Lesbók Morgunblaðsins - 05.12.1965, Page 4

Lesbók Morgunblaðsins - 05.12.1965, Page 4
CHRIS PARÖ: Vísindamaðurinn í barna- herberginu að hefðu víst fáir látið sér til hugar koma, að nokkuð svo margbreytilegt sem barnaleikir yrði vísindalega rann sakað og sáðan flokkað niður og skipað í kerfi. En þetta hefur gerzt, og vísindamaðurinn er kominn inn í bamaherbergið með skrifffæri sín, rásúr og myndavél. Rannsóknir á leikjum barna eru reyndar ekkert nýtt fyrirbrigSi. Leikskólafrömuðurinn Fröbel hafði komið auga á möguleikann á því að kynnast innsta eðli barnsins með athugun á leikjum þess, og Sören Kierkegaard segir á einum stað: „Börnunum kynnumst við bezt með því að horfa á þau leika sér“. Rannsóknir á leik barna voru stundaðar þegar á þriðja tugi aldarinnar af konunum Melanie Klein í Þýzkalandi og Madeleine Rambert í Sviss. Síðan hafa aðrir tekið upp þráðinn, einnig hér á Norð- urlöndum. Yfirlæknirinn við Erica- stofnunina í Stokkhólmi, Gösta Hard ing, hefur safnað svo miklum efni- viði með rannsóknum sínum, að hann hefur nú unnið úr honum fyrstu eiginlegu bókina um þessi mál: „Leken som afslöjer", sem bókaútgáf- an Natur och Kultur hefur gefið út. Gösta Harding hefur innleitt leik- greiningaraðferðina í Svíþjóð. Hann hefur, sem yfirlæknir á sjúkrahúsi fyrir börn með heilaskemmdir, auk barna sem þjást af taugasjúkdómum og sálrænum truflunum, haft gott tækifæri til þess að rannsaka, hvaða þýðingu athuganir á leikjum barna hafa í sambandi við leit að tilfinn- ingaduldum í sálarlífi þeirra, en einnig hefur hann haft í huga þá þýðingu sem leikjarannsóknir geta haft fyrir nútímauppeldisfræði. Efni bókarinnar höfðar því fyrst og fremst til allra þeirra, sem starfa fyrir börn á einn eða annan hátt, og þá sérstaklega til barnasálfræðinga og barnageðlækna. Bókarhöfundur tek- ur efnið ekki föstum tökum með til- liti til þess að setja fram heildar- niðurstöður byggðar á þeim gögnum, sem hann hefur safnað við athugan- ir sínar, bæði á leikjum heilbrigðra barna og ekki síður sjúklinganna sinna litlu, 159 að tölu. Þungamiðja bókarinnar má segja að sé lýsingar hans á aðferðum sínum við leikja- rannsóknir. að er undirstöðuatriði í aðferð Hardings, að athugandinn, sem óhjákvæmilega verður að vera við- staddur meðan barnið leikur sér, megi ekki hafa áhrif á leik þess á nokkurn hátt. Barnið kemur inn í herbergi þar sem eru 360 leikföng, auk tveggja sandkassa, annars með blautum sandi, hins með þurrum. Þessi leikföng hafa ekki verið keypt af tilviljun, heldur er þessi 360-hluta heild sett saman úr öllum tegundum leikfanga. Þar eru leikföng til ófrið- arleikja, eins og herskip, skriðdrek- ar, tindátar, fallbyssur o. fl., og þarna eru brúður, alls konar sjálfvirk leik- föng, leikfangadýr, ævintýrapersón- ur, hús, bílar, járnbrautarlestir, jurtir, koddar, lök, vax til móta úr, litir, blýantar og ótalmargt fleira. Barnið sem athuga á er skilið eitt eftir í herberginu ásamt athugand- anum, sem ekki má hjálpa því eða veita því neinar upplýsingar, aðeins segja því, að það skuli velja sér ann- an hvorn kassann og eins mörg leik- föng og það vilji til þess að geta byggt í sandkassanum. Hann tekur tímann sem líður, þar til leikurinn hefst, með rásúri, og sömu leiðis tím- ann, sem líður þar til barnið segist vera hætt að leika sér. Þeim spurn- ingum, sem barnið kann að bera fram, á athugandinn að svara með: „Hvað finnst þér sjálfum?" eða eitthvað í þeim dúr. B arnið fær eðlilegustu útrás sína í leik. Á sama hátt og hægt er að draga ályktanir um geðheilsu full- orðins fólks af tali þess og almennri framkomu, er hægt að gera sér grein fyrir sálrænum erfiðleikum barna og hugsanlegu sjú,klegu hugarástandi út frá leikrannsóknum. Tilraunirnar hafa einnig sýnt mjög mismunandi leikaðferðir barnanna og árangur, allt frá því (annars vegar) hvernig heilbrigð, skynsöm börn leggja allt sitt í leikinn og skapa sér sinn eigin heim í sandkassanum með ímyndunaraflinu. Slíkt barn hefur verið hófsamt í vali leikfanga og hef- ur kannski byggt heilar borgir með vegum og járnbrautum á milli. Hins vegar einkennist sandkassaheimur barna með heilaskemmdir eða tauga- veiklaðra barna oft af hrærigraut leikfanga eða skemmdarfýsn. En öll- um er það sameiginlegt, að sálar- ástand þeirra speglast í sandkassan- um og tilburðum þeirra í leiknum. Tilgangurinn með rannsóknunum á leik barna er þó ekki sá að dæma um gáfnafar þeirra. Gáfnavisitala þeirra hefur þegar verið ákvörðuð með sérstökum prófum og er höfð til hliðsjónar, þegar lagður er mæli- kvarði á leik þeirra I sandkassanum. Sálarástand barnsins er höfuðatriðið, og í leiknum speglast oft sálrænir erfiðleikar sem börnin eiga í, og ekki hefði verið unnt að leiða í ljós á annan hátt. Valið á sandi veitir okkur strax nokkurn fróðleik um barnið, án þess að við megum þó einblína um of á þetta eitt. Börn með sköpunargáfu og fjörugt ímyndunarafl munu í mörgum tilfellum velja blauta sand- inn, sem er hentugri til mótunar, en önnur velja þann þurra, bara af því að þeim þykir gott að sitja í honum og taka hann í lófann. Gösta Harding nefnir í bók sinni mörg mismunandi dæmi um leikað- ferðir sjúklinganna sinna litlu í leik- herberginu. Sum barnanna leika sér eingöngu að stríðsleikföngum, og önn- ur hugsa sér hræðilega bardaga upp á líf og dauða milli leikfangaljóna eða tígrisdýra, sem þau hafa valið sér; börn sem una sér við að taka sand- inn í lófann og halda á leikföngun- um, og enn önnur sem hamast við að róta leikföngum og sandi í einn hrærigraut, að vísu undrandi á að enginn skuli skipta sér af því. Sum barnanna virðast næstum ekki taka eftir athugandanum, svo upptekin eru þau af sínum hugarheimi og að tala við sjálf sig, meðan þau eru að byggja í sandinum. Leikjarannsóknir eru ekki nýjar af nálinni, en það er fyrst á síðari árum að þær hafa verið stundaðar á vísindalegum grundvelli. Gösta Hard- ing hefur með bók sinni lagt drjúgan skerf til þróunar þessara rannsókna. í henni er skýrt frá aðferð, sem vafa- laust mun verða bæði barnageðlækn- um og uppeldisfræðingum til gagns í starfi þeirra. Rex Harrison Portofino, ítalíu. AÐ er fátt sem bendir til þess að verulegar breyt- ingar verði á lífi Rex Harri- sons, þótt hann hafi unnið til Oscar-verðlaunanna. Til þess hefur hann of lengi aðeins tek- ið að sér hlutverk sem honum geðjast að, aðeins umgengizt valda vini, klæðzt eins og hon- um hefur líkað. farið eins og honum hefur hentað og yfir- leitt fylgt þeim lífsvenjum sem vænzt er af „virðulegum brezkum leikara“, þeim minnk andi hópi kvikmyndaleikara, sem flestir komu til Hollywood frá West End hluta Lundúna- borgar. Við flest tækifæri er hann klæddur á þann hátt, að hann fellur inn í mynd hins rólynda borgarbúa, sem hefur orðið einkennandi fyrir hann. En hann getur einnig klæðzt skyrtu fiskimannsins og vinnu- buxum, þegar hann gengur um höfnina í Portofino, með hund á hælum sér, eða situr inni í Gritta, litlum og laglegum bar, sem er hinar opinberu höfuð- stöðvar hans á meðan hann dvelst á Rivieruströnd ítalíu. Hús hans, sem er með 20 herbergjum og er kallað „San Genesio" eftir verndardýrlingi leikara, er efst á hæðinni við litla hafnarbæinn, sem er orð- inn í tízku fyrir stefnumót hinna heimsfrægu. Þetta er staður sem er einkennandi fyr- ir það líf, sem Rex Harrison hefur ákveðið að eigi bezt við hann. Hann er hávaxinn og grann- ur og hið fyrirmannlega fas hans virðist benda til að hann sé aðalsborinn. Flest hlutverk hans, einkum þó á leiksviðinu, hafa um langt árabil styrkt þessa skoðun. í raun og veru voru foreldrar hans miðsíéttar- fólk sem bjó skarnmt frá Liverpool, skólagöngu hans lauk er hann var 16 ára að aldri og fornafnið Rex hlaut hann þegar í æsku, því hann var skírður Reginald Carey Harrison. IVIeð árunum hefur hann orðið persónugervingur Eng- lendings af æðri stéttum, sem telur góðan smekk mikilvæg- ari en allt annað. Málfar hans er skýrt og óaðfinnanlegt og hreyfingar hans ekki um of fyrirmannlegar og öll fram- koma hans í Portofino, sem er látlaus af ásettu ráði, gæti ekki verið meira viðeigandi á þeim stað. í San Genesio lifir hann og kona hans, enska leikkonan Rachel Roberts, mjög óreglu- bundnu lífi og þannig vilja þau hafa það. „Þetta er hið eiginlega heimili okkar“, segir hann. „Auðvitað sé ég til þess að vera hér aldrei að sumri til, en hvenær sem ég á frí flýtum við okkur hingað. Á venjuleg- um degi fer ég á fætur um há- degi. Ég hata morgnana. Morg- unverðinn fæ ég í rúmið, soð- ið egg og te, og þá athuga ég póstinn og les. Ég hef engan einkaritara hér, en ég hef einn í London. Við förum niður að höfninni til að snæða hádegisverð, þótt seint sé, iðu- lega til Delfino, þar sem bæjar stjórinn í Portofino matbýr fyrir okkur eða þá að við för- um til annars veitingastaðar, sem er rekinn af fiskimannin- um Battista. Á eftir lítum við inn á Gritta og förum svo aft- ur heim til kvöldverðar, sem annaðhvort er tilreiddur af ráðskonunni eða Rachel. Svo spjöllum við saman eða þá að ég fer aftur að lesa“. Beinast lægi fyrir að hugsa sér Rex Harrison í nætur- klúbbi, glæsilegum og rándýr- um að sjálfsögðu, og einstaka sinnum fer hann á slíka staðL En hann segir: „Mér geðjast ekki að þeim og hef ekki gert árum saman“. Þetta þýðir ekki, að hann hiki við að hvolfa í sig sínum hluta áfengra drykkja, en hann gerir það með sama glæsibrag og allt annað og hann ber áfengi vel og neytir þess með nánustu vinum sín- um. „Fólk kemur frá London og New York til að dveljast hjá okkur, stundum til að vinna. Robert Bolt hefur verið hjá okkur nýlega og svo eigum við von á enska rithöfundinum Julian More, en ég hef í huga að setja á svið skáldsögu eftir hann“. Þótt hann sé ekki eins mikið á vörum almennings og ýmsir aðrir brezkir leikarar, sem um þessar mundir eru mest í sviðs- ljósinu, þá leggur hann sig fram um að vernda einkalíf Framhald á bls. 15. 4 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 40. tbl. 1965

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.