskiptaráðuneytisins Portúgals kemur þó í ljós, að verðmæti skófatnaðar frá Port- úgal á sl. ári nam aðeins 9,820 m. króna. Hér er um að ræða mikla aukningu í krónum talið frá ár- inu 1979, en verður þá enn að benda á þær miklu breytingar sem urðu á gengi ísl. krónunnar á þessum árum, svo og að við- skiptin fara fram í bandaríkja- dollurum, svo að það er ekki marktækt nema að litlu leyti að leggja gjaldmiðil okkar til þessa samanburðar. Af skóm flytja Portúgalar á árinu 1983 út 18.621.019 pör og er hlutur ís- lendinga 0,1% eða minnstur allra þeirra landa sem á annað borð kaupa skó af Portgölum. Hlutur okkar í skókaupum það- an hefur ekki aukist frá 1979 svo að neinu nemi, þó að tölurnar breytist af margnefndum ástæð- um. Meðal annars þess sem við fluttum inn eru rafmagnsvélar og tæki fyrir 17,615 m. króna á árinu 1983, unnar vörur úr trjá- viði að verðmæti í ísl. krónum 18,659 m. króna, fatnaður fyrir 20,022 m. króna og eru þá vænt- anlega upp taldar þær vöruteg- undir, sem hvað fyrirferðar- mestar eru á þessum lista. Þó eru langtum fleiri vörur upp- taldar, plastefni, handtöskur, ávextir, grænmeti, sykur, kaffi og korkur og svo mætti áfram telja. Alls sýnist mér hér gerð grein fyrir um fjörutíu vöru- tegundum, en innflutningur ým- issa þeirra virðist meira til málamynda en að um markviss- ar aðgerðir hafi verið að ræða. Samdráttur í salt- fískinum það sem af er 1984 Sé farið út í að íhuga með þennan umtalaða útflutning okkar til Portúgals sést að salt- fiskurinn, blautverkaður, vegur þar lang þyngst og vart um ann- an útflutning frá okkur að ræða sem neinu skiptir. Árið 1979 selj- um við Portúgölum þannig 16,1 þúsund tonn og verðmæti í ís- lenskum krónum er um 85,878 m. króna. Salan á síðustu árum hef- ur verið mest árið 1981, rösklega 38 þúsund tonn og verðmæti þess um 700 milljónir króna. Salan hefur dregist saman nokkuð árin 1982 og 1983 fæst þó hærra verð fyrir fiskinn eða um 1.141,718 m. króna á sl. ári og er þó salan ekki meiri en 24,5 þúsund tonn. Það sem af er árinu 1984 hefur skyndilega brugðið svo við, að viðskiptin eru nú íslendingum í óhag, sem nemur 94,716 m. króna. Þessum tölum hefur verið hampað nokkuð sem rökstuðn- ingur fyrir því, að viðskipti ís- lendinga og Portúgala séu enn að komast á slétt og hafi Portúgalir þá ekki öllu lengur yfir neinu að kvarta. Vert er þó að hafa bak við eyrað, að þessi neikvæði viðskiptajöfnuður kemur fyrst og fremst til af því, hversu gríð- arlegur samdráttur hefur orðið í veiðum á þeim fiski, sem er verkaður í saltfisk. Þá er ein ástæðan enn meiri samkeppni saltfiskiðnaðarins við frystiiðn- aðinn og berst saltfiskiðnaður- inn að nokkru í bökkum nú, þeg- ar ofan á harðnandi samkeppni bætist svo aflabrestur síðustu mánuði. Þess má geta, að það sem af er árinu 1984 hefur verið flutt til Portúgals sem svarar 9,3 þús. tonnum af saltfiski og gengið frá samningum um sölu á 15—18 þúsund tonnum á árinu. Vænt- anlega væri kleift að selja meira magn til Portúgals, en vegna aflatregðu mun ekki hafa verið gengið lengra að sinni. Sveinn Björnsson hjá við- skiptaráðuneytinu sagði, að skýringin á neikvæða viðskipta- jöfnuðinum lægi í þessari stað- reynd, þ.e. hversu lítið er flutt af saltfiski til Portúgals fyrstu mánuði ársins, svo og að einn eða tveir olíufarmar frá Portúg- al hefðu verið fluttir hingað það sem af er árinu og hækkaði það tölurnar svo, að skakkaði réttri mynd af viðskiptunum. Væri á heildina litið sagði Sveinn að það væri ekki raunhæft að staðhæfa að mikil breyting hefði orðið á viðskiptum okkar við Portúgal. Ráðuneytið og fjölmargir aðilar hefðu gert átak í þeim efnum, en það breytti ekki þeirri stöðu, að þar væri um tiltölulega léttvæg- an innflutning að ræða. Átti málið erindi á EFTA-fundinn? Á þessu máli öllu eru svo margar hliðar, að óhugsandi er að skilgreina þær allar, enda liggja ekki skýringar fyrir á ýmsum þeirra. Það sem einnig hefur verið deilt um og hitað upp allar umræður um viðskipti ríkj- anna, er hvort rétt hafi verið að ræða málið út frá þeim forsend- um sem gert var á EFTA-fund- inum í Visby. Barreto hefur sagt afdráttarlaust að á þeim vett- vangi hafi ekki verið rétt að fjalla um málið eins og gert hafi verið. Hann hefur einnig sagt að samkvæmt EFTA-samningi eigi tollfríðindi ekki við um fiskveiði- afurðir og landbúnaðarvörur. Barreto hefur lagt ríka áherslu á að umræður um viðskipti land- anna færu fram með beinum við- ræðum, en EFTA-fundur hafi verið alrangur staður til að hefja máls á þessu. Þessu eru svo ýms- ir íslenskir aðilar ekki sammála og telja fráleitt að tilkynna um slíkan toll rétt í þá sömu mund og fundur um fríverslun sé að hefjast. Hjá hvorum tveggja gætir ákveðinnar geðshræringar, sem er ekki óeðliiegt sé haft i huga að um gríðarlega viðskiptalega hagsmuni er að ræða, bæði fyrir Portúgali og íslendinga. Hvað verður hægt að tala um á fundinum í Reykjavík? Barreto og aðrir portúgalskir fulltrúar munu eiga fund með viðskiptaráðherra og öðrum ís- lenskum aðilum sem málum þessum tengjast á þriðjudags- morguninn. Barreto var skiljan- lega ófáanlegur til þess í viðtali við blm. Mbl. á dögunum að skýra frá því hvaða tillögur hann myndi leggja fyrir islenska ráðamenn þessu máli til lausnar. Það er þó ákaflega trúlegt að lögð verði áhersla á aukin oliu- kaup, en samkvæmt því s?m Sveinn Björnsson sagði nú fyrir helgina hafa olíukaup verið „nokkuð fljótandi" siðasta árið. Um fiskveiðiréttindi í fslenskri lögsögu hefur Barreto sagt að verði ekki beðið, þar sem Portúg- ölum sé fullkunnugt um hvernig þeim málum sé komið hjá okkur. Ekki er ótrúlegt að Portúgalir muni vekja máls á að þeir fái meiri hlutdeild í ýmsum orku- verkefnum, eins og samkomulag tókst um fyrir nokkrum árum með góðum árangri. Menn greinir einnig á um, hversu víðtæk umboð Barreto muni hafa til samningagerðar vegna þess að ágreiningur sé um þetta innan portúgölsku stjórn- arinnar. Þar geri menn sér grein fyrir að hækkun á saltfiski með tilkomu tólf prósenta tollsins geti orðið afdrifadrík fyrir kaup- endur úti og að ekki sé nú minnst á neytendur, sem hafa orðið að herða sultarólina i orðs- ins fyllstu merkingu í þá rúmu tólf mánuði sem stjórn Soares hefur setið við völd. Barreto hefur sagt að hann muni koma hingað með fullmót- aðar tillögur og muni ekki sætta sig við annað en umræður verði bæði vitsmunalegar og málefna- legar og farið ofan í saumana á málinu öllu. Barreto er kurteis maður, viðfelldinn og hæglátur í framgöngu. Hann hefur hins vegar orð á sér fyrir að vera ákaflega skeleggur og rökfastur og harður samningamaður Svo að í fljótu bragði finnst mér ekki sennilegt að Barreto sætti sig við að fara í för sem þessa án þess að hafa fullt umboð til til- lögugerðar og hugsanlegra samninga.

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.