Dagblaðið Vísir - DV - 18.07.1984, Blaðsíða 10

10
Útlönd
Útlönd
Útlönd
DV". MIÐVIKUÐAGUR 18;JUhI1984.
Gromyko
75 ára
Stundum hefur hann verið kallaður
„utanríkisráðherrann eilífi”, og vissu-
lega er Andrei Gromyko frá Sovétríkj-
unum, sem á 75 ára afmæli í dag, orð-
inn eins og jarðfastur steinn í síbreyti-
legu landslagi alþjóðastjómmála.
Há embætti í Kreml hafa vægast
sagt reynst mörgum æði brigðul, en
Gromyko hefur enst þar lygilega lengi
við valdakatlana. Hann hefur verið
utanríkisráðherra í 27 ár. Það i sjálfu
sér segir heilmikla sögu um
diplómatahæfni hans, aö minnsta kosti
í samskiptum við Kremlver ja.
Gromyko hefur auðvitaö orðið að
beygja sig undir duttlunga erfiðra
herra sem hann hefur þjónaö, en í dag
stendur hann á tindi ferils síns í
öruggum sessi innan Kremlbáknsins
þar sem hlustað er vandlega á rödd
reynslunnar við mótun sovéskrar utan-
ríkisstefnu.
Meðal erlendra diplómata er þetta
svipþunga andlit orðið eins og hluti af
vettvangi alþjóöamála svo að naum-
ast þykir sú ráðstefna nema svipur hjá
öörum ef ekki bregður þar fyrir þess-
um gráhærða, lotna fulltrúaSovétríkj-
anna. Hárið er orðið grárra með árun-
um, en lotinn í herðunum hefur ekkert
aukist. Snögga, skakka brosið er á
sama stað. Allt er þetta fastur þáttur í
yfirbragði mannsins ásamt meö dökk-
um jakkafötunum sem hann klæðist
ávallt. Ávallt snöggur til svars, reiðu-
búinn til oröaskilminga, blaðlaus sem
vel undirbúinn, í gamni eða alvöru,
mjúkmáll eða harðorður, eftir því sem
hann vill viðhafa.
I mars 1983 var hann skipaöur einn
af þrem aðstoðarforsætisráðherrum
Nikolai Tikhonovs forsætisráöherra
(79 ára) og kan upp þá orðrómur
aö þar mætti merkja undirbúnings
þess aö Gromyko hyrfi frá utanríkis-
ráðuneytinu. Ekkert hefur öriað á
neinuíþááttsíöan.
I utanríkisþjónustunni hefur
Gromyko ekki veriö í sömu aðstöðu til
þátttöku i valdabaráttunni á bak við
tjöldin og hefur fyrir þá sök átt minni
möguleika til að ná forystunni. En í
þeiiTÍ staöreynd liggur jafnframt
nokkur skýring á því hve lengi hann
hefur enst fast við toppinn, án þess að
velta niður með föllnum leiðtogum.
Einhver starfsbróðir hans erlendur
spurði Gromyko í heimsókn til Moskvu
um mannaskiptin i æðstaráðinu, en
Gromyko yppti öxlum og svaraöi: „Þú
veist hvemig þetta er héma. Ekki alls
ólfkt Bermúdaþríhyrningnum. Á
stundum hverfur einn og einn okkar.”
— (Bermúdaþríhymingurinn er
hafsvæði, frægt af dularfullum,
óskýranlegum skipshvörfum) —
Gromyko hóf diplómataferil sinn á
valdaárum Stalíns og hefur síðan verið
utanríkisráðherra þeirra Krusjeffs,
Bréfsneffs, AndrópoSs og nú Tjemenkós.
Hann er fæddur í smáþorpinu
Gromyki í grennd við Minsk og dregur
af því eftimafn sitt. Hann byrjaði nám
i landbúnaði og hélt til framhaldsnáms
í Bandaríkjunum, en Molotov, utanrík-
isráðherra Stalíns, fól honum síðar
deildarstjóm við Bandaríkjadeild
utanríkisráðuneytsins og var Gromyko
þá aðeins þrítugur.
Ari síðar var hann færöur til sendi-
ráðsins í Washington og varð sendi-
herra í Bandaríkjunum 1943, Gromyko
var því meðal þeirra sem unnu að
drögum sáttmála Sameinuðu þjóðanna
á þeim tíma sem Reagan Bandarikja-
forseti var enn leikari í Hollywood og
Margaret Thatcher busi í Oxford.
Tjemenkó var þá flokksblók í Molda-
viu. — Gromyko var meðal ráðunauta
á leiðtogafundunum í Teheran, Jalta
og Potsdam sem mörkuðu hvað mesta
drætti í heimsmyndina eftir stríðslok.
1946 varö Gromyko fyrsti fastafufl-
trúi Sovétríkjanna hjá Sameinuðu
þjóðunum. Skamma hríð var hann
sendiherra í London, en sneri heim til
Moskvu 1953 við dauða Stalíns og varð
aðstoðarutanríkisráöherra. 1957 vék
Krúsjoff fyrri herra hans frá og
Gromyko tók sæti Molotovs og hefur
haldiö því síðan. — Það var núna fyrst
fyrir skemmstu að staðfest var að
Molotov (orðinn 94 ára) hefði verið tek-
inn aftur inn i kommúnistaflokkinn
eftir næstum aldarfjórðung úti í
kuldanum.
I fyrstu virtist Gromyko eins og
bergmál eða förusveinn Krúsjoffs á
ferðum erlendis. Kom hann öörum
fyrir sjónir sem maður er aldrei brá
svip eða lét á sér sjá hvað honum þætti
um hæðnisbroddana sem aö honum
var beint látlaust á þeim árum. En
þegar Krúsjoff var vikið frá 1964 var
Gromyko um kyrrt á sviðinu.
Gromyko hafði verið með í ráðum
þegar Berlinardeilan stóð sem hæst. og
Berlínarmúrinn var reistur 1961 og átti
Útlönd
Utlönd
dr júgan hlut í gerð f jórveldasamkomu-
lagsins um stöðu borgarinnar áratug
síðar. — En þaö var ekki fyrr en 1973
sem hann öðlaöist æðstu metorð í
kommúnistaf lokknum með sæti í æðsta
ráðinu.
Undir Leonid Bresneff var hann
virkur þátttakandi í mótun „þíðustefn-
unnar” (detente) og undirbúningi
Helsinkiráðstefnunnar 1975. A Vestur-
löndum segja menn að öryggissáttmál-
ann hafi Gromyko viljað til þess aö fá
fram alþjóðlega viðurkenningu á
landamærunum eins og þau urðu upp
úr stríðslokiun. Friðarsamningar til
staðfestu þeim höfðu verið ógerlegir
viðklofið Þýskaland.
En ailstaöar og ávallt hefur
Gromyko stefnufastur arkað Moskvu-
línuna jafnósveigjanlegur og þegar
hann var uppnefndur „Herra Njet”
eftir að hafa beitt neitunarvaldinu 25
sinnum í öryggisráðinu á sjötta ára-
tugnum.
Henry Kissinger, fyrrum utanríkis-
ráðherra, skrifaði í endurminningum
sínum: „Gromyko þekkti allar hliðar
til hlítar á hverju umræðuefni. Það var
klára sjálfsmorö að hefja samninga
við hann öðruvísi en kunna allar stað-
reyndir málsins utan að.” — Og það er
langur listinn yfir málefnin sem
Gromyko hefur þurft að leggja sér á
hjarta um tíöina: Berlin, Kúba, Tékkó-
slóvakía, Austurlönd nær, Angóla og
Kongó, Kína, Afganistan, Pólland og
síðan alls konar vígbúnaöur með tilliti
til kjarnaorkuvopnabanns eða vopna-
takmörkimarviðræðna eða geim-
vopnaumræðna.
A meðan heilsufar meðráðamanna
hans í Kreml er oft til umræðu er
Gromyko jafnan, þótt 75 ára sé orðinn,
þeirra hraustlegastur útlits. Þaö er
ekki vitað aö honum hafi orðið mis-
dægurt utan þetta eina sinn þegar
hann fékk aðsvif í ræðustólnum hjá
Sameinuöu þjóðunum 1978. Hann virð-
ist hafa náö sér að fullu eftir það.
Hann á sér uppkominn son og
dóttur og eiginkona hans Lydía kemur
reglulega fram meö honum við opinber
tækifæri, ein fárra eiginkvenna Kreml-
verja.
Gromyko talar ensku reiprennandi
en kýs heldur að viðræður fari fram í
gegnum túik þegar hann hittir útlenda
að málum. Hann sér þar sinn hag í því
að heyra allt tvisvar sinnum oftar en
mótherjinn. Enskunni bregður hann þó
fyrir sig þegar hann ræðir við gestinn á
öðrum stundum þar sem stjóm-
málunum er þokað frá hugum manna,
sem er að vísu afar sjaldan hjá
Gromyko.
I fyrsta sinn i kosningasögu
Bandaríkjanna ætlar annar stóru
flokkanna aö bjóða konu fram í vara-
forsetaembættið. Walter Mondale
kunngerði í síðustu viku að hann vildi
hina 49 ára gömlu Geraldine Ferraro
fyrir meöframbjóðanda í hólm-
gönguna við Ronald Reagan forseta í
vetur.
Tilnefning Ferraros þykir á margan
hátt séð vera mikilvægur áfangi fyrir
bandarískar konur í stjórnmálum og
merkileg tímamót í jafnréttisbaráttu
kvenna. Landsþing demókrata hófst á
mánudaginn en valið á frambjóð-
endunum verður þó ekki afráðið fyrr
en á morgun.
Mondale er fyrirfram öruggur um
útnefningu til forsetaframboðs og
getur reiknað með góðum stuöningi við
val sitt á Geraldine Ferraro, enda
hefur það vafalítið ráðið miklu hjá
honum við valið. Þaö sást á viðbrögð-
um bæði kvenna og flokkspólitíkusa
strax undir síðustu helgi aö þetta ráð
hans mæltist vel fyrir.
Meðal þeirra, sem þegar hafa lýst
yfir stuðningi við valið á varaforseta-
efninu, er helsti keppinautur
Mondales, Gary Hart öldungadeildar-
þingmaður. Hart lét svo ummælt að
hann hefði sjálfur valið Ferraro fyrir
varaforsetaefni ef hann hefði hlotið út-
nefningu flokksins til f orsetaframboðs.
Hinn keppinauturinn, Jesse Jackson,
lét í fyrstu viðbrögöum í ljós sárindi
yfir því að hafa ekki sjálfur verið
valinn sem varaforsetaefni og hnýtti í
gyðinga og hvítar konur Demókrata-
flokksins fyrir aö hafa valdið þvi að
gengið væri fram hjá fulltrúa blökku-
manna. Fljótlega sá hann þó að sér og
lýsti yfir ánægju sinni með valið á
Ferraro og hét frambjóðendunum
báðum góðum stuðningi sínum.
Edward Kennedy öldungadeildarþing-
maður, sem er nú í fyrsta sinn í mörg
ár ekki orðaður við forsetaval, hefur
Iýst yfir ánægju sinni með Ferraro.
„Þetta er ekki aðeins sögulegt heldur
um leið sérlega vel valið,” sagði hann.
Eftir er svo að sjá hvort kjósendur
eru jafnánægöir og ljá demókrötunum
atkvæði sín 6. nóvember. Fram til
þessa hefur Reagan notið mun meira
fylgis í skoðanakönnunum en Mondale.
S jálfur hefur Reagan ekkert viljaö láta
eftir sér hafa um val Mondales á sam-
herja annaö en að hann hlakki til kosn-
ingabaráttunnar.
Það hefur ekki vantað hrósandi um-
mæli um Geraldine Ferraro síðan at-
hyglin beindist að henni eftir að
Mondale kvaddi hana á fund sinn til
viðræðna þegar hann var að leita að
varaforsetaefni. Hún er sögð hreint
einstök: aðlaðandi, áreiðanleg,
metnaðargjörn og svo framvegis. Hún
hefur orð á sér fyrir aö vera gætin í
yfirlýsingum og láta ekki egnast til
mistaka. Andstæöingar hennar segja
hana fulldaufgerða og jafnvel leiðin-
lega til þess að eiga greiða götu upp á
toppinn í stjórnmálunum.
I dag er hún fulltrúardeildarþing-
maður frá Queens í New York. Hún
náði fyrst kjöri 1978 og jók fylgi sitt við
endurkosninguna 1982. — Hún er lög-
fræðingur að mennt, gift og þriggja
barna móöir. Maður hennar, John
Zaccaro, segist styðja hana til fulls í
stjórnmálabaráttu hennar.
Um Geraldine Ferraro er sagt að
hún sé meðal áhrifamestu kvenna
þeirrar kynslóðar ef ruðst hefur inn á
stjómmálavettvanginn í Banda-
ríkjunum. Utan landsteinanna haföi þó
enginn heyrt hana nefnda þar til um-
ræðumar um varaforsetaefnið og
kröfur kvenna um fulltrúa sinn beindu
athyglinni að henni. Hún haföi aðal-
lega látið að sér kveöa innanflokks og í
innanlandsmálum. Hún á sér fastar
rætur í flokknum og vísan stuðning
fjölda flokkssystkina sem bera mikið
traust til hennar. Sést það vel á því aö
áður en nokkur hafði nefnt hana í sam-
bandi við varaforsetaembættið hafði
Ferraro verið valin í formennsku
þeirrar nefndar landsþingsins sem
vinna skal drögin að næstu kosninga-
stefnuskrá flokksins.
Hún var spurð á dögunum hvort hún
teldi sjálfa sig hæfa til varaforsetaemb-
ættisins og svaraði þá: ,Jíg hef 25 ára
reynslu sem húsmóöir og bamaupp-
alandi. Ég hef reynslu úr réttarsölun-
um, sem lögmaður og reynslu af þing-
störfum. Sjálf held ég að ég sé greind.”
Hún bætti því við að allt væri mögulegt
í Ameríku ef menn ynnu vel að því
sem stefntværitil.
Gera/dine Ferraro fu/ltrúadeildar-
þingmaður, fyrsta konan sem teflt
er fram ti! varaforsetaembættis i
Bandaríkjunum.
SIGRIMEÐ VAL-
INU A FERRARO