Landvörn - 03.01.1903, Qupperneq 3

Landvörn - 03.01.1903, Qupperneq 3
LANDV0EN. 3 kostnað, þó hanu reyndist hlutdrægur í rekatri opinberra mála gegn óvinum sínum, þó hann með öðrum orðum væri gæddur öllum þeim ein- kennum, er oft raun hafa rundist framúrskar- andi hjá stjórnendnm í lýðiendum Norðuráifu í þær áttir, sem nú hefir verið sagt, þá mundu verða lin vetlingatökin hjá þjóð eða þingi að koraa slíkum manni af sér aftur, svo lengi sem hann ofbyði ekki rikisráði Dana með þassu, eða svo lengi sem hann þó héldi sér í þeiui skefjum, að ekki gæti varðað embættismissi samkvæmt almennum reglum, er lúta þar að. Ekki mundi það heldur verða stöðu hans mjög hættulegt, þð hann reyndist framhleypinn, g unnhygginn og þekkingarlítill í öllnm þeim mörgu umboðsiegu málefnum muaniands, sem nú eru skipuð undir landshöfðingjavaldið á ýmsan hátt. Raynslan hefir sýnt, að slík einkenni veiða vaidsmönnum ríkisins naumlega til falls, nema svo keyri fram úr hófi, að nærri stappi eiginlegum afbrotum í embættisfærslu. En hvað er það þá, sem fellt gæti hinn fyrirhugaða ráðherra frá völdum þegar embætt- isatbrotum sleppir' er varða borgaralegri ábyrgð. Það mundi ekki geta feilt hann hjá ríkis- ráðinu danska, þó hann missti fylgi meiri hluta alþingis fyrir þá sök, að hann héldi taum danskra hagsmuna í löggjöf eða stærri stjórn- armálum. Það væri alveg á móti hlutarins eðli, ef sá valdsaðili, er ráða skal útnðfning ráðherrans færi þaunig að viana á móti sjálf- um sér. Úr því að ísiendingar hafa samþykkt þau stjórnarskipulegu lög fyrir sig, að ráðherra ís- lauds skuli vera meðlimur ríkisráðsins, hlýtur Danastjórn einnig að gora ráð fyrir því, að ís- lendingar hafi viljað láta sér vel líka, að öllu athngnðu, að ráðaneytið danska dæmdi nm, hve- nær taka bæri tillit til þingviljans á íslandi í þessu efni. Og samkvæmt orðum stjórnarfrum- varpsins og samkvæmt ástæðunum, sem fylgja því, getur sá þingvilji á íslandi aldrei orðið virtur neins hjá Danastjórn, sem fer fram á nokkur þau lög eða nokkra þá stjóruarráðstöf- un, er ríði í bága við danska hagsmuni á nokk- urn hátt. íslendingar geta ekki eftir fuiinaðarsam- þykkt frumvarpsins ætlast til aunars on þess, að tekið sé tillit til óska þeirra í þeim málum sem frumvarpið kallar „sérstakleg málefai ís- lands" — sem er allt önnur og mikið þrengri hugmynd heldnr ea sú, er íslendingar í stjórn- arbaráttu sinni tii þess hafa kallað s é r m á 1 1 a n d s i n s. Takmörkunin er skýrt og ótví- rætt tekin fram í ástæðum til frumvarpsins þar sem sagt er, að íslendingar geti aldrei vonast eftir staðfestiug neiúna ákvæða, er veiti íslendiugum neiu sérréttindi í sínu landi fram yfir Dani eða aðra samþogna. Sérstaða íslauds í ríkinu verður eftir því samskonar sérstaða eins og t. d. staða Þingeyjar- og Múlasýslna í Norður- og Austuramtinu, staða Færeyja eða Fjóns í danska ríkinu o. s. frv. Því það eru líka til mál, sem eru „sérstakleg málefni“ sýsln- anna í landaskipun íslands og það eru líka til mál, sem eru „sérstaklega málefni" Færeyja og Fjóns í danska ríkinu. Hin helzta og líklegasta ásteyting, er orðið gæti vorum fyrirhugaða íslenzka ráðherra tii falls væri sú, ef alþingi ísleudiaga á komaadi tímum kynui að reisa sig upp með eiahverjar tillögur í þá átt, að tryggja ísleadiugum sjálf- um afnot einhverra siuna gömlu réttinda yfir landinu, þannig að ríða þætti í bága við pen- ingalega hagsmuni dönsku samþegnanna og ef bvo kynni þá að vilja til að ráðherrann héldi með íslendingum í slíku máli. Þá mundi rik- isráðið finna sér skylt samkvæmt stjórnarlöguiu þeim, er samþykkt voru á síðasta þingi og ef til vill samkvæmt síðari „praxis“ byggðum á þeim gruudvelli, er þiiigið víldi leggja með samþykkt frumvarpsius, að veija sór nýjan valdsmaan, helzt úr íiokki íslendiuga sjálfra, — og hann mundi naumlega torvelt að fiana — er líklegur væri til þeaa að forðast að víkja aí þeirri braut algerðrar þegnlegrar innlimunar, sam nú er lögð opin fyrir oss og síðasta þing vildi benda landsrnönnura á að ganga inn á mótmælalaust og þegjandi. Það er þriðja atriðið, sem fljótt á að lita virðist bezt ^cra tryggt í hinni fyrirætluðu nýju stjórnarskípan. Búseta ráðherrans á íslandi sýnist gera það raikið iéttara fyrir hinn æðsta stjórnara að >sfla sér þekkingar á öllum högum landsins og beita valdi sínu út í æsar, heldur cn áður hefir átt sér stað með hinu eldra fyrir- komulagi. Á þetta atriði hefir líka verið lögð svo feikna mikil áherzla af fylgismönnum frum- varpsins, að þeir hafa þvert ofan í pólitiska fortíð sína og allrar þjóðarinnar leyft sér að fórna landsréttindum vorum til þess að öðlast réttarbót þá, sem búsetan á að koma til leiðar. Það er rétt að taka fram hér, að samvinna réðherrans við þingið gat vel átt sér stað án þess að kaupa þyrfti búsetuákvæðið svo dýru verði. Ekkert heíði veiið eðlilegra, heldur en að ráðherrar vorir kæmu til alþingis samkvæmt hinni gömlu stjórnarskrá, enda þarf ekki að efast um, að sú venja mundi hafa myndazt án allra lagabreytinga undir eins og ráðherrann hefði haft um íslenzk mál ein að fjaila. Og hefði þingiuu þótt þetta mikiu skifta, hefði það getað látið ósk sina um þetta koma fram á annan hátt en með því að fara um leið að hagga við rétti landsinsí ríkinu. Bakkabræðra- lagið á aðferð aiþingis í þessn atriði er jafn hróplegt og skrípisiegt eins og á svo mörgu athæfi þingsius á síðustu árum. Eu þegar nú kemur til rækilegrar rann- sóknar á því, hvers virði búsetan er, í því efni, sem hér er um að ræða, að frátalinni samvinn- unni við þingið, þá hygg ég, að hún muni reynast frernur rýr á rcetunum. Það sanna er sem sé, að það er að eins orð&leikur að tala um innlenda ráðherrastétt svo lengi sem eng- inn umboðsmaður eða fulltrúi konungsvaldsins sjálfs er hér í landinu. — Hinn fyrirhugaði ráðherra varður ekki stórt annað milii þinga, heldur en landshöfðingi með ráðgjafan&fni. Þeg- ar hann á &ð koraa fram sem ráðherra, verðnr henn að gera það í Kaupmanuahötn og í sam- ráði við danska ráðaneytið, eins og áður er sagt. En afleiðingin af þvi, að landshöfðingja- embættið á að nafninu aö falia burt, verður eðlilega sú, að ráðgjafian hlýtur að fela öðr- um samráðgjöfum sínum að bera málefnin upp fyrir konung, miklu oft&r en meðhaldsmenn stjóruarfrumvarpsins, sumir hverjir, munu gera sér ijóst nú. Og þi má nærri geta, hvað verð- ur úr þekking og valdi nýja ráðherrans ís lenzka, þsgar hann getur ekki sjálfur verið til staðar við þær stjórnarathafnir og löggjafar- störf, sem mest eru áriðandi af öllu ætlunar- verki hans—nema með höppnm og glöppum. Fyrir þessu er gert ráð eins og öðru fleira góðu í ástæðunum til frumvarpsins, enda eru þær samdar af framsýnum og vitrum manni, rammdönskum i anda, sem treysti því — og treysti því með réttu — að alþingi íslendinga kynni ekki að lesa i kjöiinn það, sem að þing- inu var réit. Þ.ir er sem sé s,'»gt á þá leið,, að þið muni verða haganlegaat að islenzki ráð- herrann beri málin upp fyrir konung, en í því felst jafnframt, að þ,‘ð vetður ekki gert nema svo lengi, sem þykir „haganlegt", að láta ráðherr- ann flækj ist á milli landa með aitt pólitiska hafurtask. Og íslendingnm ætti að þykja vænt um, að hinir dönsku embættisbræður ráðherrans vildu taka ómakið af honum í ríkisráðinu og á undirbúniagsfundum ráðsins, því þeir hafa sýnt það, eins og tekið er frani í ástæðunum, bæði með blaðagreinum og í opinberum umræðum um stjórnaiskrárm-ilið, að þeim þykir afaráríð andi að ráðherrann dveiji sem lengst með þeim að sýnilegum návistum, Og þó ekki væri far- ið eítir því til leugdar nv>ð Biikkabræðnr vor- ir hafa látið uppi í þessum og öðrum atriðum málsins, mnndi hlutarins eðii og rekstur stjórn- arfarsins leiða það af sér I reynditmi, að nafn ráðherrans smátt og smátt verður að eins hæft til þess að hylja áhrifaleysi hans á ríkisráðið í því, sem mest um varðar, í áhugamálum íslend- inga. Hér að framan hefir nú verið lauslega drep- ið á hin belztu atriði í þeim búhnykk, er þing- ið þykist hafa gert með samþykkt stjórnarfrum- varpshn. En því rækilegar sem menn gera sér grein fyrir því hlutdrægnislaust, hvað sann- arlega felst í stjórnarbótinni dönsku, sem oss er nú boðiu, þvi voðalegar hlýtnr hverjum hyggnum manni að lítast á þessa biiku. Hve djúpt hlýtur það löggjafarþing þó að vera sokkið í einfeldni og blindni, sem getur fallist á að láta valdbjóða sér breyt- ingarlaust annað eins stjórnarfar og þetta í skiftum fyrir öll sérréttindí landsins frá elztu timum! Og yfir þetta hneyksli breiða þeir nafnið — „heiinastjórn“, nafnið tómt og ekkert annað. Norðlendingur. Prætan um ríkisráöiö. Vér erum ekki enu komnir svo langt, að geta haft frið fyrir roargupptuggnum hauga- vitleysnm manna nm meðferð löggjafar- og stjórnarmálefna í ríkisráðinu Menn, sem eiga að heita fróðir og „lærðir", eru hverumannan þveran enn þá að þvæla fram botnlausum villu- kenningum um það ofur-einfalda málsatriði í baráttu íslendinga gegn sjálfum sér í stjórnar skrármálinu. Þegar farið verður á síðari tímum að rannsaka orsakirnar til þeirra fádæma af hringli og axarsköftum, sem leiðtogarnir hafa gert sig seka um 1 stjórnarskrármálinu, verður án efa aðalrótin rakin til þess glundroða, er villukenn- ingar ýmsra manna um ríkisráðið hafa gert. Aðalspurningin befir ekki verið sú í upp- hafi, hvort íslandsráðherra hlyti að vera háður samráði hinna ráðgjafanna um málefni íslands, heldur var klifað á því í byrjum, í hverju formi samráðið kæmi fram, eða hvort atkvæði væru greidd í ríkisráðinu sjálfu. Það er auðvitað ófyrirgefanlegur barna- skapur af „leiðtogum þjóðarinnar“, að neita því. sem hver menntaður maður ætti að vita, að 1 ríkisráðinu sjálfu fer fram sú athöfn, sem bakar ráðaueytinu ábyrgð um tillögur þess til staðfestingar eða synjunar konungs í löggjöf og æðstu stjórn. Ráðherrarnir deila ekki í nærveru konungs síns, en koma sér saman um það fyrirfram, hvað leggja skuli til málanna. En samkomnlag þeirra kcmur fyrst fram á ákvarðaðan hátt í ríkisráðinu og það er ekki siður, þegar rætt er um atkvæði ráðherranna, að geta um það, á hvern hátt atkvæðið hefir verið ákvarðað fyrirfram, því grundvallarlögin nefua einungis ríkisráðið í sambandi við með- ferð og úrslit málanna Atkvæðagreiðsla ráð- herranna eru endurtekin á þann hátt í rikisráð- inu, að hver sá af ráðherrunum, er ekki and- mælir tillögum þess ráðgjafa, er málið berupp, álítst því samþykkur og eigi ábyrgðardómstóll- icn að fjalla um sakir, er rísa kunna út af úrslitum mála í ríkisráðinu, þá er það einmitt þessi þegjandi, fyrirfram ákvarðaða atkvæða- greiðsla í ráðinu, sem málssóknin verður byggð á. Þetta ætti ekki að þurfa að vera deilu- efni, og það er hlægilegt, hve mikið kappýms- ir bafa lagt á að bera hverja vitleysuna ann- ari verri fram á móti þessu, en þó er það enn ófyrirgefanlegra, að menn skuli hafa haldið á- fram villukenningunni svo langt, að bera á móti því, að ráðaueytið allfc sé atkvœðisbært um öll þau mál, sem bera skal fram í ráðinu. Sú lokleysa er svo óinöguleg og ástæðulaus í alla staði, að hún ætti ekki að geta komið fram frá neinum skynsömum manni, þó hann hefði ekki notið nema alþýðuiuenntunar. Land vort er svo troðfullt af nefudum og ráð- um á hverri þúfu, að allir ættu að eiga auð- velt með að gera sér ljóst, hvað af því muni leiða fyrir réttarstöðu ráðberra vors, að hann

x

Landvörn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Landvörn
https://timarit.is/publication/195

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.