Helgarpósturinn - 07.12.1995, Page 42

Helgarpósturinn - 07.12.1995, Page 42
42 RMtVmJDAGUR 7. DESEMBER1995 Leikhús Þrek og tár — Þjóðleikhús, fös. og lau. Glerbrot — Þjóðleikhús, fim. y „Æ, það er líkt og svalt steypi- bað í svækju að fá fær orð Mill- ers yfir sig á nýjan leik eftir langa bið. Að vísu er það í þess- ari sýningu ekki alveg frítt við mengun." (EE) Taktu lagiö, Lóa — Þjóðleikhús, Smíðaverkstæði, fös., lau. og sun. Uppselt á allar sýningar. Síðasta sýning. Kardemommubærinn — Þjóðleikhús, lau. (upps.) sun. (upps.). „Ég er þess fullviss að þessi drengur [Bergur Þór Ingólfs- son] verður einn af þeim stóru, nóta bene; ef ekki hendir slys „þarna uppi“, hverju guð forði.“ (EE) Lína langsokkur — Borgarleikhús, sun. Klassískt barnaleikrit eftir Astr- id Lindgren. Bar-par — Borgarleikhús, fös. og lau. (upps.) „Þetta er sýningin.“ (EE) Rocky Horror — Loftkastalinn, lau. Hlmnaríki — Gamla bæjarútgerðin í Hafn- arfirði, lau. Nýr gamanleikur eftir Árna Ib- sen. Critures — Gerðuberg, lau. og sun. kl. 17 Franskur leikhópur sem nefnir sig turak théatre með sýningu án orða þannig að enginn ætti að láta vankunnáttu í frönsku fæla sig frá. Fjallar um mann og konu sem farast á mis allt lífið og hittast ekki fyrr en á dauða- stundu. Jón Gnarr og Sigurjón Kjartans- son — Hlaðvarpinn, fim. Þeir eru þekktir úr útvarpi og sjónvarpi og eru nú að þreifa fyrir sér sem standgrínistar. Það er haft eftir þeim að í grín- inu séu peningarnir og hvað er lífið án peninga? Sápa þrjú og hálft — Hlaðvarpinn, lau. kl. 23. „Helga Braga er eins og heilt gargandi fuglager með kostuleg nef, rauðar lappir og leiruga rassa, gjallandi, vellandi, hneggjandi og skríkjandi.“ (EE) Kennslustundin — Hlaðvarpinn, fös. og sun. „Þetta er í einu orði sagt: Leik- listin sjálf og sýning í sérflokki.“ (EE) Apple-umboðið hf. Skipholti 21, simi: 511 5111 Umdeild lög um sameiginlega forsjá foreldra yfir börnum hafa verið í gildi síðan 1992. Guðrún Kristjánsdóttir komst m eðal annars að því að nýju barnalögin geta stuðlað að friðsamlegri skilnuðum, jafnvel þótt annar aðilinn sé í sárum. Sameiginleg forsjá fækkar ágreiningsmálum Flestum finnst hryggilegt til þess að hugsa að tæplega helmingur hjónabanda endar með skilnaði. Svart á hvítu frá síðasta ári má sjá að þessi stofnun á á brattan að sækja, því á meðan 1.219 pör voru pússuð saman gliðnuðu 519 hjónabönd í sundur. Öllu hryggilegri er þó sú staðreynd að innan flestra þessara brostnu hjónabanda eru börn, oft fleiri en eitt og fleiri en tvö, þótt því sé gjarnan haldið fram að því fleiri sem börnin eru þeim mun meiri líkur séu á að hjónaband endist. Skilnaður er sjaldnast bara skilnaður tveggja fullorðinna, því um leið og tií hjónaskilnaðar kemur þurfa foreldrar jafnframt að ákveða framtíð barna sinna. Allt til ársins 1992 var ekki um annað að ræða en að for- , . . . , sjá barns yrði Aöal/wgmyndin að baki sameiginlegri forsja eiSdrCíuhi' vartrUþarf er sú oð allar meiriháttar ákvarðanir, ervarða að taka fram að í vei garnið, séu teknar sameiginlega af foreldrum. yfir 90 prosentum ’ ° ° tilfella fylgdu börn- --------------------- in móður sinni. gerð sameiginlegra forsjár- samninga aukist töluvert, þótt eitthvað sé líka um að sameig- inleg forsjá gangi til baka. Sameiginlegar ákvarð- anir mikilvægastar En hvað felst í sameiginlegri forsjá? Heimild til að semja um forsjá er að finna í tveimur ákvæðum barnalaganna; í senn er hægt að semja um sameiginlega forsjá eftir skiln- að eða sambúðarslit, en einnig þótt foreldrar hafi ekki verið í hjúskap eða sambúð og þar af leiðandi aldrei farið með sam- eiginlega forsjá áður. Sameig- inleg forsjá felst í því að hægt er að semja um að barnið verði hjá báðum foreldrum eða í höndum annars hvors. Sam- umönnum þar sem það hefur lögheimili. Þess má geta að sá sem hefur það forræði þiggur sem fyrr meðlagsgreiðslur, nema um annað sé samið. Að- alhugsunin að baki sameigin- legri forsjá er sú að allar meiri- háttar ákvarðanir er varða barnið séu teknar sameigin- lega af báðum foreldrum, en í langfæstum tilfellum býr barn- ið á báðum stöðum. Upplýsingar um forsjársamn- inga hér á landi frá því er nýju barnalögin tóku gildi 1. júlí 1992 benda þó til að fyrir hendi sé nokkur breytingavilji, en frá 1. júlí 1992 til 1. október 1993 voru samtals gerðir samningar vegna 1.231 barns, þar af voru samningar um sam- eiginlega forsjá 268 talsins. Ekki eru til nýrri upplýsingar um sameiginlega forsjá, en samkvæmt upplýsingum frá dómsmálaráðuneytinu hefur kvæmt frekari upplýsingum úr dómsmálaráðuneytinu virðist ríkja útbreiddur misskilningur um út á hvað sameiginleg for- sjá gengur. Margir halda að með henni sé ekki um annað að ræða en að skipta uppeldi barnsins nákvæmlega jafnt á milli foreldra, en svo er alls ekki. Þó að það sé vissulega hægt er það mun sjaldgæfara. í flestum tilvikum felst sameig- inleg forsjá nefnilega í því að barnið fær sem fyrr daglega Rök með og á móti ítarleg rök fyrir og gegn sam- eiginlegri forsjá er að finna í bókinni Barnaréttur eftir Davíð Þór Björgvinsson, dósent við lagadeild Háskóla íslands. Þar segir að sameiginleg forsjá sé fyrst og fremst til þess fallin að stuðla að betri samskiptum barns við báða for- eldra. Með því að tryggja því foreldri, sem barnið býr ekki hjá, forsjá er talin minni hætta á að samband við það rofni. Þá er lögð áhersla á að deilur um forsjá rísi oft vegna þess að foreldri — í flestum tilfellum móðir — get- ur ekki hugsað sér að afsala sér forsjá barns. Með því að tryggja forsjá ásamt hinu sætt- ir það sig ef til vill frekar við það þótt barnið búi annars staðar. Þetta stuðlar að því að skilnaður geti gengið fyrir sig með friðsamlegri hætti en ella og fækkar ágreiningsmálum. Helsta gagnrýnin á sameigin- lega forsjá hefur hins vegar verið að hún geti haft í för með Sigurjón Ragnar Ijósmyndari: sér óstöðugleika fyrir barnið og ýmis uppeldisleg vand- kvæði fyrir foreldra. Þá skapi sameiginleg forsjá hættu á að samið sé um forsjá barnsins á röngum forsendum. Þótt samningur sé gerður í þeirri trú eða undir því yfirskini að sameiginleg forsjá sé best fyrir barnið er tilgangurinn ef til vill miklu frekar sá að særa ekki til- finningar þess foreldris sem ella myndi sjá af forsjá barns- ins. Þá hefur því verið haldið fram að með þessu sé ein- göngu verið að slá vandamál- unum á frest. í Svíþjóð síðan ‘76 Tölfræðileg gögn frá Norður- löndunum sýna að margir for- eldrar velja sameiginlegt for- ræði; í Danmörku er talið að að minnsta kosti þriðjungur for- eldra kjósi þessa skipan mála; í Svíþjóð rétt tæplega helming- ur en í Noregi allt að 60 pró- sentum. Þetta eru samt ekki nýjar tölur. Svíar tóku upp sameiginlega forsjá árið 1976, Norðmenn árið 1981 og Danir 1985. Á sama tíma bjuggu ís- lendingar við barnalögin frá 1981, en þar var sameiginleg forsjá foreldra, sem ekki bjuggu saman, útilokuð. Árið 1987 var fyrsta sinni lagt fram frumvarp til laga um breyting- ar á barnalögunum, þar sem foreldrum yrði gert kleift að semja um sameiginlega forsjá. Það frumvarp náði ekki fram að ganga fyrr en með barnalög- unum 1992. í þeim segir, auk þess sem hefur verið nefnt, að foreldrar, sem ekki fara með sameiginlega forsjá, geti samið um að forsjáin verði sameigin- leg. Einnig er hægt að færa for- sjána í fyrra horf sé óskað eftir því. Samningur um forsjá barna öðlast gildi við staðfest- ingu sýslumanns, en sýslu- maður getur einnig synjað staðfestingu samningsins ef hann er andstæður hag og þörfum barnsins. Skylt að mæta í viðtöl erlendis Nokkrar rannsóknir hafa verið gerðar af sérfræðingum á Norðurlöndunum á skóla- börnum þar sem sameigin- legri forsjá hefur verið fylgt til hins ýtrasta, þar af ein ný frá Svíþjóð sem bendir til að þetta fyrirkomulag sé eitt- hvert það besta við þessar að- stæður. Er meginforsendan að baki sú að börn finni að það sé gott samkomulag milli for- eldranna. Fjölskylduþjónusta kirkj- unnar hefur lengi aðstoðað hjón og foreldra í kröggum. Finna þeir einhverjar breyt- ingar til batnaðar eftir að nýju barnalögin tóku gildi? „Yfir- leitt leitar til okkar fólk sem á frekar í vandræðum með um- gengni en forsjá, þannig að við þekkjum ekki svo mikið til einmitt þessara máia,“ segir séra Þorvaldur Karl Helga- son, yfirmaður stofnunarinn- ar. „Hitt er svo annað að alls staðar þar sem við þekkjum til á Norðurlöndum, nema hér á landi, er foreldrum, sem vilja deila með sér forsjá, skylt að mæta í að minnsta kosti þrjú Pabbahelgar eru skelfilegar kerlingabækur Sigurjón Ragnar Sigur- jónsson ljósmyndari er í hlutverki hins hefð- bundna helgarpabba sem nýt- ir umgengnisréttinn við tæp- lega þriggja ára dóttur sína eins og lög gera ráð fyrir þegar forsjáin er í höndum annars aðilans, í þessu tilfelli móður barnsins. Samkvæmt þeirri formúlu hefur hann barnið aðra hverja helgi og einn dag í miðri viku að auki. „Ég vildi gjarnan hafa meira af dóttur minni að segja, en annað en að barnsmóðir mín fengi forræðið var ekki inni í myndinni þegar við skildum," segir Sigurjón. Hefðbundin pabbahelgi hjá Sigurjóni er þannig að hann sækir dóttur sína á leikskólann klukkan fimm á föstudögum og skilar henni til móður sinnar um kvöldmatarleytið á sunnu- dögum, en mjög Edgengt er einnig að feður fari rineð börn sín beint í leikskólalin á mánu- dagsmorgni. „Maðurj reynir eft- ir bestu getu að hala^i úti flug- eidasýningu fýrir lparnið sitt um helgar, með hefrabundnum sundferðum, innlitilj í djús á Kaffibarinn og göngutúr niður að Tjörn. Rétt rúrnlega tvær helgar- í mánuði eru alltof naumur tími. Ég er um það bil að ná sambandi við Karen þeg- ar komið er að því að hún fari aftur til móður sinnar. Að mínu viti eru það ekkert annað en skelfilegar kerlingabækur sem segja að fyrirkomuiagið eigi að vera þannig að feður fái ekki að umgangast börnin sín meira en raun ber vitni. Ég vildi ekkert frekar en fá að hafa eðlileg samskipti við dóttur mína, en til að það ger- ist þarf ég að fá að hafa meira af henni að segja. Ég fæ aldrei að kynnast persónuleika Kar- enar almennilega fyrr en ég fæ að umgangast hana við eðlileg- ar aðstæður; í veikindum hennar, gleði og sorg. Undir þessum kringumstæðum ligg- ur við að maður sé bara þakk- látur fyrir að hún geri sér grein fyrir að ég er pabbi hennar.“ Sigurjón segir að þegar hann hafi vitað að hann og fyrrver- andi kærasta hans ættu von á barni hafi verið ákveðið að hún tæki fæðingarorlofið. Og þar sem þau voru að reyna hafa ofan í sig og á var ekki um annað að ræða en hann ynni myrkranna á milli. „Vegna mik- illar vinnu var ég varla meðvit- aður um að ég ætti barn fyrstu mánuðina. Það var ekki fyrr en Karen var farin að skríða að ég kynntist henni. Ég fékk sjokk þegar ég uppgötvaði hvers ég var að fara á mis. Stæði ég frammi fyrir því að eignast barn í dag myndi ég hiklaust fara fram á fæðingarorlof." Þegar þau svo skildu þó nokkru síðar kom, eins og áður segir, aldrei annað til tals en barnsmóðirin fengi forræðið. „Ég er alls ekki að ásaka barns- móður mína eða neitt slíkt. Svona er bara hefðin. Svo hefur vinnu minni verið þannig hátt- að að ég veit sjaldnast hvað tekur við næsta dag. Hefði ég kost á sameiginlegu forræði væri ég meira en til í að hag- ræða vinnutíma mínum eftir því.“ Án nokkurra skuldbindinga segist Sigurjón þegar tilbúinn að hefjast handa og sjá um dóttur sína til dæmis í tvær vik- ur af desember. „í framhaldi af því væri ég tilbúinn að hefja samræður um sameiginlegt for- ræði. Ég er að minnsta kosti al- veg tilbúinn til þess að láta reyna á það, svo framarlega sem það skaðar ekki barnið — sem ég efast stórlega um. Að mínu viti hlýtur sameiginlegt forræði að vera jafnrétti í reynd.“ Feðginin Sigurjón og Karen, sem verður þriggja ára í mars. Hefðbundin pabbahelgi hjá þeim er Tjörnin, Kaffibarinn og sundlaugarnar. Sigurjón vill heldur hafa sameiginlegt forræði en að þurfa alltaf að vera með „flugelda- sýningar" um helgar.

x

Helgarpósturinn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/286

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.