Lesbók Morgunblaðsins - 23.03.1996, Síða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 23.03.1996, Síða 1
O R G U N L A Ð S Stofnuð 1925 12. tbl. 23. marz 1996 — 71. árg. Keldnaskrínið (Na. CMXXIII) er úr kirkjunni á Keldum á Rangárvöllum. Það er talið vera frá 13. öld. Skrínið er húslaga eins og helgidómaskrín voru yfirleitt og undir því eru súlnaraðir. Það er gert úr tré en klætt gylltum, drifnum látúnsplötum. Á annarri hliðinni má sjá Krist á krossinum og postu- lana Markús og Jóhannes. A bakhlið eru myndir postulanna tólf. Á þakfleti er hinn upprisni og sigrandi Kristur. Hann situr á regnboga umgirtur albaug með bók í vinstri hendi og þeirri hægri upplyftri til blessunar. Þá koma tveir menn og loks englar með útbreidda vængi. Nánar má fræðast um skrínið í bókinni Frásögur um fornaldarleifar, Reykjavík 1983, bls. 182-183. Drykkjarhorn ívars hólms (Na. MCDXXII). Hann var hirðstjóri konungs hér á landi 1352-1357. Hornið er gert úr stóru nautshorni. Um op þess er beit úr gylltu silfri með upphleyptum myndum, þar sem skiptast á krýnt ljón með öxi í framlöppum (norska konungsljónið) og tvískipt gotneskt súlnahlið, hvort um sig endurtekið 6 sinnum. I fjórum súlnahliðanna eru myndir af biskupi og konungi í hásæti, í hinum tveimur krýndar persónur, líklega konungur og drottning. Nánari lýsingu á horninu er að finna í bók Krist- jáns Eldjárns Stakir steinar, Akureyri 1961, bls. 100-104. I Altarisklæði frá Hrafnagili í Eyjafirði (Na. 15379), refilsaumur, stundum hefnt Postulaklæðið, enda sýnir það hina tólf post-ula Krists. Elsa E. Guðjóns- son textílfræðingur hefur bent á að klæði þetta sé að efni og frágangi líkt altarisklæði frá Draflastöðum (Þjms. 3924) og biskupaklæðinu stóra frá Hólum í Hjaltadal (Þjms. 4380 b). Leiðir hún rök að því í Árbók Fornleifafé- lagsins 1979 að öll klæðin hafi verið unnin á Hólum í Hjaltadal af eða und- ir umsjón Helgu Sigurðardóttur, fylgikonu Jóns biskups Arasonar. Hinir gleymdu dýrgripir íslendinga Eftir GUÐMUND MAGNÚSSON Fjöldi fagurra og merkra forngripa frá Islandi er enn í Þjóðminjasafni Dana í Kaupmannahöfn (Nati- onalmuseet), sumir í sýn- ingarsölum, en flestir í geymslum. Fáeinir þess- ara gripa fundust í kuml- um miðaldamanna á öldinni sem leið. All- margir eru úr kirkjum okkar frá kaþólskum tíma. Einnig eru í safninu mörg útskurðar- verk alþýðufóiks frá fyrri öldum: lárar, ask- ar, trafakefli, skápar og stokkar, kistlar og könnur, svo nokkuð sé nefnt. Ennfremur sundurleitir munir frá ýmsum tímaskeiðum: kvenskart, drykkjarhorn, fatnaður, lampar og verkfæri. A síðustu árum hafa svo fund- ist í safninu gripir frá íslandi, sem ekki var vitað um hér á landi, þ.á m. innsigli Jóns Arasonar og Steinmóðar ábóta í Viðey og skírnarfat frá miðöldum. Allir eiga þessir gripir með réttu heima á íslandi. Sumir þeirra hafa mjög sterka skírskotun til sögu okkar og menningar, svo sem Grundarstóllinn, helgidómáskrínið frá Keldum, Maríudúkurinn úr Reykjahlíðar- kirkju, Postulaklæðið frá Hrafnagili, drykkj- arhorn ívars hóims hirðstjóra og biskupsmít- ur frá dómkirkjunni í Skálholti. Um sögu og uppruna margra gripanna er þó lítið annað vitað en að þeir eru frá íslandi komn- ir og bera sterk íslensk sérkenni. Nákvæm tala um fjölda þeirra er ekki á hreinu, enda oft fleiri en einn gripur undir hveiju safn- númeri. Talan 500 lætur þó líklega nærri. Krafan um endurheimt forngripanna i danska þjóðminjasafninu var ríkur þáttur í sjálfstæðisbaráttu íslendinga á fyrri hluta

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.